Dưới chân tháp cổ Yên Hòa...
Ít ngày sau cuộc họp tháo gỡ vướng mắc, khó khăn trong xây dựng các khu tái định cư của tỉnh (ngày 20/7), chúng tôi có chuyến ngược ngàn lên bản Thái cổ Yên Hòa, xã Mỹ Lý. Đã tròn 1 năm trôi qua nhưng cảnh vật ở đây vẫn in hằn vết lũ tàn khốc đêm 22/7/2025, còn người dân, nỗi lo chất chồng...
Nhật Lân - Võ Hải | Thiết kế: Hữu Quân
• 2/8/2026
ÍT NGÀY SAU CUỘC HỌP THÁO GỠ VƯỚNG MẮC, KHÓ KHĂN TRONG XÂY DỰNG CÁC KHU TÁI ĐỊNH CƯ CỦA TỈNH (NGÀY 20/7), CHÚNG TÔI CÓ CHUYẾN NGƯỢC NGÀN LÊN BẢN THÁI CỔ YÊN HÒA, XÃ MỸ LÝ. ĐÃ TRÒN 1 NĂM TRÔI QUA NHƯNG CẢNH VẬT Ở ĐÂY VẪN IN HẰN VẾT LŨ TÀN KHỐC ĐÊM 22/7/2025, CÒN NGƯỜI DÂN, NỖI LO CHẤT CHỒNG...
Lần gần nhất chúng tôi lên bản Yên Hòa là dịp cận Tết Nguyên đán năm 2015. Đã 11 năm trôi qua, nhưng cảnh sắc tuyệt đẹp của bản làng đồng bào Thái có ngôi tháp cổ Xốp Lợt nơi địa đầu xứ Nghệ vẫn vẹn nguyên trong trí nhớ mỗi người.
Dịp ấy, để lên được Yên Hòa, phải bắt buộc đi thuyền. Từ trung tâm Mỹ Lý là bản Xiềng Tắm, chúng tôi lên thuyền rồi cứ thế, vượt ghềnh ngược lên đầu nguồn sông Nậm Nơn. Chừng 30 phút, bản Yên Hòa hiện ra trong tầm mắt. Bản nằm trọn vẹn trên một mái núi hình bát úp, với những ngôi nhà sàn Thái xếp đều đặn theo lớp. Lớp đầu gần sát với sông, rồi cứ thế đều đặn dịch chuyển dần lên cao. Trên thuyền, nhìn từ sông vào, bản Thái cổ Yên Hòa nhà nối nhà san sát, rợp bóng cây xanh soi bóng Nậm Nơn, có núi non trùng điệp vây quanh, đẹp như một bức tranh thủy mặc. Khi thuyền chạm bến, có ngay lối dẫn vào bản. Lối vào dù hẹp, dù quanh co nhưng sạch sẽ, còn người dân thì đúng như tên gọi Yên Hòa của bản, rất đỗi thân thiện hiền hòa...
Trở lại Yên Hòa dịp này, dù nhiều lần đọc tin biết bản dân cư nơi địa đầu xứ Nghệ bị ảnh hưởng nhiều bởi trận lũ cuối tháng 7/2025, nhưng trong thâm tâm chúng tôi không nghĩ sự phá hại của lũ lại tàn khốc đến như vậy. Từ mái núi đối diện nhìn sang, thấy rất rõ tất cả vành đai xanh cùng những ngôi nhà kiên cố dựng san sát dọc sông Nậm Nơn đã mất dạng. Trơ lại đó là một bãi lở dài lồi lõm đất cát, đá, sỏi cùng chiếc trụ cầu treo bê tông trơ trọi.
Là người đưa đường, Phó phòng Kinh tế xã Mỹ Lý, anh Vi Văn Quý cho biết, năm 2021, cầu treo Yên Hòa được xây dựng để nhân dân thuận lợi ra trung tâm xã và thúc đẩy phát triển kinh tế du lịch. Thế nhưng trận lũ quá lớn, đã cuốn trôi toàn bộ tháp, dây cáp, bề mặt cầu khiến cầu treo chỉ còn lại 2 chiếc trụ bê tông. Còn bản Yên Hòa thì bị lũ cuốn trôi nhiều công trình nhà ở, cuốn trôi cả giấc mơ xây dựng bản du lịch cộng đồng đã nhiều năm gây dựng.
