Sứ mệnh của báo chí trong sở hữu trí tuệ và kinh tế di sản
Việt Nam là quốc gia giàu di sản - vật thể, phi vật thể, tư liệu, thiên nhiên, làng nghề, tri thức dân gian, biểu tượng văn hóa đã bền bỉ đi cùng lịch sử dân tộc. Đó là nguồn tài nguyên văn hóa rất lớn, nhưng vẫn chưa được chuyển hóa tương xứng thành nguồn lực phát triển.
Đồng chí LÊ QUỐC MINH -
Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam
• 20/06/2026
Việt Nam là quốc gia giàu di sản - vật thể, phi vật thể, tư liệu, thiên nhiên, làng nghề, tri thức dân gian, biểu tượng văn hóa đã bền bỉ đi cùng lịch sử dân tộc. Đó là nguồn tài nguyên văn hóa rất lớn, nhưng vẫn chưa được chuyển hóa tương xứng thành nguồn lực phát triển.
Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã đặt ra đề bài rõ ràng: Phát triển kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo trên nền tảng giá trị văn hóa Việt Nam. Đây là bước tiến về tư duy phát triển. Trước đây, nói đến văn hóa, nhiều người nghĩ tới lĩnh vực cần đầu tư, hỗ trợ, gìn giữ. Nay, Nghị quyết 80 đặt ra yêu cầu cao hơn: Văn hóa phải trở thành nguồn lực nội sinh cho tăng trưởng, tham gia trực tiếp vào tạo ra của cải, việc làm, thương hiệu và sức cạnh tranh quốc gia. Nghị quyết nêu rõ mục tiêu đưa các ngành công nghiệp văn hóa thành động lực tăng trưởng mới, phấn đấu đến năm 2030 đóng góp 7% GDP và đến năm 2045 đóng góp 9% GDP. Đó là thông điệp chính sách rất mạnh, và trong bức tranh đó, kinh tế di sản là cấu phần đáng chú ý.
Di sản, nếu chỉ dừng ở lưu giữ, sẽ khó tạo sức sống mới. Nhưng nếu được nhận diện đúng, kể lại bằng ngôn ngữ của hôm nay, gắn với sản phẩm, dịch vụ, thương hiệu, du lịch, giáo dục, công nghệ, thì di sản có thể mở ra không gian phát triển rất lớn.
Câu hỏi là: Bằng cách nào? Muốn phát triển kinh tế di sản một cách nghiêm túc, không thể bỏ qua vai trò của sở hữu trí tuệ - công cụ để xác lập quyền, nhận diện giá trị, bảo vệ thành quả sáng tạo, tạo cơ sở pháp lý cho hợp tác, đầu tư, thương mại hóa và phân chia quyền, lợi ích hợp pháp. Nếu không định danh được các lớp tài sản vô hình trong di sản, chúng ta rất khó biến di sản thành tài sản.
Một hình tượng văn hóa, họa tiết truyền thống, câu chuyện dân gian, sản phẩm làng nghề, bí quyết thủ công, chỉ dẫn địa lý, thiết kế phái sinh từ chất liệu di sản... nếu không nhìn dưới góc độ sở hữu trí tuệ, sẽ dễ bị sao chép, khai thác tùy tiện, thậm chí “biến dạng” ngay trên sân nhà. Ngược lại, nếu được bảo hộ đúng, đó là nền tảng cho những chuỗi giá trị mới: Thương hiệu, sản phẩm hàng hóa, thiết kế game, công nghiệp nội dung, du lịch văn hóa, giáo dục trải nghiệm và các nền tảng truyền thông mới.
Nói cách khác, nếu Nghị quyết 80 là định hướng lớn, thì sở hữu trí tuệ chính là một trong những công cụ quan trọng để hiện thực hóa định hướng đó.
Nhưng cần nói rõ: Phát triển kinh tế di sản không đồng nghĩa với thương mại hóa bằng mọi giá. Không thể biến di sản thành hàng hóa đơn giản, càng không thể khai thác ngắn hạn, tùy tiện, ảnh hưởng đến bản sắc văn hóa. Nếu chỉ chăm chăm vào lợi ích trước mắt, có thể tạo doanh thu ngắn hạn nhưng đánh mất giá trị lâu dài - khi đó, cái mất sẽ lớn hơn cái được rất nhiều.
Vì vậy, cần xây dựng một hệ sinh thái lành mạnh, với vai trò của Nhà nước trong hoàn thiện thể chế và chính sách; của chuyên gia trong thẩm định, tư vấn, phản biện; của cộng đồng - chủ thể nắm giữ, thực hành di sản và thụ hưởng quyền lợi; của doanh nghiệp trong đầu tư, sáng tạo, tổ chức thị trường; và của báo chí, truyền thông trong lan tỏa nhận thức đúng, cổ vũ mô hình tốt, cảnh báo những biểu hiện lệch lạc.
