Nghệ An đẩy mạnh phát triển hạ tầng cảng biển, tạo động lực tăng trưởng kinh tế

Tiềm năng lớn

Với hơn 82 km bờ biển, nằm ở vị trí trung tâm Bắc Trung Bộ, Nghệ An được xác định là một trong những địa phương có tiềm năng lớn để phát triển kinh tế biển, trong đó, hệ thống cảng biển giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Không chỉ phục vụ vận chuyển hàng hóa, cảng biển còn tạo nền tảng cho phát triển công nghiệp, logisticss, thương mại và thu hút đầu tư.

Cùng với hệ thống cảng cá loại I với tổng năng lực 80.000 tấn thủy sản/năm, Nghệ An hiện có hệ thống cảng biển chuyên dùng phục vụ cho các ngành công nghiệp đặc thù cũng như đảm bảo hậu cần quốc phòng, an ninh. Bao gồm: Cảng chuyên dùng Vissai, Cảng Cửa Lò, Cảng xăng dầu DKC, Cảng Cục Hậu cần QK4; Cảng Bến Thủy; Cảng xăng dầu Hưng Hòa, cảng của Tổng Công ty bảo đảm an toàn hàng hải miền Bắc.

Những năm gần đây, cùng với định hướng phát triển kinh tế biển theo các nghị quyết lớn của Trung ương, hạ tầng cảng biển Nghệ An đã có những chuyển biến tích cực. Năng lực tiếp nhận tàu được nâng lên, sản lượng hàng hóa thông qua cảng tăng trưởng ổn định, từng bước đáp ứng yêu cầu phát triển công nghiệp, xuất khẩu và logistics.

Đặc biệt, hệ thống cảng gắn kho bãi kết nối với đường bộ, đường sắt, sân bay, các KCN, KKT đã nâng chất lượng hạ tầng logistic của tỉnh ngày càng hiện đại, đáp ứng nhu cầu vận tải hàng hóa trong nước và xuất khẩu của Nghệ An và khu vực. Đây cũng là một yếu tố tạo nền tảng giúp tỉnh đạt được kết quả thu hút đầu tư FDI vượt bậc trong giai đoạn vừa qua.

Thực tiễn cho thấy, sự phát triển của các bến cảng chuyên dụng đã góp phần giảm chi phí vận chuyển, rút ngắn thời gian lưu thông hàng hóa, nâng cao sức cạnh tranh cho doanh nghiệp. Cảng biển trở thành điểm tựa quan trọng để Nghệ An thu hút các dự án công nghiệp quy mô lớn, đặc biệt là các ngành sử dụng nhiều nguyên liệu, hàng hóa xuất nhập khẩu. Trong bối cảnh mới, phát triển cảng biển chính là điều kiện tiên quyết để Nghệ An tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Với hạ tầng bến có thể tiếp nhận tàu trọng tải lớn, hệ thống kho, bãi rộng rãi, trong những năm qua, Cảng tổng hợp Sông Lam đã trở thành lựa chọn ưu tiên của Công ty LMT Hà Nội trong hoạt động vận chuyển hàng hóa, đáp ứng yêu cầu về năng lực khai thác, an toàn và hiệu quả logistics.

Theo ông Đặng Hoàng Phương - Đại diện Công ty CP Giải pháp vận tải chuyên dùng LMT đánh giá, cảng không chỉ là điểm trung chuyển và xếp dỡ hàng hóa chiến lược, góp phần tối ưu hóa chi phí cho doanh nghiệp mà còn có nhiều lợi thế vượt trội về năng lực tiếp nhận, vị trí kết nối và chất lượng dịch vụ cảng biển.

Là cảng biển tổng hợp quốc gia, đầu mối khu vực Bắc Trung Bộ, Cảng Cửa Lò giữ vai trò trung tâm trong hệ thống cảng biển Nghệ An. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, luồng tàu tương đối ổn định, khoảng cách ngắn từ cảng đến các khu công nghiệp lớn, Cửa Lò đang từng bước phát huy hiệu quả trong khai thác.

