Khi văn hóa tạo nên giá trị nông sản
Điều tạo nên giá trị của nông sản ngày nay không chỉ nằm ở công nghệ hay năng suất, mà còn ở những giá trị vô hình được bồi đắp trong suốt quá trình sản xuất. Chữ tín, chất lượng và sự tôn trọng người tiêu dùng đang trở thành yếu tố tạo nên sức cạnh tranh của nhiều thương hiệu nông sản trên thế giới. Với Nghệ An, hành trình xây dựng nền nông nghiệp giá trị cao cũng đang đặt ra yêu cầu phải biến những giá trị văn hóa ấy thành nguồn lực phát triển và nền tảng để nâng tầm thương hiệu nông sản.
Khánh Như / Trình bày: Hồng Toại • 15/6/2026
*****
Điều tạo nên giá trị của nông sản ngày nay không chỉ nằm ở công nghệ hay năng suất, mà còn ở những giá trị vô hình được bồi đắp trong suốt quá trình sản xuất. Chữ tín, chất lượng và sự tôn trọng người tiêu dùng đang trở thành yếu tố tạo nên sức cạnh tranh của nhiều thương hiệu nông sản trên thế giới. Với Nghệ An, hành trình xây dựng nền nông nghiệp giá trị cao cũng đang đặt ra yêu cầu phải biến những giá trị văn hóa ấy thành nguồn lực phát triển và nền tảng để nâng tầm thương hiệu nông sản.
Trong nền nông nghiệp hiện đại, không khó để bắt gặp những sản phẩm có hình thức và chất lượng tương đồng, nhưng giá bán lại chênh lệch rất lớn. Khoảng cách ấy không chỉ được tạo nên bởi giống cây trồng, công nghệ hay năng suất, mà còn đến từ một giá trị vô hình hơn - văn hóa sản xuất. Một thứ tài sản không thể cân đong nhưng lại có thể quyết định giá trị của từng kilogram nông sản khi bước ra thị trường.
Tại xã Quan Thành, tỉnh Nghệ An, mô hình trồng dưa lưới công nghệ cao của gia đình anh Lê Xuân Hải, trên diện tích hơn 5.500m2, toàn bộ quá trình sản xuất được kiểm soát bằng hệ thống nhà màng hiện đại, tưới nhỏ giọt tự động và các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt. Từng cây dưa được theo dõi quá trình sinh trưởng. Các công đoạn chăm sóc được ghi chép, kiểm soát. Sản phẩm trước khi đến tay khách hàng đều phải đáp ứng những tiêu chuẩn về chất lượng và độ an toàn. Đây chính là văn hóa tôn trọng chất lượng, tôn trọng người tiêu dùng. Nhờ sự kiên trì với những tiêu chuẩn đó, dưa lưới của gia đình anh Hải hiện được tiêu thụ với mức giá cao hơn từ 1,5 đến 2 lần so với nhiều sản phẩm cùng loại trên thị trường truyền thống.
Nếu ở quy mô hộ sản xuất, văn hóa được thể hiện qua sự chỉn chu trong từng luống cây, từng sản phẩm. Thì ở quy mô doanh nghiệp, văn hóa lại trở thành một phần của chiến lược phát triển. Tại Công ty cổ phần Nafoods Group, một trong những doanh nghiệp chế biến nông sản hàng đầu của Nghệ An, văn hóa chất lượng được xây dựng xuyên suốt từ vùng nguyên liệu đến nhà máy chế biến và thị trường tiêu thụ. Không chỉ kiểm soát chất lượng đầu vào. Doanh nghiệp còn đầu tư mạnh vào chế biến sâu, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn quốc tế. Nhờ đó, sản phẩm của doanh nghiệp hiện đã có mặt tại khoảng 70 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới.
Điều chúng tôi quan tâm nhất không phải là làm ra một lô hàng tốt, mà là giữ được chất lượng đồng đều cho hàng nghìn lô hàng”.