Ở Việt Nam, nhận thức xã hội về sở hữu trí tuệ ngày càng đi vào đời sống doanh nghiệp, sáng tạo, công nghệ và truyền thông. Năm nay, trong bối cảnh Nghị quyết 80 vừa ban hành, việc đặt vấn đề “sở hữu trí tuệ trong kinh tế di sản” là rất trúng và rất cần.
Trúng, vì công nghiệp văn hóa Việt Nam muốn phát triển thì không thể đi tay không vào thị trường - phải có tài sản trí tuệ, năng lực bảo hộ, khả năng tổ chức sáng tạo trên nền di sản một cách hợp pháp, chuyên nghiệp, có giá trị gia tăng cao. Cần, vì đây là thời điểm phải nói bằng tư duy phát triển, làm rõ cơ chế, nhận diện nút thắt, đưa ra những mô hình có thể triển khai thực tế.
Báo chí, nếu làm đúng vai trò, không chỉ phản ánh thực trạng mà còn góp phần mở đường cho những thảo luận cần thiết của xã hội. Vừa qua, Báo Nhân Dân đã tổ chức rất thành công chuỗi sự kiện chào mừng Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới 2026 với chủ đề “Sở hữu trí tuệ - Động lực cho kinh tế sáng tạo”. Đây cũng là trách nhiệm của cơ quan báo chí chủ lực trong việc đồng hành cùng những vấn đề lớn của đất nước - nhất là những vấn đề đang đặt ra yêu cầu mới về tư duy, thể chế và hành động.
Nghệ An là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa với hệ thống di sản đa dạng, phong phú, tạo nền tảng quan trọng để phát triển kinh tế di sản. Tỉnh hiện sở hữu nhiều di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia và cấp tỉnh, các danh thắng nổi tiếng cùng kho tàng di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc như dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh, lễ hội truyền thống, nghề thủ công, ẩm thực, tri thức dân gian và hệ thống làng nghề lâu đời. Đặc biệt, các giá trị gắn với quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh, các không gian văn hóa xứ Nghệ và bản sắc cộng đồng các dân tộc miền Tây Nghệ An là nguồn tài nguyên văn hóa đặc biệt có giá trị.
.jpg)
.jpg)
Tuy nhiên, việc khai thác các nguồn lực này vào phát triển kinh tế vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Nhiều sản phẩm văn hóa, du lịch, quà tặng lưu niệm, sản phẩm OCOP gắn với di sản chưa hình thành chuỗi giá trị bền vững; hoạt động xây dựng thương hiệu, bảo hộ sở hữu trí tuệ cho sản phẩm đặc trưng địa phương còn hạn chế.
Trong bối cảnh triển khai Nghị quyết 80, Nghệ An đứng trước cơ hội lớn để đưa di sản trở thành nguồn lực phát triển mới thông qua việc gắn kết bảo tồn di sản với phát triển du lịch văn hóa, công nghiệp sáng tạo, kinh tế đêm, sản phẩm truyền thông số, giáo dục trải nghiệm và thương mại hóa hợp lý các giá trị văn hóa bản địa. Việc xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm gắn với di sản như ẩm thực xứ Nghệ, làng nghề truyền thống, sản phẩm thủ công mỹ nghệ, các chương trình nghệ thuật và nội dung số khai thác chất liệu văn hóa Nghệ An sẽ góp phần gia tăng giá trị kinh tế, quảng bá hình ảnh địa phương và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng.
Báo chí Nghệ An có vai trò quan trọng trong việc đồng hành cùng tỉnh phát triển kinh tế di sản thông qua tuyên truyền nâng cao nhận thức xã hội về giá trị di sản, thúc đẩy tư duy khai thác di sản gắn với sở hữu trí tuệ, lan tỏa mô hình hay, cách làm hiệu quả; đồng thời phản ánh những bất cập, nguy cơ thương mại hóa lệch hướng để góp phần phát triển kinh tế di sản theo hướng bền vững, hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.
Chúng tôi mong muốn rằng, trong thời gian tới, báo chí Việt Nam nói chung, báo chí Nghệ An nói riêng sẽ tiếp tục tăng cường công tác truyền thông một cách hiệu quả để đưa sở hữu trí tuệ tham gia ngày càng sâu vào phát triển văn hóa, doanh nghiệp, công nghệ và thị trường cũng như đóng góp sâu hơn vào sự phát triển chung của tỉnh Nghệ An.
