Nâng cao giá trị kinh tế dưới tán rừng
Nghệ An - vùng đất có diện tích lâm nghiệp lớn nhất cả nước, với hơn 1 triệu ha rừng. Đây không chỉ là lá phổi xanh bảo vệ môi trường, là bức tường thành vững chắc về quốc phòng - an ninh, mà còn chứa đựng nhiều tiềm năng kinh tế lớn, trong đó có các mô hình kinh tế dưới tán rừng.
Việc quan tâm phát triển và đa dạng hóa các mô hình kinh tế dưới tán rừng không chỉ góp phần bảo vệ rừng bền vững mà còn nâng cao thu nhập, ổn định đời sống cho bà con.
Nhiều mô hình mang lại hiệu quả
Gắn bó với bản Cành Tạng, xã Yên Hòa qua nhiều thế hệ, đời sống của gia đình bà Lô Thị Thoan cũng như phần lớn người dân trong bản hoàn toàn phụ thuộc vào rừng. Đặc biệt, từ khi được Nhà nước giao khoán diện tích rừng để khoanh nuôi, bảo vệ cũng như cung cấp các loại cây, con giống để phát triển kinh tế dưới tán rừng, cuộc sống của gia đình bà ngày càng ổn định và khấm khá hơn. Bà Thoan chia sẻ: “Trước đây hay vào rừng khai thác cũng như đốt nương làm rẫy nhưng giờ không làm thế nữa. Nay nhờ Nhà nước quan tâm, hỗ trợ và hướng dẫn nên chỉ tập trung bảo vệ rừng cũng như trồng cây bon bo, chăn nuôi dưới tán rừng là đã có thu nhập cao và ổn định rồi”.
Toàn bản Cành Tạng có gần 1.000 ha rừng được giao cho người dân khoanh nuôi, bảo vệ. Nhằm nâng cao thu nhập cho bà con, ngoài chế độ chi trả dịch vụ môi trường rừng, việc xây dựng các mô hình kinh tế dưới tán rừng từ các chương trình, dự án đã được các cấp, ngành, chính quyền địa phương quan tâm. Những loại cây dược liệu như: Bon bo, sa nhân tím khi được trồng dưới tán rừng đều phát triển rất tốt, cho năng suất, sản lượng cao. Từ đó, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.
Theo ông Nguyễn Hữu Mạnh - Trưởng bản Cành Tạng, việc phát triển kinh tế dưới tán rừng vừa bảo vệ rừng, sử dụng được đất rừng, vừa nâng cao thu nhập nên bà con rất phấn khởi hưởng ứng tham gia.
Tại xã Thông Thụ, các mô hình kinh tế dưới tán rừng với các loại cây dược liệu quý đã được Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt và chính quyền địa phương, người dân quan tâm phát triển, ngoài chè hoa vàng còn có đẳng sâm, bon bo. Từ đó, giúp ổn định đời sống cho bà con; điều quan trọng là chống xâm hại và khai thác rừng trái phép.
Với hơn 2.000 gốc đẳng sâm đang sinh trưởng, phát triển tốt, hứa hẹn sẽ mang lại nguồn thu nhập khá cho gia đình ông Lang Văn Khoa ở bản Ăng Đừa, xã Thông Thụ. Ông Khoa cho biết: “Cây đẳng sâm này trồng dưới tán rừng là tốt nhất vì có độ ẩm cao. Gia đình tôi trồng vào tháng 2 thì khoảng tháng 7, tháng 8 là cho quả, khi chín sẽ có màu tím như quả mận quân; còn thu hoạch củ thì khoảng sau 2 năm".
Đánh giá về hiệu quả các mô hình kinh tế dưới tán rừng trên địa bàn, ông Nguyễn Văn Hiếu - Phó Giám đốc Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt cho hay: “Chúng tôi đánh giá rất cao các mô hình này, bởi có những mô hình hằng năm đã cho thu nhập hàng chục và hàng trăm triệu đồng. Từ đó cải thiện, nâng cao đời sống, phát triển kinh tế cho nhân dân vùng đệm”.
