Nông dân Nghệ An: Chủ động chuyển đổi số, chuyển đổi xanh
Không chỉ giữ vững vai trò “bệ đỡ" cho nền kinh tế và bảo đảm an ninh lương thực, nông nghiệp Nghệ An còn đang hướng tới mục tiêu sinh thái và hiện đại. Được sự đồng hành, hỗ trợ của Nhà nước, nông dân Nghệ An ngày càng tự tin làm chủ công nghệ, sản xuất bứt phá bằng tư duy kinh tế số và giá trị xanh bền vững.
Chuyển đổi xanh: Khi nông dân chủ động chọn hướng đi bền vững
Nhìn vào sự phát triển của sản xuất nông nghiệp trên địa bàn Nghệ An những năm qua, một trong những chuyển biến ấn tượng nhất chính là sự thay đổi về hệ giá trị trong sản xuất. Từ chỗ chạy theo năng suất và sản lượng bằng mọi giá, bà con đã quan tâm đến vấn đề chất lượng, sự an toàn và tính bền vững của môi trường. Đây chính là minh chứng rõ nét cho việc phát huy vai trò chủ thể của nông dân.
Với sự đồng hành, hỗ trợ kịp thời của chính quyền địa phương, các cơ quan chuyên môn và cộng đồng doanh nghiệp, người dân đã tự tin làm chủ quy trình, ứng dụng các giải pháp sản xuất xanh, sạch vào sản xuất.
Sự dịch chuyển tư duy ấy được minh chứng sinh động bằng thực tiễn tại các vùng trọng điểm sản xuất nông nghiệp của tỉnh, nơi phong trào sản xuất phân hữu cơ vi sinh từ phế phẩm, phụ phẩm nông nghiệp đang phát triển rất mạnh mẽ, góp phần hình thành phương thức canh tác bền vững.
Với hơn 80.000 tấn phân hữu cơ tự sản xuất được trong 2 năm qua, bà con nông dân đã giảm được chi phí vật tư đầu vào vốn đang tăng cao, và quan trọng hơn, góp phần cải tạo tầng đất canh tác đã bị chai hóa sau nhiều năm sử dụng phân bón hóa học.
Tại rất nhiều địa phương, từ tư duy sản xuất này, đã xuất hiện ngày càng nhiều những mô hình rau, chè, cam… sản xuất sạch với một quy trình tuần hoàn khép kín, khi phế phẩm của chăn nuôi trở thành thức ăn cho cây trồng, và phế phẩm cây trồng lại được xử lý để trả lại dinh dưỡng cho đất.
Đặc biệt, không chỉ sản xuất xanh, những năm gần đây, nông nghiệp Nghệ An đã ngày càng hướng tới sản xuất thông minh thông qua chuyển đổi số. Theo ông Nguyễn Viết Hùng - Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh: “Trong bối cảnh diện tích đất nông nghiệp đang thu hẹp và lực lượng lao động trẻ dịch chuyển vào các khu công nghiệp, việc số hóa sản xuất trở thành lựa chọn và yêu cầu bắt buộc”.
Có thể thấy, sự hiện diện của công nghệ số giờ đây đã không còn xa lạ với nhà nông. Trên đồng ruộng, chiếc điện thoại thông minh đã trở thành một loại "nông cụ" hiện đại, trợ giúp đắc lực trong canh tác; không chỉ dùng để xem thời tiết, mà còn điều khiển cả hệ thống tưới tự động, quản lý dịch bệnh qua các ứng dụng chuyên ngành và tham gia vào thị trường thương mại điện tử.
Từ những người vốn phụ thuộc phần lớn vào thương lái, đến nay nhiều hộ nông dân sản xuất kinh doanh giỏi, các chủ trang trại đã tự tin livestream giới thiệu sản phẩm OCOP trên các nền tảng mạng xã hội như TikTok, Facebook, hay đưa nông sản lên các sàn thương mại điện tử Vỏ sò (Viettel Post) và Postmart (Vietnam Post) để giải quyết bài toán đầu ra ổn định.
Việc thay đổi từ tư duy "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp”- sản xuất dựa trên nhu cầu của thị trường và giá trị gia tăng, đã dần giúp hình thành thế hệ nông dân chuyên nghiệp, bản lĩnh, sẵn sàng làm chủ công nghệ số.
Không dừng lại ở mục tiêu thoát nghèo, người nông dân hôm nay đang khẳng định khát vọng làm giàu chính đáng bằng chính những nông sản sạch và an toàn, giá trị cao, được thị trường ưa chuộng. “Khi nông dân chủ động chọn hướng đi bền vững, họ đang thực hiện vai trò tiên phong của mình trong việc bảo vệ môi trường nông thôn, xây dựng một nền nông nghiệp sinh thái thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu. Đây chính là gốc rễ bền vững nhất để kinh tế nông thôn vươn mình mạnh mẽ”, ông Nguyễn Văn Dương, Chủ tịch UBND xã Yên Thành khẳng định.
