Doanh nghiệp Nghệ An và bài toán tự động hóa

Tự động hóa, tạo lợi thế cạnh tranh

Trong một nhà máy sản xuất vật liệu mới tại Nghệ An, nhiều công đoạn trước đây cần đến bàn tay người lao động, nay được thực hiện bởi robot. Những cánh tay bằng máy vận hành chính xác theo chương trình đã được thiết lập; các công đoạn sản xuất được kết nối, kiểm soát bằng hệ thống tự động.

Nhiều năm qua, một trong những lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam là nguồn lao động dồi dào và chi phí sản xuất thấp. Nhưng khi thị trường ngày càng khắt khe về chất lượng, tiến độ giao hàng, năng suất và khả năng truy xuất nguồn gốc, những lợi thế truyền thống ấy đang dần thu hẹp.

Với Công ty TNHH Công nghiệp vật liệu mới Đức Thịnh, đầu tư công nghệ hiện đại không đơn thuần nhằm thay thế một vài công đoạn thủ công. Tự động hóa giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, kiểm soát chất lượng đồng bộ và đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế. Nhờ đó, sản phẩm của doanh nghiệp hiện đã có mặt tại hơn 20 quốc gia, mở rộng đáng kể dư địa tăng trưởng và nâng cao giá trị thương hiệu trên thị trường.

Ông Hồ Danh Ngọc - Giám đốc điều hành nhà máy, Công ty TNHH Công nghệ vật liệu mới Đức Thịnh cho rằng, việc ứng dụng công nghệ đang tạo ra những thay đổi rõ nét trong năng lực sản xuất và khả năng đáp ứng yêu cầu của khách hàng.

Sự thay đổi cũng đang diễn ra ở những ngành vốn sử dụng nhiều lao động như may mặc. Nếu trước đây nhiều công đoạn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào lao động thủ công thì nay, các dây chuyền tự động đang từng bước thay đổi phương thức tổ chức sản xuất. Có những dây chuyền, việc ứng dụng công nghệ giúp giảm từ 15-20 lao động, đồng thời nâng cao độ chính xác, rút ngắn thời gian sản xuất và tối ưu chi phí vận hành.

Điều đáng nói hơn là hiệu quả của tự động hóa không dừng lại ở câu chuyện giảm bao nhiêu lao động hay tiết kiệm bao nhiêu chi phí. Khi năng suất và chất lượng được cải thiện, doanh nghiệp có thêm khả năng tiếp nhận những đơn hàng lớn, yêu cầu kỹ thuật cao và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo ông Nguyễn Lê Trọng - Phó Trưởng phòng Hành chính, Công ty Cổ phần May Minh Anh Tân Kỳ, ứng dụng công nghệ đang giúp doanh nghiệp thay đổi phương thức sản xuất, nâng cao hiệu quả và thích ứng tốt hơn với những yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Từ những doanh nghiệp tiên phong có thể thấy, lợi thế mà tự động hóa mang lại không chỉ là làm nhanh hơn, nhiều hơn, ít tốn nhân công hơn. Xa hơn, đó là khả năng tạo ra sản phẩm ổn định, đáp ứng những chuẩn mực cao hơn và mở thêm cánh cửa để doanh nghiệp bước vào những thị trường khó tính.

Doanh nghiệp nhỏ trước “ngưỡng cửa” tự động hóa

Những cánh tay robot đang cho thấy hình hài của một phương thức sản xuất mới. Nhưng từ một vài doanh nghiệp tiên phong đến sự chuyển đổi của cả cộng đồng doanh nghiệp Nghệ An vẫn còn một khoảng cách không nhỏ.

Hơn 95% doanh nghiệp trên địa bàn hiện là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Quy mô vốn hạn chế, năng lực quản trị và khả năng tích lũy còn nhiều khó khăn khiến việc đầu tư những dây chuyền sản xuất hiện đại trở thành bài toán không dễ giải. Nhưng tiền vốn chưa phải là tất cả.

Theo GS.TS Đinh Văn Hiến - Phó Chủ tịch Hội Tự động hoá Việt Nam, một rào cản khác nằm ngay trong cách doanh nghiệp tiếp cận công nghệ. Có doanh nghiệp e ngại chi phí nên không dám đầu tư; nhưng cũng có doanh nghiệp cho rằng đã tự động hóa thì phải đầu tư lớn và đồng bộ ngay từ đầu. Cả hai cách tiếp cận này đều không phù hợp với nguồn lực của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Tự động hóa không đồng nghĩa với mua máy móc hiện đại. Bởi doanh nghiệp đưa về một cỗ máy đắt tiền nhưng quy trình quản trị vẫn thủ công, cách thức tổ chức sản xuất vẫn bất hợp lý thì công nghệ khó phát huy hiệu quả, thậm chí có thể gây lãng phí nguồn lực.

