Nhện gié ẩn mình gây hại cho lúa vụ hè thu ở Nghệ An

Những vệt nâu giữa ruộng lúa xanh

Buổi sáng trên cánh đồng lúa vụ hè thu ở xóm Vạn Hồng, xã Yên Trung, màu xanh vẫn trải rộng trên những thửa ruộng. Cây lúa đang đứng cái, làm đòng, nhiều diện tích lúa bắt đầu trổ. Những bông lúa vươn lên khỏi tán lá, nhìn từ trên bờ, gần như không nhận ra dấu hiệu bất thường.

Nhưng khi bước xuống ruộng, tách từng bẹ đang ôm lấy thân cây, những vệt màu vàng nâu bắt đầu lộ diện. Có chỗ màu sắc đã sẫm lại, chuyển sang nâu tím rồi thâm đen.

Những dấu vết này nằm khuất phía trong tán lá nên nếu chỉ quan sát từ xa rất dễ bỏ qua. Người dân phải kiểm tra từng khóm lúa, nhất là phần thân, bẹ lá và khu vực gần cổ bông.

Tại xóm Vạn Hồng, ông Nguyễn Văn Vượng cũng có diện tích lúa vụ hè thu đang bước vào thời điểm trổ. Xuống ruộng kiểm tra, ông tách từng bẹ lá, quan sát kỹ phần thân và khu vực gần cổ bông để tìm dấu hiệu bất thường.

Theo ông Vượng, nhện gié đang gây hại trên diện tích tương đối lớn. Do đối tượng này nhỏ, nằm khuất trong bẹ lá nên nếu không kiểm tra kỹ rất dễ bỏ qua. Trước tình trạng đó, ông chủ động theo dõi ruộng và phun phòng trừ.

“Thời điểm này, tôi cũng thường xuyên ra ruộng kiểm tra, thấy có dấu hiệu thì tiến hành phun phòng trừ. Phải xử lý sớm, chứ để nhện gié gây hại nặng thì sẽ ảnh hưởng đến bông lúa và năng suất”, ông Vượng chia sẻ.

Từ những dấu vết nhỏ trên bẹ lá, nguy cơ đối với bông lúa có thể đã bắt đầu hình thành, nhất là khi cây lúa đang bước vào giai đoạn quyết định năng suất.

Đối tượng nhỏ, nguy cơ lớn

Tại xã Yên Trung, cán bộ chuyên môn đang theo dõi sát tình hình nhện gié khi lúa hè thu bước vào giai đoạn đứng cái, làm đòng và trổ bông.

Ông Bùi Quang Hùng, Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã Yên Trung cho biết, nhện gié có kích thước rất nhỏ, thường ẩn trong bẹ lá, thân và khu vực cổ bông nên khó phát hiện.

Nhện gié chỉ có kích thước khoảng 0,2-0,3 mm. Dấu hiệu dễ nhận thấy hơn là những thay đổi trên cây lúa: ban đầu bẹ lá có thể chuyển màu vàng nâu, sau đó thâm đen.

Khi bị gây hại nặng, bông lúa có thể bị lép, không cúi được, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất. Thực tế tại xã Yên Trung cho thấy mức độ gây hại giữa các ruộng không giống nhau. Có nơi tỷ lệ ruộng lúa bị hại khoảng 3-5%, nhưng cục bộ đã lên tới 10-20%, cá biệt trên 30%.

Vì vậy, theo ông Hùng, việc kiểm tra cần được thực hiện thường xuyên ngay từ giai đoạn làm đòng, trổ bông, thay vì chờ đến khi bông lúa xuất hiện triệu chứng rõ rệt.

“Ở mức 3-5%, bà con cần chủ động phun thuốc phòng trừ nơi thân và bẹ lá, thời điểm trổ bông. Phòng sớm sẽ hạn chế nhện gié lây lan, gây hại nặng, góp phần đảm bảo vụ hè thu an toàn, hiệu quả”, ông Hùng chia sẻ.

Tại xã Yên Trung, theo thông tin của Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã, nhện gié hiện gây hại trên gần 20 ha lúa vụ hè thu.

Bông lúa trổ nhưng hạt bắt đầu đổi màu

Tại xã Bạch Hà, những bất thường trên cây lúa được người dân nhận thấy rõ hơn khi lúa đã bước qua giai đoạn trổ.

Gia đình bà Nguyễn Thị Quang có 4 sào lúa hè thu. Theo bà, trước khi trổ, ruộng lúa vẫn phát triển khá đẹp, cây xanh tốt. Nhưng sau khi trổ, một số hạt bắt đầu chuyển sang màu đen rồi khô dần.

Nhìn trên cả thửa ruộng, những bông lúa vẫn vươn lên giữa tán lá xanh. Chỉ khi quan sát kỹ từng bông, người trồng mới nhận ra những hạt đã đổi màu, khô lại và không phát triển bình thường.

