Tạo thu nhập ‘kép’ khi nông dân làm hướng dẫn viên du lịch ở bản

Dẫn khách đi bắt cá suối

Về với miền Trà Lân (Con Cuông) những ngày này, người ta không chỉ say lòng bởi cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ của Vườn Quốc gia Pù Mát, những danh lam, thắng cảnh, những di tích lịch sử, mà còn bởi cách làm du lịch đầy mộc mạc nhưng chuyên nghiệp của đồng bào dân tộc nơi đây. Tại bản Chính Yên, xã Con Cuông, những công việc vốn dĩ là nhịp sống thường nhật của bà con như xuống suối bắt cá, hát nhuôn, xuối đã được người dân bản địa khéo léo chuyển hóa thành những sản phẩm du lịch cộng đồng độc đáo, tạo thành điểm nhấn thú vị cho du khách khi đến nơi đây.

Hơn nửa đời làm nông, khoảng hơn 1 năm lại nay, bà Vi Thị Ninh thường nhận được “tua” dạy bắt cá từ các chủ homestay ở các xã Con Cuông, Môn Sơn. “Trưa hôm nay, bà đang ở nhà thì nhận được điện thoại từ homestay Mường Cuông mời hướng dẫn cho các du khách bắt cá. Công việc đơn giản như hàng ngày bà vẫn làm thôi. Hướng dẫn khách bắt cá vừa có tiền công, cá bắt lên còn được homestay mua lại chế biến cho du khách, nên bà rất vui, sẵn sàng hợp tác làm du lịch”, bà Ninh vui vẻ nói.

Dưới cái nắng oi ả của những ngày cuối tháng Bảy, dòng suối trong vắt chảy qua bản Chính Yên như một dải lụa mát lành đón bước chân du khách. Tại đây, bà Vi Thị Ninh xuất hiện với trang phục giản dị hằng ngày, dẫn những vị khách phương xa bước vào thế giới thiên nhiên hoang sơ.

Trải nghiệm bắt cá trên suối không chỉ đơn thuần là việc tìm kiếm thực phẩm, mà là một bài học về kỹ năng sinh tồn và sự hiểu biết về dòng chảy. Bà Ninh tỉ mỉ chỉ cho du khách những vị trí “hủng” - các vũng nước hoặc hốc đá sâu, nơi cá thường chọn làm nơi trú ngụ.

Công cụ mà bà và du khách sử dụng là rổ tre - một loại công cụ đánh bắt truyền thống của người địa phương, bên hông mỗi người kèm theo chiếc oi đựng cá. Bà vừa làm vừa hướng dẫn khách cách chặn dòng, đặt rổ sao cho hiệu quả. Du khách rất hào hứng khi những chú cá đầu tiên lọt vào rổ. Giữa dòng suối mát lạnh, tiếng cười nói của "hướng dẫn viên" và du khách vang giòn.

Với những du khách đến từ phố thị, việc được chạm tay vào dòng nước mát, được học cách “đọc” dòng chảy của con suối dưới sự chỉ bảo của một người hướng dẫn giàu kinh nghiệm như bà Ninh là một kỷ niệm khó quên. Chính sự mộc mạc, nhiệt tình của những người “nông dân làm du lịch” đã biến một buổi bắt cá bình thường thành một hành trình khám phá văn hóa bản địa sâu sắc.

Nông dân biểu diễn dân ca, dân vũ

Ở bản Chính Yên, Câu lạc bộ Dân ca, dân vũ dân tộc Thái hiện có 25 thành viên, nòng cốt là các chị, các bà - những người phụ nữ ở lại bám bản, giữ rừng trong khi thanh niên thường đi học hoặc đi làm xa. Hoạt động của họ sôi nổi nhất vào các dịp lễ Tết, ngày 30/4, và đặc biệt là mùa Hè - thời điểm mà hầu như ngày nào cũng có khách đến trải nghiệm.

Khi màn đêm buông xuống, bản Chính Yên lại rộn ràng trong tiếng nhạc, tiếng khèn. Đây là lúc chị Lô Thị Năm cùng chị em trong Câu lạc bộ Dân ca, dân vũ dân tộc Thái của bản gác lại việc nhà để bước lên “sân khấu”.

Buổi biểu diễn văn nghệ không màu mè, cầu kỳ mà diễn ra ngay tại không gian sinh hoạt cộng đồng, giữa những tiếng vỗ tay nồng nhiệt của du khách. Những lời ca cất lên là lời mời gọi tha thiết: “Ai lên phố huyện Con Cuông, dừng chân lại ngắm nước non hữu tình...”. Những câu hát tâm tình ấy không chỉ giới thiệu vẻ đẹp của quê hương mà còn thể hiện tấm lòng hiếu khách của người dân miền Tây Nam xứ Nghệ.

Đặc sắc nhất trong chương trình là các màn hát đối giữa nam và nữ. Tiếng hát hòa cùng tiếng cười vang vọng cả núi rừng: “Nghiêng nghiêng ca núi đồi chợ tình vui quá em ơi/ Gái trai bên nhau hát đối dần tìm nhau...”. Không gian đêm đại ngàn trở nên ấm áp hơn bởi sự gắn kết giữa chủ và khách. Du khách không chỉ ngồi xem mà còn được mời gọi tham gia vào các điệu múa, cùng hòa mình vào không khí rộn ràng.

Chị Lô Thị Năm chia sẻ rằng, dù các thành viên trong câu lạc bộ chủ yếu là phụ nữ đã có tuổi, nhưng tinh thần văn nghệ thì luôn trẻ trung. Việc biểu diễn văn nghệ phục vụ du khách không chỉ giúp họ có thêm thu nhập, mà quan trọng hơn là giúp các thế hệ trong bản có ý thức gìn giữ những làn điệu dân ca, dân vũ của dân tộc mình.

Du lịch cộng đồng tại các địa phương vùng cao Nghệ An nói chung, tại các xã vùng huyện Con Cuông (cũ) nói riêng, đang đi đúng hướng khi lấy văn hóa bản địa và đời sống thường ngày làm gốc. Những “hướng dẫn viên” như bà Ninh, chị Năm đang chứng minh rằng: Khi chúng ta trân trọng và biết cách kể câu chuyện về cuộc sống của chính mình, cuộc sống ấy sẽ trở thành một món quà vô giá đối với khách du lịch, và cũng nâng tầm du lịch cộng đồng bản địa một cách bền vững.

Hoài Thu