Giáo viên xứ Nghệ nhận xét về đề thi môn Ngữ văn

Đề thi thay đổi cách tiếp cận vấn đề

Nhận xét về đề thi môn Ngữ văn trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, thầy Ngô Chiến Thắng, giáo viên Trường THPT Quế Phong cho rằng đây là một đề thi hay, có tính phân hóa cao, đáp ứng đồng thời hai mục tiêu xét tốt nghiệp và tuyển sinh đại học, đồng thời tiếp tục khẳng định định hướng đổi mới của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Theo thầy Thắng, phần đọc hiểu sử dụng ngữ liệu là một đoạn trích trong tác phẩm CODE và CÁT – Những quyền lực công nghệ xoay chuyển thế giới của tác giả Phan Tuấn. Ngay từ phần này, đề thi đã thể hiện rõ tính phân hóa. Đặc biệt, câu 4 yêu cầu học sinh nhận xét về mối liên hệ giữa luận đề và các luận điểm trong văn bản, đòi hỏi các em không chỉ đọc hiểu nội dung mà còn phải nắm được cấu trúc lập luận và tư duy nghị luận của văn bản.

Ở câu nghị luận xã hội, đề thi đưa ra gợi dẫn: “Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Từ gợi dẫn trên, với tư cách người trẻ, anh/chị hãy viết đoạn văn nghị luận trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?”. Theo thầy Thắng, chủ đề này không nằm ngoài trọng tâm ôn tập của giáo viên và học sinh khi vẫn hướng đến các vấn đề về sáng tạo, đổi mới, khởi nghiệp và phát triển khoa học công nghệ.

Tuy nhiên, điểm mới của đề nằm ở cách tiếp cận và đặt vấn đề. Thay vì nêu trực tiếp yêu cầu cụ thể, đề thi sử dụng khái niệm “Steve Jobs Việt Nam” như một hình tượng gợi mở. Điều này buộc học sinh phải tự giải mã ý nghĩa của khái niệm, từ đó xác định đúng trọng tâm vấn đề và đề xuất những suy nghĩ, giải pháp của bản thân.

Đối với câu nghị luận văn học, đề yêu cầu phân tích bài thơ "Những chiếc lá" của Nguyễn Đình Thi. Theo thầy Thắng, dạng đề không quá xa lạ với học sinh, song để phân tích sâu sắc và toàn diện tác phẩm lại là một yêu cầu không hề đơn giản.

“Đây là đề thi có tính bao quát, không chỉ tập trung vào một mảng kiến thức hay một phần cụ thể của chương trình. Với đề thi này, hoàn toàn có thể tìm ra những học sinh có tư duy tốt, kỹ năng làm bài chắc chắn, lập luận sắc sảo, đồng thời có khả năng cảm thụ văn học sâu sắc”, thầy Thắng cho biết.

Từ góc độ người trực tiếp giảng dạy, thầy Thắng cho rằng đề thi năm nay tiếp tục tạo ra những tác động tích cực đối với việc dạy và học môn Ngữ văn trong nhà trường. Nếu như ở chương trình cũ, việc dạy học thường tập trung vào các tác phẩm nằm trong sách giáo khoa thì với Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, ngữ liệu trong đề thi không còn bị giới hạn trong sách giáo khoa. Chính những đề thi theo định hướng phát triển năng lực như năm 2026 sẽ góp phần thúc đẩy quá trình đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn theo hướng thực chất, hiện đại và phù hợp với yêu cầu của chương trình giáo dục mới.

Muốn đạt điểm 9 phải có năng lực vượt trội

Nhận định về đề thi môn Ngữ văn Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, cô Nguyễn Thanh Bình, giáo viên Trường THPT Nguyễn Duy Trinh cho rằng đây là đề thi có cấu trúc quen thuộc nhưng độ phân hóa được thể hiện rõ hơn so với năm trước.

Theo cô Bình, cảm nhận đầu tiên của nhiều học sinh khi tiếp cận đề thi có thể là hơi "ngợp" bởi dung lượng đề tương đối dài. Tuy nhiên, nếu bình tĩnh đọc kỹ, các em sẽ nhận thấy ngữ liệu được lựa chọn khá rõ ràng, gần gũi và không đánh đố. Về mặt cấu trúc, đề thi không tạo ra bất ngờ lớn bởi học sinh đã được làm quen thông qua quá trình ôn tập cũng như các đợt thi thử trong năm học. Đặc biệt tại Nghệ An, giáo viên đã định hướng và rèn luyện cho học sinh theo đúng định dạng này nên đa số thí sinh sẽ không gặp khó khăn về kỹ thuật làm bài.

Tuy nhiên, điểm khác biệt của đề năm nay nằm ở mức độ phân hóa. Ở phần Đọc hiểu, sự phân hóa bắt đầu xuất hiện từ câu hỏi thông hiểu. Theo cô Bình, đây là câu hỏi yêu cầu học sinh không chỉ đọc và nhận biết thông tin đơn thuần mà còn phải hiểu được ý nghĩa của các từ ngữ, hình ảnh trong văn bản, đồng thời nhận diện được mối quan hệ giữa luận đề và các luận điểm. Những học sinh có kỹ năng đọc hiểu tốt sẽ dễ dàng xử lý được yêu cầu này, trong khi những em chỉ học theo lối ghi nhớ máy móc sẽ gặp không ít khó khăn.