Ông Nguyễn Danh Hải - Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Cảng Nghệ Tĩnh cho biết: Năm 2025 sản lượng hàng hóa thông qua đạt trên 3 triệu 940 nghìn tấn, tăng trên 16,5% so với năm 2024, Doanh thu đạt trên 252 tỷ đồng, đạt trên 108% so với kế hoạch đề ra. Thời gian tới, công ty tiếp tục đầu tư nâng cấp cầu bến, thiết bị xếp dỡ giúp gia tăng năng lực khai thác của cảng, đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp.

Không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp hiện hữu, với sự kết nối cảng biển – khu công nghiệp – giao thông liên vùng thông suốt, nhiều dự án FDI quy mô lớn đã lựa chọn dừng chân tại Nghệ An. Đặc biệt, cảng biển còn là “điểm cộng” quan trọng trong thu hút doanh nghiệp logistics đầu tư khai thác tuyến vận tải quốc tế từ Nghệ An.

Năm 2025, Công ty Youcheng Lines thuộc hãng vận tải biển YCK đã mở tuyến container trực tiếp từ Cảng Cửa Lò đến Trung Quốc. Thay vì phải trung chuyển qua các cảng lớn khác, tuyến vận tải này sẽ giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian và chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh hàng hóa trên thị trường quốc tế. Nhất là, đối với các ngành hàng là thế mạnh như nông sản, thủy sản, vật liệu xây dựng, công nghiệp nhẹ của Nghệ An và khu vực.

“Công ty tập trung phát triển và khai thác các tuyến vận tải container đường biển ngắn kết nối Việt Nam với khu vực Nam Trung Quốc. Hiện công ty chú trọng các hành lang Hải Phòng, Nghệ An và Đà Nẵng. Chúng tôi thấy Nghệ An rất có tiềm năng để khai thác các tuyến chạy thẳng của của hãng từ Đông Quản, hướng tới kết nối các nhà máy và doanh nghiệp Nghệ An với đối tác tại Nam Trung Quốc, góp phần thúc đẩy giao thương và tăng cường liên kết chuỗi cung ứng trong khu vực, ông HERMAN SUN - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Youcheng Lines YCL, Trung Quốc cho biết thêm.

Nhận diện khó khăn và điểm nghẽn cần tháo gỡ

Biển và vùng ven biển của Nghệ An nằm ở vị trí trung tâm của các tuyến giao thương quốc tế và liên vùng, trên tuyến trục Bắc - Nam và Đông - Tây của miền Trung. Chính vì vậy, nơi đây có thuận lợi rất lớn để phát triển kinh tế biển, đặc biệt là cảng biển nước sâu, cảng biển chuyên dùng. Tuy nhiên, trong ưu thế phát triển ấy, Nghệ An cũng đang đối diện với không ít khó khăn, thách thức. Quy mô cảng biển hiện tại vẫn chưa tương xứng với tiềm năng; khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn còn hạn chế; hạ tầng kết nối sau cảng chưa thật sự đồng bộ... Những “điểm nghẽn” này, nếu không được tháo gỡ kịp thời, sẽ trở thành lực cản đối với mục tiêu đưa cảng biển trở thành động lực tăng trưởng và phát triển một cách bền vững hơn.

Toàn tỉnh Nghệ An hiện có 25 cầu cảng và 1 bến phao đang khai thác, với tổng công suất thiết kế khoảng 16 triệu tấn/năm. Tuy nhiên, quy mô cảng biển hiện tại vẫn chưa đáp ứng nhu cầu, khi mà doanh nghiệp FDI thu hút vào Nghệ An ngày càng nhiều. Đơn cử như Cảng quốc tế Cửa Lò, tuy đã được đầu tư nhiều, song chưa tiếp nhận được tàu trọng tải lớn theo chuẩn cảng nước sâu. Điều này gây nhiều bất lợi cho các doanh nghiệp.