Bên cạnh các loại cây dược liệu thì chăn nuôi cũng là một trong những hướng đi mang lại hiệu quả đối với mô hình kinh tế dưới tán rừng ở khu vực miền Tây của tỉnh thời gian qua.
Tại bản Pục, xã Quế Phong, nhằm phát triển kinh tế gắn với bảo tồn nguồn gen của giống gà địa phương, gia đình anh Quang Văn Trung đã xây dựng mô hình chăn nuôi thương phẩm giống gà bản địa. Qua trao đổi, anh Trung cho biết: “Nhờ phù hợp với điều kiện khí hậu tự nhiên dưới tán rừng cũng như chăm sóc đúng quy trình nên đàn gà sinh trưởng, phát triển tốt, sản phẩm được thị trường đón nhận. Từ đó, mang lại nguồn thu nhập 25 - 30 triệu đồng mỗi lứa”.
Cần những giải pháp hỗ trợ thiết thực hơn
Với độ che phủ rừng lớn, khu vực miền Tây Nghệ An có rất nhiều điều kiện và lợi thế để phát triển kinh tế dưới tán rừng, từ các loại cây dược liệu quý cho giá trị kinh tế cao đến các loài đặc sản bản địa được thị trường ưa chuộng. Tuy nhiên, điều mà người dân quan tâm, bên cạnh sự hỗ trợ về vốn, cây, con giống, khoa học, kỹ thuật thì việc đảm bảo đầu ra ổn định và bền vững là yếu tố đặc biệt quan trọng.
Ông Ngân Văn Tuấn - Trưởng bản Na Hứm, xã Thông Thụ chia sẻ: “Người dân ở đây trồng nhiều loại dược liệu dưới tán rừng và cho thu nhập khá. Tuy nhiên, nhiều năm qua vẫn phụ thuộc vào tiểu thương, thường xuyên bị ép giá. Vậy nên, chúng tôi mong muốn Nhà nước quan tâm, có giải pháp cụ thể để đầu ra ổn định, đảm bảo đời sống lâu dài”.
Những kết quả đạt được của kinh tế dưới tán rừng là rất đáng ghi nhận. Tuy nhiên, để nâng cao giá trị và mang tính bền vững hơn, rất cần những giải pháp đồng bộ từ cơ quan chức năng. Về vấn đề này, ông Nguyễn Danh Hùng - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An cho rằng, trước mắt, cần quy hoạch, xác định vùng trọng điểm, vùng cần và vùng thuận lợi cho phát triển kinh tế dưới tán rừng. Bên cạnh đó là chọn các loài cây, con phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu, thậm chí cả phong tục, tập quán, khả năng của nhân dân, khả năng đầu tư. Song song với đó, kết hợp các nguồn vốn từ chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình xóa đói, giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và các nguồn vốn hợp pháp khác. Đồng thời, chú trọng liên doanh, liên kết, đặc biệt là sự quan tâm của các doanh nghiệp trong chế biến, tiêu thụ để tạo giá trị cao trên đơn vị diện tích.
Hành trình nâng cao giá trị kinh tế dưới tán rừng khu vực miền núi Nghệ An vẫn còn những khó khăn, thách thức. Đó là bài toán về hạ tầng giao thông vùng cao, là nguồn vốn đầu tư ban đầu và biến đổi khí hậu luôn tiềm ẩn những rủi ro. Hy vọng, những kết quả đã đạt được cùng các giải pháp được triển khai trong thời gian tới là điểm tựa để đạt những kết quả tốt hơn. Qua đó, góp phần đưa diện mạo vùng miền Tây Nghệ An ngày càng khởi sắc.
Khu vực miền núi Nghệ An hiện đã xây dựng được hơn 40 chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm dưới tán rừng, cùng gần 100 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP cấp tỉnh. Đó là minh chứng rõ nét cho thấy hướng đi đúng đắn, biến những tiềm năng từ rừng thành những con số tăng trưởng kinh tế thực tế, làm thay đổi diện mạo của những vùng quê nghèo.