Đối với phần Nghị luận xã hội, chủ đề công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) được đánh giá là không xa lạ với học sinh. Đây là vấn đề đã được đề cập nhiều trong chương trình học cũng như đời sống thực tiễn thời gian qua. Theo cô Bình, điều quan trọng mà đề thi hướng tới không phải là việc học sinh biết bao nhiêu kiến thức về công nghệ, mà là cách các em nhìn nhận vai trò của con người trong thời đại công nghệ phát triển mạnh mẽ.

Liên quan đến hình ảnh Steve Jobs được đưa vào ngữ liệu, cô Bình cho rằng học sinh không nhất thiết phải biết chính xác ông đã sáng tạo ra những sản phẩm công nghệ nào. Trong đề thi, Steve Jobs được sử dụng như một biểu tượng của tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm và có tầm nhìn tạo ra những giá trị tích cực cho cộng đồng. Vì vậy, điều quan trọng là học sinh phải hiểu được thông điệp mà hình tượng này truyền tải thay vì sa đà vào việc kể lại tiểu sử hay thành tựu của nhân vật.

Để làm tốt câu nghị luận xã hội, học sinh cần đưa ra những giải pháp từ nhiều góc độ khác nhau. Đó có thể là vai trò của bản thân người trẻ trong việc học tập, rèn luyện và nuôi dưỡng khát vọng sáng tạo; vai trò của gia đình trong việc khuyến khích con em phát triển tư duy độc lập; vai trò của nhà trường trong việc tạo môi trường học tập cởi mở; hay trách nhiệm của xã hội trong việc phát hiện, bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài.

Nếu phần nghị luận xã hội đòi hỏi tư duy thời sự thì câu nghị luận văn học lại là nơi thể hiện rõ nhất năng lực cảm thụ của học sinh. Theo cô Bình, đây cũng chính là câu hỏi có tính phân hóa cao nhất trong toàn bộ đề thi.

Điểm nhấn của câu hỏi nằm ở hình tượng "chiếc lá" trong bài thơ của Nguyễn Đình Thi. Đây là một hình ảnh tưởng chừng đơn giản nhưng lại mang nhiều tầng ý nghĩa. Học sinh muốn đạt điểm cao phải biết khám phá đồng thời cả lớp nghĩa tả thực và lớp nghĩa biểu tượng của hình ảnh này.

Ở mức độ cơ bản, học sinh có thể cảm nhận được vẻ đẹp của chiếc lá trong vòng tuần hoàn tự nhiên qua các mùa trong năm. Đây là những cảm nhận tương đối dễ nhận thấy và phù hợp với học sinh có năng lực trung bình.

Tuy nhiên, để đạt điểm khá, giỏi, học sinh cần đi xa hơn. Các em phải nhận ra rằng chiếc lá không chỉ là một sự vật trong thiên nhiên mà còn là biểu tượng cho con người trong cuộc sống. Từ hành trình sinh trưởng, xanh tươi rồi lặng lẽ rời cành của chiếc lá, người đọc có thể liên tưởng đến hành trình sống, cống hiến và hòa mình vào dòng chảy của cuộc đời.

Theo cô Bình, những học sinh có năng lực cảm thụ tốt sẽ nhìn thấy phía sau hình tượng chiếc lá là triết lý nhân sinh sâu sắc về sự cống hiến thầm lặng. Đó là giá trị của những đóng góp bình dị, âm thầm nhưng bền bỉ, giống như chiếc lá góp phần làm nên sức sống cho cây xanh mà không cần được nhắc tên hay ghi nhận. Đây chính là lớp nghĩa khó nhất và cũng là yếu tố quyết định khả năng phân loại thí sinh.

"Bài thơ không sử dụng những từ ngữ lớn lao hay những thông điệp mang tính khẩu hiệu. Tất cả đều rất giản dị, gần gũi nhưng lại chứa đựng chiều sâu suy ngẫm. Chính điều đó tạo cơ hội cho học sinh thể hiện khả năng liên tưởng, chiêm nghiệm và cảm thụ văn học của mình", cô Bình chia sẻ.

Đánh giá chung về đề thi, cô Bình cho rằng đề đáp ứng được đồng thời hai mục tiêu của Kỳ thi tốt nghiệp THPT. Với mục tiêu xét tốt nghiệp, học sinh có học lực trung bình hoàn toàn có thể đạt được mức điểm 5 nếu nắm vững kiến thức cơ bản và kỹ năng làm bài. Trong khi đó, với mục tiêu xét tuyển đại học, đề thi vẫn đủ độ khó để lựa chọn những thí sinh thực sự nổi trội.

Mỹ Hà