Ông Cao Thanh Phong - Giám đốc Điều hành Công ty TNHH Nguyên liệu giấy Nghệ An phản ánh: Hiện chúng tôi xuất khẩu qua Cảng Cửa Lò. Tuy nhiên, trọng tải tàu vào cảng rất thấp, chỉ khoảng 20 nghìn tấn, trong khi tàu của chúng tôi có khi lên đến 40-50 nghìn tấn. Trong khi đó, hệ thống đường bộ xuống cảng cũng còn nhỏ nên việc vận chuyển cũng khá khó khăn.

Còn với Nagoya Vietnam Industry, một công ty chuyên chế tạo linh kiện ô tô tại KCN Nam Cấm, sản phẩm của doanh nghiệp là phụ tùng và bộ phận phụ trợ cho xe có động cơ và động cơ xe cung ứng cho các thương hiệu lớn như Toyota, Nissan... Từ Nghệ An, các sản phẩm được xuất khẩu sang Nhật Bản. Tuy nhiên, việc các đơn hàng hoàn toàn phải vận chuyển qua cảng ngoại tỉnh ảnh hưởng không nhỏ đến doanh thu của công ty.

“Hiện tại công ty chúng tôi đang phải sử dụng Cảng Hải Phòng nên có nhiều trở ngại, tốn kém. Chúng tôi hy vọng Cảng Cửa Lò sẽ nhanh chóng được hoàn thiện và đi vào khai thác, tạo thuận lợi cho công ty chúng tôi cũng như nhiều doanh nghiệp khác”, ông ISHIGURO MITSURU - Giám đốc Công ty TNHH Nagoya Vietnam Industry bày tỏ.

Nằm trên địa bàn phường Tân Mai, Cảng nước sâu Đông Hồi từng được kỳ vọng sẽ tạo động lực cho khu vực Nam Thanh - Bắc Nghệ. Tuy nhiên, gần 15 năm đã trôi qua, dự án này vẫn chưa thể triển khai thực hiện do nhiều vướng mắc.

Ông Nguyễn Bá Thế - Trưởng phòng Kinh tế, UBND phường Tân Mai khẳng định: Điều này không chỉ ảnh hưởng đến thu hút đầu tư vào các KCN Đông Hồi, Hoàng Mai 1, Hoàng Mai 2 và các khu, cụm công nghiệp khu vực Tây Bắc Nghệ An mà còn ảnh hưởng đến tiềm năng phát triển kinh tế địa phương”.

Từ thực tiễn đó, có thể khẳng định: Phát triển hệ thống cảng biển không chỉ là nhiệm vụ của riêng của một ngành, một lĩnh vực, mà là nhiệm vụ tổng hợp của cả hệ thống chính trị, của tư duy phát triển mới - tư duy kiến tạo, tư duy hội nhập, tư duy dài hạn.

Nâng cấp hạ tầng, đầu tư thế mạnh cảng biển

Câu chuyện phát triển hệ thống cảng biển Nghệ An hôm nay không chỉ là câu chuyện đầu tư hạ tầng, mà là câu chuyện của tầm nhìn chiến lược, của sự lựa chọn con đường phát triển dài hạn. Đó là lựa chọn đặt cảng biển vào trung tâm của cấu trúc kinh tế biển; gắn phát triển cảng với công nghiệp, logistics, đô thị ven biển và liên kết vùng; lấy hiệu quả kinh tế – xã hội và phát triển bền vững làm thước đo xuyên suốt.

Thời gian vừa qua, tỉnh Nghệ An không ngừng kêu gọi, thu hút các nhà đầu tư cho hệ thống hạ tầng cảng biển. Dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh Cảng nước sâu Cửa Lò gắn với Khu Kinh tế Đông Nam là một trong những dự án trọng điểm của tỉnh Nghệ An giai đoạn hiện nay. Dự án có 3 bến cập tàu, khu hậu phương cảng có các công trình như: Bãi container, khu CFS, kho hàng, trạm nhiên liệu… phục vụ khai thác.

