Thanh Hải và hành trình thổi hồn vào những nốt âm thanh
Dù chưa từng được đào tạo chuyên ngành chỉ huy dàn nhạc, nhạc sĩ Thanh Hải luôn được giao trọng trách trong việc chỉ huy dàn nhạc dây. Ở mỗi chương trình, anh có thể nhanh chóng nắm bắt tổng thể dàn nhạc, nghe và nhận ra những điểm chưa ổn về cao độ, nhịp điệu để điều chỉnh, giúp các lớp âm thanh hòa quyện và phần trình diễn đạt hiệu quả tốt nhất. Khả năng ấy được hình thành từ năng khiếu âm nhạc, đôi tai nhạy bén cùng nhiều năm làm việc, trải nghiệm với dàn nhạc trên các sân khấu lớn nhỏ.
Nội dung: Thanh Nga - Trình bày: Nam Phong
Dù chưa từng được đào tạo chuyên ngành chỉ huy dàn nhạc, nhạc sĩ Thanh Hải luôn được giao trọng trách trong việc chỉ huy dàn nhạc dân tộc. Ở mỗi chương trình, anh có thể nhanh chóng nắm bắt tổng thể dàn nhạc, nghe và nhận ra những điểm chưa ổn về cao độ, nhịp điệu để điều chỉnh, giúp các lớp âm thanh hòa quyện và phần trình diễn đạt hiệu quả tốt nhất. Khả năng ấy được hình thành từ năng khiếu âm nhạc, đôi tai nhạy bén cùng nhiều năm làm việc, trải nghiệm với dàn nhạc trên các sân khấu lớn nhỏ.
Nhạc sĩ, đạo diễn âm nhạc Thanh Hải, sinh năm 1986, tại phường Trường Vinh. Trong giới nghệ thuật Nghệ An, anh được biết đến với khả năng “cầm trịch” dàn nhạc, đặc biệt là dàn nhạc dây. Dù không giữ chức vụ quản lý tại Trung tâm Nghệ thuật truyền thống tỉnh, Thanh Hải thường xuyên được giao nhiệm vụ chỉ huy dàn nhạc, hòa âm, phối khí cho những chương trình lớn.
Theo anh, điều giúp mình có được sự tin tưởng ấy trước hết là khả năng cảm nhận và phân biệt các lớp âm thanh trong một tổng thể dàn nhạc. Nhưng phía sau cái gọi là “đôi tai tốt” ấy là cả một hành trình dài của năng khiếu, học tập, trải nghiệm và lao động nghệ thuật.
Từ nhỏ, Thanh Hải đã được bố mẹ cho làm quen với piano. Những nốt nhạc đầu tiên của anh được NSND Hoàng Thành uốn nắn. Năng khiếu sớm bộc lộ, giúp Thanh Hải được Trưởng đoàn Nghệ thuật Quân khu 4 phát hiện và bồi dưỡng để theo đuổi con đường âm nhạc - con đường mà bố mẹ anh cũng từng lựa chọn.
“Không có năng khiếu và niềm yêu thích từ nhỏ thì rất khó để theo đuổi con đường âm nhạc. Từ khi bố mẹ phát hiện và bồi dưỡng, tôi cảm thấy mình được sống trong bầu không khí âm nhạc và hạnh phúc với nó. Tôi chơi đàn bằng sự hưởng thụ và thói quen nên việc học không quá vất vả. Ngay cả khi ở Vinh, thời đó chơi nhạc để kiếm tiền rất khó, con đường phát triển sự nghiệp cũng khá mơ hồ, tôi vẫn luôn có cảm giác hạnh phúc khi ngồi vào cây đàn và từng nghĩ mình sẽ sống tốt với nghề”, Thanh Hải chia sẻ.
Năm 2005, sau khi tốt nghiệp, với sự động viên của gia đình và lời giới thiệu của bạn bè, Thanh Hải vào một đoàn nghệ thuật ở Vũng Tàu. Khi ấy, Vũng Tàu là một trong những môi trường sôi động của âm nhạc giải trí. Việc được tiếp xúc với nhiều phong cách biểu diễn, nhiều nghệ sĩ và những yêu cầu khác nhau của sân khấu giúp Thanh Hải nhanh chóng tìm được phong cách riêng.
Khả năng điều khiển dàn nhạc, tư duy hòa âm nhanh, mới và cập nhật xu hướng giúp Thanh Hải tạo được dấu ấn. Nhưng những thành quả bước đầu không khiến người nghệ sĩ trẻ bằng lòng.