“Tôi là người bản Yên Hòa vì vậy được lãnh đạo giao trực chiến tại đây đêm 22/7/2025. Đây là trận lũ quét lịch sử, chưa từng xảy ra bao giờ. Bản làng trù phú là vậy, biết đến bao giờ mới tái thiết lại được...” - anh Vi Văn Quý nói.
Vào đến vùng bãi lở, dấu tích lũ để lại còn không ít. Bên lối vào bản tại bến thuyền năm xưa, chỉ sót lại một cột đèn đường, vài khóm cây. Dưới những lớp đất cát gần bến thuyền, vẫn còn những mảng tường nhà, vật dụng hư hỏng. Trên bãi lở, nhiều những lều lán thưng ván, thưng bạt của người dân dùng làm nơi ở tạm, cất giữ đồ gỗ, vật dụng...
Trong những ngôi nhà tạm trên bãi lở, người dân Yên Hòa đầu tiên chúng tôi gặp là cụ Kha Văn Thảo. Cụ Thảo năm nay đã 95 tuổi, ngôi nhà tạm được dựng ngay trên nền đất cũ, phía dưới hẵng còn bức tường của ngôi nhà cũ bị cát vùi. Hỏi về trận lũ đêm 22/7/2025, cụ Thảo chậm rãi kể: “Tôi theo cha mẹ từ Lào sang đây năm 1943, tính ra đã hơn 80 năm sống ở đây rồi. Thế nhưng chưa bao giờ chứng kiến một trận lũ khủng khiếp đến như vậy. Lũ quét từ phía Lào ập xuống, tàn phá hết tất cả. Rất nhiều nhà dân bị lũ cuốn trôi. Nhà của tôi thì bị đất cát vùi kín chỉ thấy mỗi chóp nhà. Sau lũ, trong đống đổ nát bị cát vùi, gia đình cũng chỉ thu hồi lại được một số đồ gỗ để dựng tạm lại nhà chờ đất tái định cư...”.
Kế bên nhà cụ Kha Văn Thảo là nơi ở tạm của gia đình chị Lương Thị Cẩm Vân. Đó là một chiếc lán lợp tôn trên khung những thân cây nhỏ quây bạt tứ bề. Chị Vân cho biết, nền đất dựng lán chính là nền của ngôi nhà cũ của gia đình. Đêm 22/7/2025, khi thấy nước lũ đổ về, cả gia đình 4 người chỉ kịp chạy lên cao để thoát thân. Khi trở lại, tất cả đã bị lũ cuốn trôi, nhà ở, vườn tược, gia súc gia cầm cùng các tài sản khác của gia đình chẳng còn lại gì. “Gia đình em mất sạch. Sau lũ, thì được hỗ trợ 70 triệu đồng, được giúp dựng túp lều ở tạm chờ đất tái định cư. Nay mùa mưa lại sắp đến rồi. Lo lắm. Nhưng cũng không biết làm gì, lũ mà về thì lại chạy thôi...”.
.png)
Những thiệt hại mưa lũ ở Mỹ Lý được chính quyền xã ghi nhận tại Báo cáo số 18/BC-UBND ngày 2/8/2025. Tại đây nêu rõ ở trận lũ lịch sử đêm 22/7 có đến 439 nhà dân bị thiệt hại, trong đó 221 nhà bị lũ cuốn trôi hoặc bị đất đá vùi lấp hoàn toàn. Riêng bản Yên Hòa có 16 nhà bị lũ cuốn trôi, vùi lấp hoàn toàn; 17 nhà bị sạt lở, hư hỏng nặng từ 30 - 70%. Vì vậy, cùng với những kiến nghị hỗ trợ khẩn cấp cho người dân, xã Mỹ Lý đã kiến nghị cấp trên quan tâm hỗ trợ tìm đất, xây dựng các khu tái định cư.
Xét tình hình thực tế ở Mỹ Lý, để người dân bị ảnh hưởng sớm có chỗ ở ổn định, UBND tỉnh đã quyết định ban hành lệnh xây dựng khẩn cấp 4 dự án tái định cư Xiềng Tắm, Xằng Trên, Cha Nga, Yên Hòa. Riêng lệnh xây dựng khẩn cấp khu tái định cư bản Yên Hòa, được UBND tỉnh ban hành ngày 21/5/2026 qua Quyết định số 2103/QĐ-UBND.
