Tổng thống Trump và Iran ký thỏa thuận ngừng chiến sự, lộ diện gói 300 tỷ USD
Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran vừa chính thức ký kết một thỏa thuận quan trọng nhằm chấm dứt cuộc chiến tại Trung Đông. Theo đó, Tehran đồng ý giảm bớt hoạt động làm giàu urani để đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế quy mô lớn từ Washington.
Theo hãng thông tấn AFP, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đặt bút ký vào bản ghi nhớ (MoU) trong bữa tối cùng Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tại Cung điện Versailles (Pháp), ngay sau khi hội nghị thượng đỉnh G7 khép lại vào ngày 17/6 (giờ địa phương). Bước ra từ cung điện, ông Trump đã xác nhận ngắn gọn với báo giới: "Tôi vừa ký nó".
Tại Tehran, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, ông Esmaeil Baqaei, cũng thông qua hãng thông tấn nhà nước IRNA xác nhận văn kiện này "đã được hoàn tất với chữ ký của các tổng thống", đồng thời nhấn mạnh: "Giờ là lúc kiểm chứng việc thực thi thỏa thuận".
Trước đó, hai bên từng dự kiến tổ chức lễ ký kết với sự tham gia của Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance và Chủ tịch Quốc hội kiêm Trưởng đoàn đàm phán Iran Mohammad Bagher Ghalibaf. Tuy nhiên, phía Iran sau đó cho biết một buổi lễ trực tiếp là không còn cần thiết.
Thỏa thuận lịch sử này được kỳ vọng sẽ đặt dấu chấm hết cho cuộc xung đột bùng phát từ ngày 28/2 giữa Mỹ, Israel và Iran. Cuộc chiến này đã kéo theo các đòn đáp trả bằng tên lửa và máy bay không người lái của Tehran trên khắp khu vực, dẫn tới việc phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến đường thủy huyết mạch của nền kinh tế toàn cầu.
Theo nội dung văn kiện được công bố, thỏa thuận bao gồm những điểm cốt lõi sau:
- Mỹ dỡ bỏ trừng phạt: Washington cam kết ngay lập tức bãi bỏ các lệnh trừng phạt dầu mỏ vốn đang bóp nghẹt nền kinh tế Iran.
- Iran nhượng bộ về hạt nhân: Tehran sẽ pha loãng kho urani đã làm giàu của mình. Quá trình này có thể được thực hiện thông qua việc "hạ cấp độ làm giàu tại chỗ dưới sự giám sát của IAEA" (Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế).
- Gói tái thiết 300 tỷ USD: Khi một thỏa thuận cuối cùng về chương trình hạt nhân của Cộng hòa Hồi giáo được thiết lập, Mỹ sẽ tạo điều kiện giải ngân quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD do các quốc gia trong khu vực đóng góp (giới chức Mỹ làm rõ Washington không có nghĩa vụ đóng góp tài chính trực tiếp vào quỹ này).
Khởi đầu cho giai đoạn đàm phán kéo dài 2 tháng sắp tới, bước đi đầu tiên và được mong đợi nhất là việc mở cửa trở lại Eo biển Hormuz. Thị trường dầu mỏ toàn cầu đã ngay lập tức có những phản ứng. Dù giá dầu có thời điểm biến động tăng 5% do những tâm lý thận trọng trước giờ ký kết, nhưng nhìn chung đã có xu hướng ổn định lại nhờ kỳ vọng về một nền hòa bình lâu dài.
Văn kiện này thực chất là một thỏa thuận tạm thời nhằm tạo không gian cho các cuộc đàm phán chi tiết hơn về vấn đề phức tạp nhất: Kiểm soát tham vọng năng lượng hạt nhân dài hạn của Iran.
Tại Mỹ, quyết định chấm dứt chiến tranh của ông Trump - cuộc chiến đã khiến 13 quân nhân Mỹ thiệt mạng và làm cạn kiệt lượng lớn kho đạn dược đang vấp phải những phản ứng trái chiều ngay trong nội bộ. Thượng nghị sĩ Bill Cassidy thuộc đảng Cộng hòa đã gay gắt chỉ trích đây là "sai lầm chính sách đối ngoại tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ", khi cho rằng tham vọng hạt nhân của Iran chưa được kiềm chế thực sự. Để trấn an, Tổng thống Trump cùng ngày tuyên bố cứng rắn rằng ông sẵn sàng "dội bom không nương tay" nếu Tehran vi phạm thỏa thuận.
Về phía Iran, trên sóng truyền hình quốc gia, Chủ tịch Quốc hội Ghalibaf khẳng định thỏa thuận này minh chứng cho "thất bại" của Mỹ. Đồng tình với quan điểm này, ông Naim Qassem, người đứng đầu phong trào Hezbollah tại Lebanon, ca ngợi đây là một "chiến thắng vĩ đại" của Iran, đồng thời gửi lời cảm ơn Tehran vì đã kiên quyết đưa Lebanon vào lệnh ngừng bắn.