Đẩy nhanh tiến độ di dời cư dân vùng 'rốn lũ' Hòa Lam

Ám ảnh mỗi mùa mưa bão

Theo con đường nhỏ dẫn xuống cụm dân cư Hòa Lam, khối Hưng Hòa 1, phường Trường Vinh, hai bên là những ngôi nhà cấp bốn đã nhuốm màu thời gian. Không ít căn nhà xuất hiện những mảng tường bong tróc, nền thấp hơn mặt đường, mái ngói cũ phủ đầy rêu phong. Trên nhiều bức tường vẫn còn in hằn những vệt nước của những trận lũ năm trước, như một dấu mốc nhắc nhở người dân về những mùa thiên tai khốc liệt đã đi qua.

Đây là vùng dân cư hình thành từ những năm 60 - 70 của thế kỷ trước, gắn với những gia đình mưu sinh bằng nghề chài lưới trên hạ nguồn sông Lam. Sông nước nuôi sống bao thế hệ, nhưng cũng chính dòng sông ấy mỗi năm lại mang đến những trận lũ khiến cuộc sống của người dân luôn trong cảnh bấp bênh.

Mới đây nhất, mùa mưa bão năm 2025 vẫn in hằn trong tâm trí những người dân. Những trận mưa lớn kéo dài nhiều ngày và nước thượng nguồn đổ về khiến nước sông Lam lên rất nhanh, đục ngầu. Những chiếc thuyền vốn dùng để đánh bắt cá nay trở thành phương tiện duy nhất để người dân di chuyển.

Ông Đậu Văn Lập, người dân cụm dân cư Hòa Lam vẫn chưa quên khoảnh khắc cả gia đình phải thu dọn đồ đạc trong đêm để sơ tán. Bao nhiêu năm sống ở đây, năm nào cũng lụt nhưng năm ngoái là khủng khiếp nhất. Nước lên quá nhanh, có lúc gần ngang mái nhà. Chúng tôi chỉ kịp mang theo những vật dụng cần thiết rồi rời đi. Đồ đạc, gia súc, tài sản còn lại đều phó mặc cho nước…

Nếu như những năm trước, chính quyền địa phương vẫn bố trí lực lượng thanh niên ở lại hỗ trợ bảo vệ tài sản cho bà con thì trận lũ lịch sử năm 2025 buộc mọi phương án phải thay đổi. Nguy cơ mất an toàn quá lớn khiến chính quyền phường Trường Vinh quyết định di dời toàn bộ người dân ra khỏi khu vực. Không còn cảnh một vài thanh niên tình nguyện bám trụ trong biển nước như trước, tất cả đều phải rời khỏi vùng ngập. Những hộ có điều kiện tự tìm nơi ở nhờ người thân, số còn lại được bố trí đến nhà văn hóa trong đê để tránh trú. Đó là lần đầu tiên cụm dân cư Hòa Lam được sơ tán hoàn toàn.

Nhìn những ngôi nhà lặng lẽ ngập giữa biển nước, nhiều người không khỏi xót xa. Bởi phía sau mỗi căn nhà là biết bao tài sản, là công sức tích góp cả một đời người.

Điều đáng nói, cuộc sống của người dân Hòa Lam nhiều năm qua gần như rơi vào vòng luẩn quẩn. Nhà cửa xuống cấp nhưng không thể đầu tư sửa chữa lớn vì nằm trong diện quy hoạch di dời. Xây mới cũng không được, còn sửa chữa tạm thì chỉ đủ cầm cự qua từng mùa mưa bão.

Trước thực trạng người dân Hòa Lam nhiều năm liên tiếp phải sống trong vùng ngập lụt, thường xuyên chịu ảnh hưởng nặng nề mỗi mùa mưa bão, năm 2012, UBND tỉnh đã triển khai Dự án Xây dựng cơ sở hạ tầng khu tái định cư để di dân khẩn cấp ra khỏi vùng thiên tai xã Hưng Hòa, thành phố Vinh. Đến ngày 19/11/2013, dự án chính thức được UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 5476/QĐ-UBND-NN trên diện tích 3,3ha tại xóm Thuận Hòa, phía trong đê sông Lam, ngay đối diện cụm dân cư Hòa Lam hiện hữu. Mục tiêu ban đầu là bố trí tái định cư cho 58 hộ dân, giúp người dân sớm ổn định cuộc sống, từng bước chấm dứt cảnh chạy lũ hằng năm.

Tuy nhiên, do gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là thiếu nguồn vốn, dự án phải kéo dài nhiều năm và đến năm 2020 mới chính thức khởi công. Trong thời gian chờ triển khai, số hộ dân tại Hòa Lam tiếp tục tăng từ 58 lên hơn 80 hộ, khiến quy mô dự án không còn phù hợp với thực tế, buộc các cơ quan chức năng phải nhiều lần điều chỉnh phương án bố trí tái định cư.

