Yên Hòa tháo gỡ vướng mắc, ổn định vùng trồng dứa

Từ đất bỏ hoang đến hướng sản xuất mới

Yên Hòa là xã vùng cao của tỉnh Nghệ An, được thành lập trên cơ sở sáp nhập xã Yên Thắng và xã Yên Hòa cũ, thuộc huyện Tương Dương trước đây. Toàn xã có diện tích tự nhiên khoảng 38,27km², dân số hơn 17.500 người, chủ yếu là đồng bào Thái, Khơ Mú và Kinh.

Nông, lâm nghiệp lâu nay vẫn là sinh kế chính của người dân. Keo, quế cùng một số cây trồng truyền thống được duy trì trên nhiều diện tích, song giá trị kinh tế chưa cao. Trong khi đó, một phần đất sản xuất bị bỏ hoang trong thời gian dài, chưa được khai thác hiệu quả.

Tìm cây trồng phù hợp, có khả năng tạo giá trị cao hơn trên cùng diện tích trở thành một trong những hướng được cấp ủy, chính quyền địa phương quan tâm. Đầu năm 2026, UBND xã Yên Hòa tổ chức đoàn công tác gồm lãnh đạo xã, bí thư, trưởng các bản đến xã Quỳnh Thắng tham quan, tìm hiểu mô hình phát triển vùng dứa nguyên liệu.

Từ kinh nghiệm thực tế, Yên Hòa tiếp tục kết nối với các doanh nghiệp sản xuất, chế biến và tiêu thụ dứa. Công ty cổ phần Nafoods Group và Công ty TNHH Nông sản Tuấn An được mời khảo sát tại địa phương, hỗ trợ đánh giá điều kiện đất đai, kỹ thuật và khả năng phát triển vùng nguyên liệu.

Mẫu đất tại một số khu vực dự kiến chuyển sang trồng dứa được lấy để phân tích. Kết quả bước đầu cho thấy điều kiện đất đai phù hợp với loại cây này. Đây là một trong những cơ sở để địa phương tính toán phương án đưa cây dứa vào sản xuất thay cho những diện tích đang bỏ hoang hoặc có hiệu quả thấp.

Điểm đáng chú ý là doanh nghiệp được kết nối ngay từ giai đoạn khảo sát, không chỉ tư vấn kỹ thuật mà còn tham gia bàn phương án liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm. Với một loại cây còn mới đối với người dân địa phương, việc xác định được đầu ra ngay từ đầu được xem là điều kiện quan trọng để hạn chế rủi ro.

UBND xã Yên Hòa cũng tổ chức 3 hội nghị để bí thư, trưởng các bản nắm thông tin về kế hoạch, cơ chế hỗ trợ và phương án phát triển cây dứa, từ đó tuyên truyền đến người dân. Qua rà soát ban đầu, các hộ đăng ký khoảng 81ha trồng dứa.

Một hộ dân đăng ký tham gia cho biết, điều người dân quan tâm nhất khi chuyển sang cây trồng mới là chi phí đầu tư và đầu ra sản phẩm. Khi được hỗ trợ giống, hướng dẫn kỹ thuật và có doanh nghiệp dự kiến bao tiêu, gia đình yên tâm hơn trong việc thử nghiệm cây dứa, trước khi tính tới mở rộng diện tích.

Theo ông Đậu Đức Truyền - Chủ tịch UBND xã Yên Hòa, diện tích đăng ký ban đầu cho thấy người dân đã bắt đầu quan tâm tới một phương thức sản xuất mới. Tuy nhiên, từ đăng ký đến tổ chức trồng trên thực tế vẫn còn một khoảng cách, do những khó khăn về loại đất và chính sách hỗ trợ.

Gỡ vướng để hình thành vùng nguyên liệu

Theo Nghị quyết số 34/NQ-HĐND của HĐND tỉnh, với diện tích đủ điều kiện thực hiện chính sách, Nhà nước hỗ trợ 80% kinh phí mua cây giống; 5 triệu đồng/ha chi phí làm đất và 3,5 triệu đồng/ha mua nilon phủ luống. Người dân đảm nhận phần đối ứng, gồm một số vật tư, phân bón và ngày công trồng, chăm sóc, thu hoạch.