Từ kinh tế hộ đến chuỗi giá trị bền vững
Một trong những bất cập và là trăn trở của lãnh đạo tỉnh cũng như bà con nông dân hiện nay, chính là thực trạng sản xuất nông nghiệp trên địa bàn còn manh mún, nhỏ lẻ.
Là một trong những đơn vị đi đầu trong thực hiện sản xuất hữu cơ của tỉnh, đến nay, chuỗi liên kết của HTX nông nghiệp Thành Vinh (xã Hưng Nguyên Nam) đã lên tới khoảng 150 ha, trải rộng khắp các vùng trồng màu trọng điểm tại địa phương và các xã lân cận như Đô Lương, Bạch Ngọc...
Phương thức canh tác truyền thống vốn manh mún, hiệu quả kinh tế kém. Thực tế, dẫu một hộ gia đình có làm giỏi đến đâu mà sản xuất đơn lẻ thì vẫn luôn ở thế yếu, dễ bị tổn thương trước thiên tai, dịch bệnh và sự biến động thất thường của thị trường.
Ông Nguyễn Văn Thành, Giám đốc HTX nông nghiệp Thành Vinh
Ngay từ khi thành lập vào năm 2021, HTX đã đầu tư hàng tỷ đồng để chuyển hướng sản xuất hữu cơ, ứng dụng công nghệ vào đồng ruộng với các loại cây trồng giá trị như sâm ngưu bàng, dưa chuột, bí xanh đảm bảo an toàn thực phẩm.
Trong chuỗi liên kết này, HTX chịu trách nhiệm cung ứng vật tư, kỹ thuật và cam kết bao tiêu sản phẩm, giúp bà con nông dân xóa bỏ thế đơn độc, tự tin tham gia vào chuỗi giá trị bền vững. Nhờ quy trình sản xuất chuyên nghiệp, giá trị kinh tế được nâng lên rõ rệt với mức thu nhập bình quân tối thiểu đạt 50 triệu đồng/ha, giúp hàng trăm hộ thành viên yên tâm bám đất, làm giàu chính đáng.
Thực tiễn từ HTX Thành Vinh cho thấy, việc phát huy vai trò chủ thể của nhà nông phải gắn liền với việc thúc đẩy họ tham gia vào các hình thức kinh tế tập thể, chuyển dịch mạnh mẽ từ kinh tế hộ đơn lẻ sang các chuỗi liên kết theo chuỗi giá trị. Liên kết không chỉ làm tăng quy mô sản xuất mà còn thay đổi căn bản vị thế của người nông dân.
Thời gian qua, thông qua các chi, tổ hội nghề nghiệp hay các hợp tác xã kiểu mới, bà con đã bắt đầu cùng chung một chí hướng, cùng chia sẻ kinh nghiệm và bảo vệ quyền lợi của nhau. Mô hình "5 cùng" (cùng ngành nghề, cùng quan tâm, cùng chia sẻ, cùng hưởng lợi, cùng phát triển) đang ngày càng phát triển mạnh mẽ.
Khi tham gia vào kinh tế tập thể, thông qua HTX, người nông dân có được tư cách pháp nhân để trực tiếp ký kết các hợp đồng liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản ổn định, dài hạn, hạn chế tối đa rủi ro từ thị trường.
Đặc biệt, không chỉ dừng lại ở hình thức liên kết ngang giữa các hộ nông dân với nhau, mà sự liên kết đã mở rộng thành liên kết dọc với các doanh nghiệp. Những mô hình liên kết chuỗi giá trị trong chăn nuôi đại gia súc, sản xuất dược liệu hay lúa gạo chất lượng cao tại Nghệ An thời gian qua đã chứng minh, khi nông dân và doanh nghiệp cùng hợp tác, giá trị sản xuất có thể tăng lên rất nhiều.
“Liên kết là giải pháp hiệu quả để giải quyết triệt để tình trạng được mùa mất giá tồn tại thời gian rất dài. Khi doanh nghiệp đặt hàng và bao tiêu sản phẩm, bà con sẽ yên tâm đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm theo yêu cầu thị trường. Đổi lại, doanh nghiệp có được vùng nguyên liệu ổn định và đạt chuẩn.
Ông Nguyễn Viết Hùng - Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh
Với tư duy chuyển đổi xanh bền vững và sức mạnh từ sự liên kết chuỗi giá trị, người nông dân đang từng bước khẳng định vai trò không chỉ là người làm ra sản phẩm, mà là những chủ nhân thực thụ của một nền nông nghiệp hiện đại, sinh thái và bền vững.