Bà Nguyễn Thị Trang - Phó Tổng Giám đốc Nafoods Group
Trong khi đó, tại Công ty cổ phần Á Châu Hoa Sơn, doanh nghiệp chế biến tinh bột sắn lớn của Nghệ An, văn hóa lại được hình thành từ chính vùng nguyên liệu và các mối liên kết bền vững với người nông dân. Từ một loại nông sản có giá trị gia tăng không cao và phụ thuộc nhiều vào thị trường nguyên liệu, thông qua chế biến sâu, kiểm soát chất lượng và xây dựng chuỗi liên kết ổn định, củ sắn đã trở thành sản phẩm đáp ứng yêu cầu của nhiều thị trường trong và ngoài nước. Ở đây, văn hóa không còn là một khái niệm mang tính tinh thần, mà đã trở thành một yếu tố của sản xuất, góp phần gia tăng giá trị và nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm.
"Văn hóa không còn là giá trị tinh thần đơn thuần, mà đã trở thành một yếu tố của sản xuất".
.jpg)
Thực tế cho thấy, trong nền kinh tế hiện đại, công nghệ có thể giúp tạo ra những sản phẩm đạt tiêu chuẩn, nhưng chính văn hóa mới tạo nên sự khác biệt và lợi thế cạnh tranh bền vững. Bởi người tiêu dùng ngày nay không chỉ mua một sản phẩm, mà còn mua sự yên tâm, niềm tin và những giá trị được tích lũy từ cách người sản xuất ứng xử với sản phẩm, với khách hàng và với thị trường. Khi khoảng cách về công nghệ và năng suất ngày càng được thu hẹp, những yếu tố như chữ tín, tính kỷ luật, sự minh bạch và trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi sản xuất đang trở thành những giá trị khó sao chép nhất. Đó cũng là lý do vì sao văn hóa đang dần trở thành một yếu tố cạnh tranh mới của nông nghiệp - một giá trị vô hình nhưng có thể quyết định giá trị hữu hình của nông sản trên thị trường.
Câu chuyện đặt ra là: Nghệ An có nhiều sản phẩm đặc trưng, có lợi thế về vùng nguyên liệu, thậm chí có những doanh nghiệp đã đưa nông sản Nghệ An đến hàng chục quốc gia trên thế giới. Nhưng vì sao cùng một loại nông sản, có sản phẩm được thị trường sẵn sàng trả giá cao, có sản phẩm lại phải cạnh tranh bằng giá rẻ? Vậy điều còn thiếu không chỉ là công nghệ hay vốn đầu tư, mà còn là những giá trị văn hóa đủ mạnh để tạo dựng niềm tin và nâng tầm thương hiệu?
Tại Nghệ An, nói riêng, Việt Nam nói chung, việc đưa văn hóa thành giá trị kinh tế vẫn đang đối mặt với không ít rào cản. Bởi để tạo dựng niềm tin trên thị trường không chỉ cần một doanh nghiệp, một hợp tác xã hay một hộ sản xuất tiên phong. Mà cần cả một chuỗi giá trị cùng thay đổi. Điểm nghẽn đầu tiên là văn hóa liên kết. Tại nhiều vùng nguyên liệu, tình trạng sản xuất còn phân tán, nhỏ lẻ vẫn đang diễn ra. Không ít doanh nghiệp phải mất nhiều thời gian và chi phí để xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn. Nhưng việc duy trì tính ổn định lại không hề dễ dàng: “Dù chúng tôi đã ký hợp đồng tiêu thụ và có nhiều chính sách để ưu tiên cho người nông dân, nhưng vẫn có không ít hộ tự ý phá vỡ hợp đồng, làm ảnh hưởng đến nguồn nguyên liệu cung cấp cho dây chuyền sản xuất của nhà máy”. Ông Ngô Văn Tú - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Mía đường Nghệ An - Nasu, khẳng định.
.jpg)
Trong khi đó, ở những thị trường xuất khẩu cao cấp, chỉ một lô hàng không đạt tiêu chuẩn cũng có thể ảnh hưởng tới uy tín của cả thương hiệu. Điều đó cho thấy, việc đảm bảo chất lượng là trách nhiệm của toàn bộ chuỗi sản xuất, chứ không chỉ của riêng doanh nghiệp. Sự chênh lệch trong nhận thức và thói quen sản xuất khiến việc xây dựng các vùng nguyên liệu đồng nhất còn gặp nhiều khó khăn.