“

Tự động hóa đúng nghĩa cần dựa trên việc chuẩn hóa quy trình và dữ liệu, tạo nên dòng chảy thông tin liền mạch từ quản trị, sản xuất đến phân phối.

GS.TS Đinh Văn Hiến - Phó Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn VINEN

Và đích đến của tự động hóa cũng không phải là đưa con người ra khỏi nhà máy. Máy móc đảm nhiệm tốt hơn những công việc nặng nhọc, lặp đi lặp lại; còn con người có điều kiện tập trung nhiều hơn cho quản trị, sáng tạo và những công việc tạo ra giá trị cao. Máy móc vì thế chỉ là phần dễ nhìn thấy nhất của tự động hóa. Phía sau nó còn là một cuộc thay đổi về quy trình, con người và tư duy quản trị. Và đây mới là thử thách khó hơn đối với phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Chọn lộ trình để tự động hóa hiệu quả

Với một địa phương mà hơn 95% doanh nghiệp là doanh nghiệp nhỏ và vừa, sẽ khó có một công thức tự động hóa giống nhau cho tất cả. Và doanh nghiệp cũng không nhất thiết phải bắt đầu bằng một dây chuyền trị giá hàng chục tỷ đồng. Điều cần thiết trước tiên là doanh nghiệp cần nhìn lại chính quy trình sản xuất của mình.

Khâu nào đang tốn nhiều chi phí nhất? Công đoạn nào thường xảy ra sai sót? Khâu nào đang sử dụng quá nhiều lao động hoặc làm chậm cả dây chuyền? Đó chính là nơi doanh nghiệp nên bắt đầu. Và muốn tự động hóa, trước hết quy trình phải được chuẩn hóa. Bởi vậy, thay vì đầu tư ồ ạt, doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể lựa chọn cách đi phù hợp hơn.

“

Tư duy tổng thể nhưng hành động từng bước.

GS.TS Đinh Văn Hiến - Phó Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn VINEN

Trước hết là số hóa và chuẩn hóa những điểm nghẽn; sau đó lựa chọn các giải pháp công nghệ có khả năng mở rộng, tích hợp theo từng mô-đun. Hiệu quả và phần chi phí tiết kiệm được có thể tiếp tục được tái đầu tư cho những khâu tiếp theo.

Cách đi ấy giúp doanh nghiệp vừa kiểm soát được dòng tiền, vừa hạn chế những cú “sốc” trong quá trình thay đổi phương thức vận hành.

Nhưng bài toán của doanh nghiệp không chỉ là hôm nay sẽ mua máy móc gì. Khi trí tuệ nhân tạo, robot và sản xuất thông minh đang phát triển rất nhanh, câu hỏi quan trọng hơn là doanh nghiệp cần chuẩn bị gì cho nhà máy của mình trong ngày mai?

“

Ba nền tảng doanh nghiệp cần được chuẩn bị từ sớm là: dữ liệu, nguồn nhân lực và liên kết.

GS.TS Đinh Văn Hiến - Phó Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn VINEN

AI hay robot muốn vận hành thông minh đều cần dữ liệu. Doanh nghiệp vì thế không nên đợi đến khi đầu tư AI mới bắt đầu số hóa, mà cần hình thành ngay từ hôm nay thói quen thu thập, chuẩn hóa và lưu trữ dữ liệu vận hành một cách chính xác.

Cùng với đó là nguồn lực con người. Không phải mọi công nhân đều phải trở thành kỹ sư AI, nhưng từ đội ngũ quản lý đến người lao động trực tiếp đều cần từng bước hình thành tư duy số và khả năng tương tác với máy móc, phần mềm. Việc liên kết với các trường đại học, cao đẳng nghề để đào tạo nhân lực theo nhu cầu thực tế vì thế sẽ ngày càng quan trọng.

Một doanh nghiệp nhỏ đứng riêng lẻ sẽ rất khó tiếp cận công nghệ cao. Vì thế tham gia chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp lớn, liên kết sử dụng hạ tầng chung, logistics thông minh và các nền tảng công nghệ dùng chung có thể mở ra con đường phù hợp hơn cho cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa. Để tự động hóa thực sự trở thành động lực tăng trưởng trên diện rộng, bên cạnh quyết tâm đổi mới của doanh nghiệp, rất cần những chính sách hỗ trợ đủ mạnh về tín dụng, đổi mới công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và kết nối thị trường. Khi những "điểm nghẽn" này được tháo gỡ, quá trình hiện đại hóa sản xuất sẽ có điều kiện lan tỏa mạnh mẽ hơn, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của cộng đồng doanh nghiệp và tạo dư địa tăng trưởng mới cho kinh tế Nghệ An./.

Khánh Như