Động đất 'kép' ở Venezuela: Tại sao hiếm và thảm khốc đến vậy?

Loạt địa chấn mạnh liên tiếp xảy ra tại Venezuela vào tối 24/6 vừa qua đã khiến gần 1.000 người thiệt mạng và hàng chục nghìn người khác bị thương. Các chuyên gia địa chất cho biết, thảm họa này xuất phát từ một hiện tượng hiếm gặp mang tên "động đất kép" - thuật ngữ chỉ hai trận động đất lớn mang tính chất "đồng thời" xảy ra dồn dập trong thời gian ngắn.

Thương vong từ hai trận địa chấn có cường độ lần lượt là 7,2 và 7,5 độ Richter dự kiến sẽ còn tiếp tục tăng cao. Các lực lượng cứu hộ vẫn đang chạy đua với thời gian để tìm kiếm trong đống đổ nát tại các đô thị gần tâm chấn, nằm cách thủ đô Caracas khoảng 170 km về phía tây.

Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), mô hình ước tính thiệt hại đối với một thảm họa ở cấp độ này có thể dao động từ 10.000 đến 100.000 người tử vong.

Bản chất của hiện tượng động đất kép tại Venezuela

Sự kiện địa chấn này được đánh giá là đặc biệt hiếm gặp và có sức hủy diệt lớn về nhiều mặt. Trận động đất chính xảy ra vào lúc 18:04 (theo giờ địa phương), được ghi nhận là cơn địa chấn mạnh nhất tại quốc gia Nam Mỹ này kể từ năm 1900.

Tuy nhiên, tính chất nghiêm trọng của thảm họa không chỉ nằm ở cường độ chấn động. Điểm mấu chốt là sự xuất hiện dồn dập của hai trận động đất liên tiếp. Nhà địa chất học Piero Poli từ Đại học Padua (Italy) nhận định: "Cũng không loại trừ khả năng đây thực chất là một chuỗi sự kiện phức tạp duy nhất".

Khoảng thời gian phân tách giữa cú sốc đầu tiên và thứ hai chỉ vỏn vẹn 40 giây. Nhà địa chất Thomas Lecocq thuộc Đài quan sát Hoàng gia Bỉ cho biết: "Người dân trong vùng thảm họa có cảm giác đó là một trận động đất kéo dài bất tận".

Hai cơn địa chấn xảy ra gần như đồng thời và chỉ cách nhau khoảng 45 km. Nhà địa chất học Piero Poli giải thích, đặc điểm này hoàn toàn trùng khớp với định nghĩa về "động đất kép" — tức là các trận địa chấn có cùng quy mô, xảy ra rất gần nhau cả về không gian lẫn thời gian.

Còn được gọi là "động đất sinh đôi", hiện tượng này cực kỳ hiếm thấy. Thông thường, sau một trận động đất lớn, các dư chấn sẽ giảm dần về cường độ và tần suất dọc theo cùng một đường đứt gãy.

Mối nguy từ những "cặp song sinh" địa chất

Trong lịch sử địa chất, một hiện tượng động đất kép đáng chú ý khác từng xảy ra ngoài khơi Quần đảo Nam Sandwich vào năm 2021, khi một trận động đất mạnh 7,5 độ Richter bị "bám đuổi" ngay sau đó bởi một trận khác mạnh tới 8,1 độ Richter. Gần đây nhất vào năm 2023, Thổ Nhĩ Kỳ cũng hứng chịu một trận động đất kinh hoàng và một cơn địa chấn lớn khác diễn ra chỉ vài giờ sau đó.

Dù vậy, ông Poli chỉ ra điểm khác biệt: tại Thổ Nhĩ Kỳ, địa chấn kích hoạt trên hai đường đứt gãy nằm gần nhau; còn tại Venezuela, hai trận động đất dường như xảy ra trên cùng một đường đứt gãy. Điều này về mặt lý thuyết không hoàn toàn tuân theo nguyên lý thông thường của một "động đất kép".

Các chấn động dường như xuất phát từ cùng một vết nứt nằm dọc theo ranh giới giữa mảng kiến tạo Caribe và mảng kiến tạo Nam Mỹ. "Đây không phải là vùng địa chấn hoạt động mạnh nhất thế giới, nhưng chúng tôi biết rõ các đường đứt gãy tồn tại ở đó", ông Poli nói thêm. Chuyên gia Lecocq nhận định nếu các trận địa chấn sinh đôi này xuất phát từ cùng một đứt gãy, đây có thể là một chuỗi kích hoạt dây chuyền hơn là một cặp động đất độc lập.

Tuy nhiên, những tranh luận khoa học này không làm giảm bớt nỗi đau của người dân vùng thảm họa. Hai nhà địa chất học người Mỹ Judith A. Hubbard và Kyle Bradley phân tích trong một bài viết chuyên sâu rằng, chỉ riêng một trận động đất 7,2 độ Richter tại khu vực này đã đủ để kích hoạt tình trạng khẩn cấp nghiêm trọng.

Mỹ Nga