Mức hỗ trợ này giúp giảm đáng kể chi phí ban đầu khi người dân chuyển sang cây trồng mới. Tuy nhiên, qua rà soát tại Yên Hòa, nhiều diện tích người dân đăng ký trồng dứa nằm trên đất rừng sản xuất, không thuộc đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ nêu trên.

Vướng mắc này khiến diện tích có khả năng triển khai trên thực tế giảm đáng kể so với con số khoảng 81ha đăng ký ban đầu. Với các hộ dân vùng cao, việc tự đảm nhận toàn bộ chi phí giống, làm đất, phân bón, vật tư và công chăm sóc cho một loại cây chưa từng sản xuất quy mô lớn tại địa phương là một trở ngại không nhỏ.

Từ thực tế đó, Yên Hòa từng tính đến phương án thành lập hợp tác xã trồng dứa nhằm tập hợp người dân, tổ chức sản xuất tập trung và tạo đầu mối liên kết với doanh nghiệp. Tuy nhiên, phương án này chưa thể triển khai khi chưa có người đứng ra tổ chức, điều hành. Bên cạnh tâm lý thận trọng trước mô hình mới, những yêu cầu về vốn, quản lý và trách nhiệm tổ chức sản xuất cũng là trở ngại với các hộ dân.

Thay vì mở rộng diện tích ngay, địa phương lựa chọn bước đi thận trọng hơn đó là tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia trồng thí điểm. Theo phương án đang được triển khai, một doanh nghiệp được thuê đất để trồng dứa trong thời gian 3 năm.

Mô hình này sẽ là cơ sở thực tế để đánh giá khả năng thích nghi của cây dứa với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng; đồng thời xác định năng suất, chi phí và hiệu quả kinh tế trước khi tính đến mở rộng vùng trồng. Doanh nghiệp cũng dự kiến liên kết, bao tiêu sản phẩm cho những hộ dân tham gia, qua đó từng bước hình thành mối liên kết giữa người sản xuất và đơn vị tiêu thụ.

Cùng với mô hình thí điểm, Yên Hòa đang tìm thêm nguồn lực để hỗ trợ giống cho những diện tích không thuộc đối tượng thụ hưởng theo Nghị quyết số 34/NQ-HĐND. Hiện, UBND xã đã tham mưu cấp ủy đề xuất vận dụng các nguồn vốn hợp pháp khác nhằm giảm một phần chi phí đầu tư ban đầu cho người dân.

Theo ông Đậu Đức Truyền- Chủ tịch UBND xã Yên Hoà, định hướng của xã là không phát triển cây dứa theo phong trào mà làm từng bước, trên cơ sở hiệu quả thực tế và khả năng tiêu thụ sản phẩm.

“Trước hết phải chứng minh được cây dứa phù hợp, mang lại hiệu quả kinh tế và có đầu ra ổn định. Khi người dân nhìn thấy hiệu quả từ mô hình thực tế, việc vận động mở rộng diện tích sẽ thuận lợi hơn. Mục tiêu là khai thác tốt hơn những diện tích đất hiện còn bỏ hoang hoặc sản xuất kém hiệu quả, từng bước hình thành vùng sản xuất hàng hóa và tạo thêm sinh kế cho người dân”, Chủ tịch UBND xã Yên Hòa cho biết.

Việc xây dựng vùng dứa nguyên liệu ở Yên Hòa mới ở bước khởi đầu. Từ kết quả của mô hình thí điểm, khả năng huy động chính sách hỗ trợ đến sự tham gia của doanh nghiệp và người dân sẽ quyết định cây dứa có thể trở thành một vùng sản xuất hàng hóa ổn định hay không. Cách làm từng bước cũng giúp địa phương tránh mở rộng diện tích khi hiệu quả kinh tế và đầu ra sản phẩm chưa được kiểm chứng đầy đủ.

Thu Hương