“Lúc đầu thấy hạt lúa bị đen, rồi lép và khô dần, gia đình tôi cũng nghĩ là do nấm mốc hoặc bệnh thông thường nên đã phun thuốc phòng trừ. Nhưng sau đó tình hình vẫn không khả quan. Nghe mọi người nói có thể là do nhện gié nên gia đình cũng khá băn khoăn, không biết chính xác nguyên nhân là gì”, bà Quang chia sẻ.

Trường hợp này cũng cho thấy việc xác định đúng nguyên nhân gây hại rất quan trọng. Bởi những biểu hiện bất thường trên cây lúa có thể xuất phát từ nhiều đối tượng khác nhau, trong khi biện pháp phòng trừ không hoàn toàn giống nhau.

Nhện gié phát sinh tại nhiều vùng lúa trong tỉnh

Không chỉ xuất hiện tại một số diện tích ở xã Yên Trung, nhện gié còn được ghi nhận tại nhiều vùng sản xuất lúa vụ hè thu khác trong tỉnh.

Theo thống kê của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Nghệ An, nhện gié phát sinh gây hại rải rác tại các xã Vân Tụ, Vân Du, Đại Huệ, Xuân Lâm, Quan Thành… Tính đến nay, toàn tỉnh đã ghi nhận 898 ha lúa nhiễm nhện gié, trong đó, 61,5 ha nhiễm nặng. Trong kỳ, các địa phương đã phòng trừ được 187 ha.

Tỷ lệ ruộng lúa bị nhiễm nhện gié nơi cao 5-10%, cục bộ 15-30%. Diện tích nhiễm và mức độ gây hại vẫn có thể thay đổi khi các trà lúa tiếp tục bước vào giai đoạn làm đòng, trổ bông.

Những con số này cho thấy nhện gié đã xuất hiện tại nhiều vùng sản xuất, với mức độ gây hại khác nhau. Trong khi có nơi mới phát sinh rải rác, một số diện tích đã có tỷ lệ dảnh bị hại cao, cần được kiểm tra và xử lý kịp thời.

Khó phát hiện, dễ nhầm với bệnh khác

Theo ông Trịnh Thạch Lam- Trưởng phòng Bảo vệ thực vật, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Nghệ An, thời tiết nắng hạn kéo dài, khô nóng trong vụ hè thu tạo điều kiện thuận lợi cho nhện gié và một số đối tượng sâu bệnh phát sinh, gây hại.

Với kích thước chỉ khoảng 0,2-0,3 mm, nhện gié thường nằm trong bẹ lá, thân và khu vực cổ bông. Trong khi đó, những vết vàng nâu, nâu tím hoặc thâm đen trên cây lúa lại có thể do nhiều nguyên nhân.

Đáng chú ý, triệu chứng do nhện gié gây hại khá giống với một số bệnh do nấm hoặc vi khuẩn. Vì vậy, khi phát hiện dấu hiệu bất thường, người dân không nên chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài để xác định nguyên nhân mà cần kiểm tra kỹ trước khi phòng trừ.

“Để phòng trừ nhện gié hiệu quả, cần tập trung vào hai thời điểm là khi cây lúa làm đòng và bắt đầu trổ. Do nhện gié có vòng đời khá ngắn, tốc độ gia tăng quần thể nhanh nên cần phun 2 lần, cách nhau khoảng 5 ngày. Phun đúng thời điểm sẽ nâng cao hiệu quả phòng trừ, hạn chế nhện gié tiếp tục phát sinh, gây hại”, ông Lam cho biết.

Việc kiểm tra đồng ruộng vì thế cần được thực hiện kỹ trong giai đoạn lúa làm đòng, trổ bông, nhất là phần thân, bẹ lá và khu vực cổ bông.

Chủ động phòng trừ đúng thời điểm

Từ khuyến cáo của cơ quan chuyên môn, người dân cần tăng cường kiểm tra ruộng trong giai đoạn lúa làm đòng và bắt đầu trổ, tập trung vào phần thân, bẹ lá và khu vực cổ bông để phát hiện sớm dấu hiệu gây hại.

Khi xác định có nhện gié, cần phòng trừ đúng thời điểm. Do đối tượng này có vòng đời khá ngắn, tốc độ gia tăng quần thể nhanh, việc phun 2 lần, cách nhau khoảng 5 ngày được khuyến cáo nhằm nâng cao hiệu quả phòng trừ. Sau phun, người dân tiếp tục kiểm tra đồng ruộng để đánh giá mức độ gây hại và có biện pháp xử lý phù hợp.

Vụ hè thu đang bước vào giai đoạn quyết định năng suất. Giữa những cánh đồng vẫn xanh tốt, những dấu vết nhỏ trên bẹ lá có thể dễ dàng bị bỏ qua. Phát hiện sớm, xác định đúng nguyên nhân và phòng trừ đúng thời điểm sẽ góp phần hạn chế nguy cơ nhện gié gây hại nặng, ảnh hưởng đến quá trình trổ bông và kết hạt

Quang Minh