Bà Hoàng Thị Thuyết - Khối trưởng khối Hưng Hòa 1 cho biết, dự án tái định cư được người dân mong ngóng suốt nhiều năm nhưng quá trình triển khai phải điều chỉnh nhiều lần do phát sinh số hộ và vướng mắc về thủ tục nên tiến độ kéo dài hơn dự kiến. Trong thời gian chờ đợi, cuộc sống của các hộ dân Hòa Lam vẫn gắn với những mùa mưa bão đầy bất an. Bà con chỉ mong các cấp, ngành tiếp tục tháo gỡ những khó khăn còn lại để dự án sớm hoàn thành, giúp người dân ổn định cuộc sống, không còn nơm nớp lo chạy lũ mỗi khi mùa mưa bão đến...

Đẩy nhanh tiến độ di dời

Sau hơn 1 thập kỷ chờ đợi, điều mà người dân Hòa Lam mong mỏi cuối cùng cũng đã có những chuyển biến rõ nét trong năm 2026. Theo đó, ngày 7/7/2026, UBND phường Trường Vinh đã ban hành Quyết định số 1510/QĐ-UBND phê duyệt phương án bố trí ổn định dân cư cho 34 hộ dân (đợt 1) thuộc cụm dân cư Hòa Lam.

Đến nay, UBND phường đang tiến hành ban hành quyết định thu hồi đất và quyết định giao đất cho 33 hộ gia đình đã đủ điều kiện; 1 hộ còn lại đang được hướng dẫn hoàn thiện các thủ tục liên quan đến đất đai trước khi thực hiện việc thu hồi và giao đất.

Theo ghi nhận của phóng viên, đầu tháng 8/2026, tại khu tái định cư, trong số 34 hộ dân được bố trí tái định cư đợt 1, đến nay đã có khoảng 16 hộ tiến hành động thổ, chuẩn bị xây dựng nhà ở. Sau nhiều năm chỉ biết đứng nhìn khu tái định cư hoàn thiện hạ tầng nhưng chưa thể vào ở, nay chính những người dân Hòa Lam đã bắt đầu viết nên những viên gạch đầu tiên cho cuộc sống mới.

Là một trong những hộ dân nằm trong danh sách được bố trí đất ở đợt đầu, bà Đậu Thị Năm không giấu được niềm xúc động khi đứng trên mảnh đất mà gia đình sẽ xây dựng ngôi nhà mới.

"Gia đình tôi chờ ngày này rất lâu rồi. Bao năm nay cứ nghe dự án sắp triển khai, rồi lại phải chờ. Năm nào đến mùa mưa bão cũng lo, cứ nhìn trời chuyển mưa là lại thấp thỏm. Bây giờ được nhận đất, được xây nhà, cả gia đình ai cũng vui. Chúng tôi chỉ mong hoàn thành căn nhà sớm nhất để không phải chạy lũ nữa", bà Năm chia sẻ.

Tuy vậy, niềm vui vẫn xen lẫn những trăn trở. Chi phí xây dựng hiện nay tăng cao khiến nhiều gia đình phải tính toán rất kỹ. Giá vật liệu xây dựng, nhân công đều tăng mạnh so với thời điểm dự án được triển khai. Đối với nhiều hộ dân có hoàn cảnh khó khăn, việc xây dựng một căn nhà mới là áp lực không nhỏ. Bởi vậy, bên cạnh niềm vui được giao đất, nhiều người dân cũng mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của các cấp, đặc biệt là hỗ trợ kinh phí di dời.

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Ngọc Phong - Phó Chủ tịch UBND phường Trường Vinh cho biết, đến nay địa phương đã hoàn thành việc phê duyệt phương án bố trí ổn định dân cư đợt 1 cho 34 hộ dân đủ điều kiện theo quy định. Đối với các trường hợp còn lại, UBND phường đang tiếp tục rà soát, hoàn thiện hồ sơ, thủ tục, đồng thời báo cáo, xin ý kiến chỉ đạo của UBND tỉnh và các cơ quan có thẩm quyền để triển khai trong thời gian sớm nhất.

"Đây là dự án có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với đời sống của người dân Hòa Lam. Địa phương đang tập trung phối hợp với các sở, ngành tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc còn lại, phấn đấu hoàn thành việc bố trí, di dời toàn bộ các hộ dân trong năm 2026, giúp bà con sớm ổn định cuộc sống tại khu tái định cư mới", ông Phong nhấn mạnh.

Mới đây nhất, ngày 29/7/2026, UBND phường Trường Vinh tiếp tục ban hành Công văn số 3625 gửi Điện lực thành phố Vinh và Công ty cổ phần Cấp nước Nghệ An đề nghị hỗ trợ đấu nối điện, nước tại khu tái định cư, bảo đảm khi người dân hoàn thành nhà ở sẽ có đầy đủ hạ tầng thiết yếu để ổn định cuộc sống.

Việc 34 hộ dân đầu tiên được bố trí tái định cư là bước chuyển quan trọng sau nhiều năm dự án gặp vướng mắc, đồng thời tạo tiền đề để địa phương tiếp tục hoàn thiện các thủ tục đối với những hộ còn lại. Với quyết tâm của chính quyền các cấp cùng sự đồng thuận của người dân, việc hoàn thành công tác di dời trong năm 2026 không chỉ góp phần bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản cho người dân vùng ngoài đê sông Lam mà còn hiện thực hóa mong mỏi kéo dài hơn 1 thập kỷ của các hộ dân Hòa Lam về một nơi an cư ổn định, bền vững.

Quang An