Khu tái định cư được quy hoạch diện tích khoảng 4,5ha tại bản Yên Hòa với tổng mức đầu tư gần 20 tỷ đồng, dự kiến đầu tư các hạng mục san nền, hệ thống gia cố tường chắn; xây dựng các tuyến đường giao thông nội bộ; các hệ thống cấp, thoát nước, điện..., đảm bảo nhu cầu xây dựng nhà ở cho 25 hộ bị mất nhà và hư hỏng nặng (thiệt hại trên 70%). UBND xã Mỹ Lý được UBND tỉnh giao làm chủ đầu tư dự án với yêu cầu thực hiện hoàn thành trong năm 2026. Xã cũng chịu trách nhiệm toàn diện trước UBND tỉnh, Chủ tịch UBND tỉnh và các cơ quan liên quan về đối tượng các hộ được đưa vào vùng dự án và các nội dung do UBND xã đề xuất. Đồng thời, có trách nhiệm chủ trì phối hợp với các cơ quan, đơn vị có liên quan tổ chức lập dự án trình cấp có thẩm quyền thẩm định, phê duyệt và triển khai các bước thủ tục tiếp theo đúng quy định; thực hiện dự án bảo đảm tiến độ, chất lượng và hiệu quả.
Vào ngày 31/5/2026, dự án đầu tư xây dựng khu tái định cư Yên Hòa chính thức được khởi công. Tuy nhiên đến ngày 20/7/2026 (thời điểm UBND tỉnh tổ chức cuộc họp tháo gỡ vướng mắc, khó khăn trong xây dựng các khu tái định cư - PV), hồ sơ quy hoạch chi tiết 1/500 khu tái định cư Yên Hòa vẫn đang cần phải được điều chỉnh, hoàn thiện theo góp ý của Sở Xây dựng; khu đất thực hiện dự án cũng cần được chuyển đổi mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác trước khi thực hiện đầu tư xây dựng.
Theo Chủ tịch UBND xã Mỹ Lý ông Lương Văn Bảy trao đổi, ngày 22/7/2026, đối với hai khu tái định cư Xiềng Tắm và Xằng Trên, do được thực hiện trước, nay đã hoàn thành việc san nền. Hiện nay nhà thầu hai khu tái định cư này đang thi công các hệ thống điện, nước, kênh mương... Về phía xã, đã có lịch tổ chức cho người dân bốc thăm nền đất để tập kết vật tư, vật liệu xây dựng nhà ở. Đối với hai khu tái định cư Cha Nga và Yên Hòa, lệnh xây dựng khẩn cấp được ban hành ngày 21/5/2026 nên đến thời điểm này mới có quyết định đầu tư dự án tái định cư. Dù tính chất khẩn cấp, nhưng quy trình thực hiện dự án vẫn phải tuân thủ đầy đủ các bước theo quy định. Ở thời điểm hiện tại, với tinh thần chỉ đạo quyết liệt của UBND tỉnh tại cuộc họp ngày 20/7, hồ sơ quy hoạch tỷ lệ 1/500 và việc chuyển đổi mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác cũng đã cơ bản hoàn thành.
Chủ tịch Lương Văn Bảy cũng cho hay, với vai trò là chủ đầu tư, xã cũng đã quyết định chỉ định đơn vị nhà thầu và yêu cầu làm việc hết trách nhiệm để đảm bảo tiến độ, phấn đấu giữa tháng 8/2026 sẽ tổ chức cho nhân dân bốc thăm, nhận đất để xây dựng nhà ở. Trước tình hình khó khăn do thiếu hụt trầm trọng cán bộ, đặc biệt là cán bộ chuyên môn, xã cũng đã hợp đồng các đơn vị tư vấn thiết kế, giám sát, cả đơn vị tư vấn quản lý dự án nhằm tham gia giúp việc cho xã. Hiện tại, đơn vị nhà thầu đã tập kết máy móc, thiết bị, nhân lực để chuẩn bị cho công tác thi công san nền mặt bằng khu tái định cư.