Tổng mức đầu tư dự án lên đến gần 7.325 tỷ đồng, triển khai trong 2 giai đoạn từ nay đến năm 2030. Dự kiến sau khi đi vào hoạt động, Cảng nước sâu Cửa Lò sẽ đáp ứng sản lượng hàng hóa thông qua khoảng 9,5 triệu tấn/năm; đóng góp ngân sách Nhà nước bình quân hàng năm khoảng 100 tỷ đồng.

Ông Nguyễn Đức Toản - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư phát triển vận tải quốc tế ITID khẳng định, tập đoàn đang tập trung nguồn lực tài chính, nhân lực, thiết bị, cố gắng đẩy nhanh tiến độ đầu tư và cam kết sẽ hoàn thành sớm các hạng mục đầu tư cơ bản Cảng nước sâu Cửa Lò theo kế hoạch...

Tại Cảng biển chuyên dùng Vissai, nhiều hạng mục đã và đang được đưa vào khai thác hiệu quả như: Bến chuyên dùng số 1, đê chắn sóng, hệ thống băng tải, kè bảo vệ bờ... Ngoài ra, chủ đầu tư cũng hoàn thiện đồng bộ nhiều hạng mục phụ trợ, bảo đảm vận hành an toàn cho cảng cũng như giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong vận chuyển, giảm phụ thuộc vào các cảng xa.

Năm 2025, sản lượng năm 2025 thông qua Cảng Vissai đạt xấp xỉ 9,5 triệu tấn. Trong đó, hàng hóa xuất qua cảng chuyên dụng Vissai đạt 6,5 triệu tấn; hàng hóa xuất qua Cảng Quốc tế Sông Lam đạt 3 triệu tấn.

“

“Năm 2026, doanh nghiệp sẽ đầu tư nạo vét tuyến luồng để có thể đón được nhiều tàu hàng hơn. Ngoài ra, đầu tư thêm các thiết bị chuyên dụng hiện đại, đẩy nhanh công tác giải phóng hàng hóa để tiết giảm chi phí cho khách hàng thông qua cảng”.

Ông Nguyễn Văn Toại - Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Cảng quốc tế Sông Lam chia sẻ.

Trong giai đoạn tới, với tầm nhìn đến năm 2045, cảng biển được xác định là một trong những động lực tăng trưởng chiến lược của Nghệ An. Khi hạ tầng được đầu tư đồng bộ, cảng biển không chỉ thúc đẩy xuất, nhập khẩu, mà còn góp phần tái cấu trúc nền kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế.

“Với vị trí chiến lược, dư địa phát triển lớn và nhu cầu thị trường ngày càng tăng, Nghệ An có nhiều tiềm năng để phát triển hệ thống cảng biển hiện đại. Thời gian tới, Nghệ An cần tập trung đầu tư đồng bộ cảng biển – logistics – giao thông, gắn với phát triển khu công nghiệp và kinh tế ven biển. Quy hoạch bài bản sẽ tạo nền tảng để cảng biển trở thành động lực tăng trưởng dài hạn cho tỉnh”, ông Huỳnh Văn Cường - Chủ tịch Hiệp hội Cảng biển Việt Nam, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Cảng Sài Gòn nhấn mạnh.

Trong bối cảnh cả nước đang triển khai mạnh mẽ các chiến lược lớn về phát triển kinh tế biển, chuyển đổi mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, Nghệ An đứng trước cơ hội lịch sử để tái định vị vai trò của mình. Một hệ thống cảng biển hiện đại, đồng bộ, có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn, kết nối thông suốt với các hành lang kinh tế trong và ngoài nước, sẽ là “đòn bẩy” chiến lược để Nghệ An bứt phá.

Hoàng Việt Anh