Phát thanh trước yêu cầu đổi mới của Báo chí
Sự phát triển của Internet, mạng xã hội đã khiến báo chí truyền thống, trong đó có phát thanh đứng trước những thách thức. Nhất là những trói buộc về khung giờ phát, máy thu phát, diện phủ sóng và cả chất lượng nội dung.
.png)
Thanh Huyền • 17/06/2026
----------------------
Sự phát triển của Internet, mạng xã hội đã khiến báo chí truyền thống, trong đó có phát thanh đứng trước những thách thức. Nhất là những trói buộc về khung giờ phát, máy thu phát, diện phủ sóng và cả chất lượng nội dung.
Ra đời sớm và tồn tại, phát triển với vị thế của một loại hình báo chí khó thay thế, cho đến nay phát thanh vẫn là phương tiện truyền thông đại chúng, giữ được công chúng lâu bền nhất. Dù báo chí đứng trước nhiều thách thức như: một vài loại hình đang yếu dần đi, không phù hợp với cách tiếp cận thông tin hiện đại, thậm chí có cả tinh gọn tổ chức bộ máy, thu hẹp kênh sóng và nguồn lực đầu tư trong những năm gần đây thì một điều rõ ràng và chắc chắn là diện phủ sóng, lượng thính giả cần và yêu thích phát thanh vẫn đang được duy trì, mở rộng và ngày một đông đảo hơn.
Thế giới ghi nhận sự ra đời của phát thanh vào năm 1920, khi đài radio của Mỹ phát đi những tin tức đầu tiên và đến năm 1933 công nghệ phát thanh FM được phát minh bởi Edwin Armstrong. Còn phát thanh ở Việt Nam cũng không chậm hơn thế giới là bao, khi Đài tiếng nói Việt Nam – Đài Phát thanh Quốc gia chính thức được thành lập vào ngày 7/9/1945, chỉ sau 5 ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn khai sinh ra nước Việt Nam độc lập.
Tiện ích, đơn giản, dễ tiếp nhận thông tin và có thể tiếp nhận mọi lúc mọi nơi, kể cả khi đang làm việc, nghỉ ngơi hay di chuyển trên đường… chính là lợi thế của phát thanh. Đó cũng là lý do vì sao trong dòng chảy báo chí hiện đại, phát thanh vẫn không dễ bị thay thế mà càng có xu hướng được đón nhận nhiều hơn. Cuộc sống càng bận rộn thì con người càng muốn tối giản mọi thứ, kể cả lựa chọn phương thức tiếp nhận thông tin. Và phát thanh được lựa chọn cho sự: nhanh nhất, đơn giản nhất và thuận tiện nhất.
Điều dễ nhận thấy là trong bất cứ hoàn cảnh nào, phát thanh vẫn đi trước một bước so với các loại hình báo chí khác bởi tính đồng thời với sự kiện. Một vài ví dụ điển hình ở Việt Nam. Ngày 19/12/1946, “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” – mệnh lệnh hiệu triệu quốc dân đồng bào của Chủ tịch Hồ Chí Minh được phát đi nhanh nhất, lan tỏa nhất, mạnh mẽ nhất là từ sóng phát thanh quốc gia. Và cũng từ Đài Tiếng nói Việt Nam, đồng thời với tình hình chiến sự ở miền Nam, trưa ngày 30/4/1975 cả nước vỡ òa khi nghe giọng phát thanh viên vang lên đầy kiêu hãnh, tự hào: “chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng, Miền Nam Việt Nam hoàn toàn giải phóng”… Phát thanh không chỉ nhanh mà còn có một đặc trưng là sự tiếp nhận đồng thời, chính xác đến nhiều người.
Sự phát triển của Internet, mạng xã hội đã khiến báo chí truyền thống, trong đó có phát thanh đứng trước những thách thức. Nhất là những trói buộc về khung giờ phát, máy thu phát, diện phủ sóng và cả chất lượng nội dung. Giữa những show, concert hay party thâu đêm, những phiên bản điện thoại thông minh liên tục cập nhật tính năng, công nghệ mới, những nền tảng mạng xã hội theo trend hút netizen… sẽ còn lại bao nhiêu người mỗi ngày vẫn đón đợi từ loa phường, loa xóm và tivi nhạc hiệu, đài hiệu các chương trình phát thanh, truyền hình theo giờ; để nghe, xem những tin tức không còn mới? Thay vì hoài niệm, báo chí chính thống nói chung và phát thanh nói riêng có tìm thấy khe hở nào để cạnh tranh với mạng xã hội, để sống cùng công chúng?
Cùng với duy trì các kênh sóng truyền thống trong bối cảnh hạ tầng công nghệ và đối tượng tiếp nhận thông tin chưa đồng đều giữa các vùng miền, ngành phát thanh thế giới đã chuyển mình để bắt kịp với xu hướng báo chí đa phương tiện và chuyển đổi số. Phát thanh không chỉ và không còn là phương thức chuyển tải thông tin một chiều, người nghe đón nhận thụ động và khuôn mẫu theo kênh sóng, máy thu phát và thời gian cố định, mà đã khai thác, ứng dụng công nghệ để tăng khả năng tiếp nhận thông tin của thính giả một cách đa dạng, tiện lợi nhất. Ban đầu là sự ra đời của những chương trình thời sự phát thanh trực tiếp, sau đó các kênh sóng, đơn vị sản xuất đã tăng dần thời lượng và khung giờ trực tiếp lên bằng những chương trình giao lưu, trò chuyện, diễn đàn có sự tương tác nhiều hơn với thính giả. Phát thanh không còn là: nói và nghe, mà đã có nói – nghe –chia sẻ - hỏi – trả lời.