Đưa ra những thông tin tích cực trên, nhưng có những vấn đề khiến Chủ tịch UBND xã Mỹ Lý bày tỏ rằng ông rất lo. Đó là về thời tiết và nguồn cung ứng vật liệu xây dựng. Ông Lương Văn Bảy nói: “Bây giờ đã là cuối tháng 7, diễn biến thời tiết rất khó lường. Đường vào các khu tái định cư Yên Hòa và Cha Nga đều rất khó khăn, đặc biệt là Cha Nga. Nếu có mưa, sẽ ảnh hưởng đến tiến độ. Bên cạnh đó, nguồn cung vật liệu đá xây dựng phải đưa về từ mỏ đá ở Phá Đánh, Nậm Cắn. Cung đường xa xôi cách trở, nhưng nguồn cung từ mỏ rất hạn chế. Ở các dự án tái định cư Xiềng Tắm, Xằng Trên, dù đã đặt lịch từ trước nhưng đơn vị cung ứng vật liệu đá vẫn không thể đảm bảo...”.
Ngày ở Mỹ Lý, chúng tôi đã đến xem khu đất quy hoạch khu tái định cư bản Yên Hòa. Khu đất khá rộng, thoải, nằm ngay sát phía trên bản Yên Hòa, thuận lợi trong việc cải tạo mặt bằng, san nền. Để có đường cho xe máy thiết bị vào thi công, một cây cầu sắt bắc qua sông Nậm Nơn, đang được gia cố chân đế. Như vậy, nếu đảm bảo đủ thiết bị máy móc và nhân lực, việc tổ chức thi công cải tạo mặt bằng, san nền khu tái định cư Yên Hòa sẽ không mất quá nhiều thời gian, có thể đảm bảo tiến độ.
Kết nối đến Chi cục Lâm nghiệp và Kiểm Lâm, được biết đơn vị này đã và đang nỗ lực giúp Mỹ Lý thực hiện hồ sơ chuyển đổi mục đích sử dụng rừng dự án đầu tư xây dựng khu tái định cư Yên Hòa. Vị đại diện là Trưởng phòng Sử dụng và Phát triển rừng Hoàng Trung Sơn cho biết, dù là dự án khẩn cấp nhưng việc chuyển đổi mục đích sử dụng rừng là nội dung bắt buộc phải thực hiện theo quy định pháp luật, sau khi hoàn thiện hồ sơ còn cần phải trình HĐND tỉnh quyết nghị.
“Sự thật là nếu không hướng dẫn chi tiết, thậm chí làm thay ở một số phần việc, xã Mỹ Lý rất khó đảm đương. Cho đến thời điểm hiện tại hồ sơ chuyển mục đích sử dụng rừng ở Yên Hòa căn bản đã hoàn thành, chúng tôi dự kiến sẽ trình UBND tỉnh đầu tuần tới...” - ông Hoàng Trung Sơn trao đổi trong ngày 30/7/2026.
Tiếp cận thông báo kết luận của Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Đệ ở cuộc họp ngày 20/7/2026 (Thông báo số 673/UB-UBND ngày 23/7/2026 của UBND tỉnh) thì xã Mỹ Lý có trách nhiệm đôn đốc đơn vị thi công huy động tối đa nhân lực, máy móc thiết bị, bố trí tăng ca để đẩy nhanh tiến độ thi công, để chậm nhất đến ngày 15/8/2026 tổ chức bàn giao mặt bằng cho người dân.
Vì vậy trong ngày 30/7/2026, chúng tôi kết nối trở lại với Chủ tịch UBND xã Mỹ Lý Lương Văn Bảy. Ông cho biết, việc gia cố cầu tạm qua sông Nậm Nơn đã hoàn thành đảm bảo cho việc đi lại thông suốt; đơn vị thi công cũng đã tập kết xe máy tại khu vực xây dựng khu tái định cư Yên Hòa.
Ông Lương Văn Bảy trao đổi: “Theo kế hoạch, đầu tuần tới thiết kế cơ sở công trình sẽ được thẩm định, phê duyệt để đơn vị thi công tổ chức thi công san nền. Chúng tôi sẽ nỗ lực đảm bảo tiến độ, để người dân được nhận đất xây dựng nơi ở mới...”.