"Điểm nghẽn lớn nhất không nằm ở vốn hay công nghệ, mà ở khả năng tạo dựng niềm tin".
Và điểm nghẽn lớn nhất có lẽ nằm ở văn hóa xây dựng thương hiệu. Nghệ An có nhiều sản phẩm đặc sản. Có những vùng chè, vùng cam, vùng cây ăn quả nổi tiếng, nhưng không ít sản phẩm vẫn chỉ được biết đến dưới dạng nguyên liệu thô hơn là những thương hiệu mạnh trên thị trường. Điều này cho thấy, điểm nghẽn của nông nghiệp Nghệ An hiện nay không chỉ nằm ở vốn đầu tư, công nghệ hay thị trường tiêu thụ. Sâu xa hơn, đó là câu chuyện về tư duy sản xuất, về tính kỷ luật, sự liên kết và khả năng xây dựng niềm tin đối với khách hàng.
Tại Nhật Bản, một quốc gia không có nhiều lợi thế về diện tích đất nông nghiệp, nhưng lại sở hữu nhiều nông sản thuộc nhóm có giá trị hàng đầu thế giới, văn hóa sản xuất được xem là một phần của năng lực cạnh tranh. Điều gì đã giúp người Nhật biến những giá trị tưởng như vô hình ấy thành sức mạnh kinh tế? Và đâu là những gợi mở cho nông nghiệp Nghệ An? Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An đã có cuộc trao đổi với ông Yokoyama Toru, chuyên gia nông nghiệp đến từ Nhật Bản.
Ông Yokoyama Toru: Tôi nghĩ rằng văn hóa là một yếu tố nhưng cái quan trọng vẫn phải là tư duy. Hay nói cách khác, tư duy cần hòa quyện trong văn hóa. Chẳng hạn, ở Nhật Bản chúng tôi, khi sản xuất một mô hình nông nghiệp khép kín, đó là sự giao thoa độc đáo giữa tinh thần Shinto (Thần đạo) tôn trọng thiên nhiên, triết lý làm việc tận tụy (Shokunin) và sự áp dụng công nghệ tiên tiến. Người nông dân coi trọng chất lượng hơn số lượng, đề cao sự hoàn hảo và phát triển bền vững.
"Điều quan trọng không chỉ là công nghệ, mà là tư duy được hòa quyện trong văn hóa".
Ông Yokoyama Toru: Có thể nói Nghệ An là một tỉnh nông nghiệp lớn tại Việt Nam. Nông nghiệp Nghệ An sở hữu lợi thế lớn về diện tích đất đai đa dạng và hệ sinh thái phong phú. Tỉnh đang tận dụng các tiềm năng này để xây dựng “văn hóa sản xuất” mới - chuyển từ sản xuất truyền thống sang nông nghiệp sinh thái, ứng dụng công nghệ cao và minh bạch hóa trách nhiệm. Điều này giúp nâng cao giá trị và vị thế nông sản trên thị trường. Tuy nhiên, những vấn đề tôi đang nói, theo đánh giá của tôi, nó vẫn chỉ đang nằm ở dạng “tiềm năng”, chứ chưa thực sự được khai thác một cách hiệu quả nhất.
Ông Yokoyama Toru: Điều quan trọng nhất cần thay đổi là tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Thay vì chạy theo sản lượng, các doanh nghiệp và nông dân tại Nghệ An cần tập trung vào chất lượng, chế biến sâu, và thị trường, kết hợp xây dựng thương hiệu dựa trên các tiêu chuẩn bền vững. Sự chuyển đổi này cần được cụ thể hóa qua 4 trọng tâm: Chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn và nông nghiệp xanh; Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số; Đầu tư vào chế biến sâu; Liên kết chuỗi giá trị.
"Trong một thị trường mà công nghệ ngày càng dễ tiếp cận, lợi thế cạnh tranh bền vững lại thuộc về những giá trị khó sao chép hơn. Đó chính là văn hóa".