Cùng với đăng đẩy, live, kết nối trực tuyến sóng phát thanh lên các nền tảng số, những tệp âm thanh sinh động, hấp dẫn đã được đăng phát có chu kỳ lên Youtube, Facebook, Tiktok… Một ví dụ rất điển hình, trước đây, khi phương tiện truyền thông chưa phổ biến, công nghệ thông tin cũng không phát triển như bây giờ, những chuyên mục như “Câu chuyện truyền thanh” “Câu chuyện cảnh giác” “Đọc chuyện đêm khuya” ”Dân ca và nhạc cổ truyền”… được phát đều đặn theo khung giờ. Còn ngày nay, chỉ cần gõ từ khóa, click chuột hoặc lướt smartphone, mọi người đã có thể lựa chọn và nghe. Một lượng lớn độc giả chuyển sang thính giả, nhưng không phải nghe theo giờ, nghe thụ động mà được quyền nghe bất cứ lúc nào theo nhu cầu của chính mình. Và Podcast – một thể loại mới của phát thanh hiện đại cũng ra đời từ đây. Một cách kể chuyện bằng các tệp âm thanh hấp dẫn, phù hợp cho các đối tượng muốn nghe radio qua các nền tảng số, tiện ích và phù hợp cho môi trường số hiện nay.
Chúng ta cũng dễ nhận thấy sự chuyển hướng đầu tư và phát triển kênh sóng qua nền tảng số của các đài, đơn vị sản xuất phát thanh, truyền hình. Việc đào tạo host, đội ngũ làm phát thanh số, và cả thiết bị công nghệ để nâng cao chất lượng, kênh sóng phát thanh đã được chú trọng. Đặc biệt ngay trong khung giờ phát sóng của các kênh phát thanh truyền thống, thời lượng các chương trình phát thanh trực tiếp đã nâng lên rõ rệt.
Đó cũng là lí do tại Liên hoan Phát thanh Toàn quốc lần thứ XVII – Quảng Ninh 2026 vào trung tuần tháng 4 vừa qua, ngoài các hoạt động chấm và trao giải các tác phẩm xuất sắc, 2 hội thảo được VOV tổ chức và thu hút đông đảo những người làm báo nói trong cả nước, các chuyên gia quốc tế quan tâm chính là: Phát thanh trực tiếp và Podcast. Nó cho thấy xu hướng phát triển của phát thanh, trọng tâm thể loại của phát thanh hiện đại chính là sự tương tác đa chiều(media), sống(live) và trust(thật), môi trường chuyển tải thông tin chủ đạo trong tương lai của phát thanh sẽ là nền tảng số.
Không chỉ duy trì và phát triển đồng đều 4 loại hình báo chí(báo in, báo điện tử, phát thanh, truyền hình) chính thống, truyền thống, sau hợp nhất, Báo và PTTH Nghệ An hội tụ tinh thần, trí tuệ và cả bản lĩnh làm báo, đầu tư và phát triển nội dung số. Xem các nền tảng số chính là cánh tay nối dài và hình thành hệ sinh thái số cho phát thanh, truyền hình. Ngoài mở rộng và kéo dài khung giờ của mỗi chương trình, tăng tần suất các chương trình trực tiếp trên sóng để phù hợp với phát thanh hiện đại, Phát thanh Nghệ An đã tăng cường lan tỏa trên các kênh số bằng livestream, tiếp cận và sản xuất thường quy các thể loại mới như Podcast, sách nói… Một số chương trình phát thanh trực tiếp quen thuộc và thu hút thính giả trong cả nước như: Câu chuyện âm nhạc/ Nhịp cầu nhà nông/Thầy thuốc của bạn/Quán âm nhạc/Dòng chảy sự kiện/Du lịch cùng VON…
Đặc biệt, liên tiếp trong nhiều kỳ liên hoan Phát thanh Toàn quốc, Phát thanh Nghệ An đã khẳng định được vị thế của một đài địa phương mạnh không chỉ về chất lượng nội dung các chương trình, mà là sự chuyển đổi, thích ứng nhanh, hiệu quả từ đội ngũ quản lý đến phóng viên, kỹ thuật viên với công nghệ và cách làm phát thanh hiện đại. Vị thế của phát thanh Nghệ An không chỉ được đo đếm bằng các giải Vàng, Bạc sau mỗi kỳ liên hoan mà còn là ở sự dấn thân của đội ngũ phóng viên trong các đề tài khó, phức tạp và sự “phá kén” trong cách làm, dám bước qua ranh giới của phát thanh truyền thống để thể nghiệm những thể loại khó, mới như phát thanh trực tiếp và phát thanh số.
Giải Vàng thể loại phát thanh trực tiếp với đề tài "Giữ lửa nhân lực cấp xã” và Giải Vàng thể loại podcast với đề tài "Chảo lửa Trung Đông và sóng nhiệt đến Nghệ An” đầy ấn tượng, cùng 1 giải Bạc, 2 giải Đồng, 3 giải phụ Kỹ thuật viên xuất sắc, Dẫn chương trình Phát thanh trực tiếp xuất sắc và Người kể chuyện(host) xuất sắc tại Liên hoan Phát thanh toàn quốc lần thứ XVII - Quảng Ninh 2026 chính là sự khẳng định thuyết phục nhất cho vị thế của Phát thanh Nghệ An.
Cùng với duy trì phạm vi phủ sóng và giữ chân những thính giả truyền thống, Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An đã và đang nỗ lực để đưa phát thanh bắt kịp với dòng chảy số và báo chí hiện đại. Để phát thanh không những không bị thu hẹp mà còn “sống” mạnh mẽ hơn trong thời đại số.