Năm 2008, Thanh Hải tiếp tục theo học chuyên ngành phối khí tại Trường Văn hóa Nghệ thuật Quân đội. Sau thời gian học tập và tích lũy kinh nghiệm, nhận được lời mời của Trưởng đoàn Ca múa dân tộc tỉnh, anh trở về Nghệ An với mong muốn được cống hiến cho quê hương.
Tại Đoàn Ca múa dân tộc tỉnh, Thanh Hải nhanh chóng khẳng định khả năng trong hòa âm, phối khí và chỉ huy ban nhạc. Anh được tin tưởng giao trực tiếp chỉ đạo nhiều chương trình, tiết mục tham gia liên hoan nghệ thuật cũng như các sự kiện chính trị, văn hóa lớn của tỉnh.
“Tôi cũng không hiểu vì sao mình được cầm trịch nhiều chương trình lớn và ban lãnh đạo tin tưởng. Chỉ có điều tôi chắc chắn là mình có khả năng điều phối âm thanh trong dàn nhạc dây và anh em tin tưởng nghe theo sự chỉ đạo của mình”, Thanh Hải nói.
Nhưng tuổi trẻ của người nghệ sĩ thường không chịu đứng yên. Sau những năm tháng gắn bó với Đoàn Ca múa dân tộc tỉnh, Thanh Hải một lần nữa rời Nghệ An, vào Đà Nẵng đầu quân cho Cocobay. Anh muốn thử sức ở một môi trường âm nhạc giải trí phát triển hơn, muốn biết khả năng của mình đến đâu trước những yêu cầu mới và một sân chơi rộng hơn.
Những năm tháng ở Đà Nẵng đem đến cho Thanh Hải nhiều trải nghiệm quý giá. Anh được tiếp cận những xu hướng âm nhạc mới, làm việc trong môi trường cạnh tranh và đối mặt với những yêu cầu ngày càng khắt khe của nghề. Không phải lúc nào tài năng cũng được đón nhận ngay lập tức. Có những va vấp, những ấm ức và cả sự nghiệt ngã mà người nghệ sĩ phải trải qua khi đứng giữa những quan niệm khác nhau về một tác phẩm hay, một bản phối tốt hay một chương trình thành công. Nhưng chính những va chạm ấy lại giúp Thanh Hải trưởng thành.
Tưởng như sẽ gắn bó lâu dài với Đà Nẵng, nhưng lời mời trở về Nghệ An của Trưởng đoàn Ca múa dân tộc tỉnh vào năm 2018 đã làm thay đổi lựa chọn của anh.
Thanh Hải kể, ngày trở về Vinh, anh chưa kịp tháo đồ đạc xuống xe đã tìm đến đoàn để gặp anh, chị em nghệ sĩ. Cuộc gặp sau nhiều năm xa cách không có khoảng cách của một người trở về từ một môi trường khác. Với anh, những đồng nghiệp cũ giống như người thân lâu ngày gặp lại.
Sự trở về ấy cũng mở ra một chặng đường mới. Những kinh nghiệm tích lũy trong nhiều năm xa quê được Thanh Hải đưa trở lại sân khấu Nghệ An. Ở đây, anh tiếp tục có một môi trường để thử nghiệm, sáng tạo và chứng minh khả năng của mình.
Nhạc sĩ Trần Quốc Chung - Giám đốc Trung tâm Nghệ thuật truyền thống tỉnh cho biết: “Hầu như các tác phẩm âm nhạc cho đoàn, tôi chỉ định hướng và ra đề, còn lại tôi để Thanh Hải thỏa sức sáng tạo. Tin tưởng Thanh Hải bởi nhạc sĩ trẻ này có nhiều sáng tạo, tính kỷ luật và đặc biệt là khả năng chỉ huy rất tốt”.
Sự tin tưởng ấy được thể hiện qua việc Thanh Hải liên tục được giao trọng trách trong những chương trình, liên hoan quan trọng. Dấu ấn của anh có thể kể đến Liên hoan Ca múa nhạc toàn quốc năm 2021, Liên hoan Âm nhạc ASEAN năm 2022, Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc năm 2025, cùng nhiều chương trình phục vụ các sự kiện chính trị, văn hóa - xã hội của tỉnh.
Điều đáng nói, Thanh Hải không chỉ dừng lại ở hòa âm, phối khí và chỉ huy. Anh còn sáng tác ca khúc, viết lời khi cảm xúc đến. Một số tác phẩm được các đơn vị đặt hàng cho những chương trình lớn, trong đó có “Cửa Lò miền trầm tích”, sáng tác cho ca sĩ Đông Hùng biểu diễn tại sự kiện "Tinh hoa Lam Thủy" ở Cửa Lò; “Nghệ An vươn khơi”, ca khúc nhiều năm được lựa chọn tham gia các liên hoan âm nhạc của các ngành và trở thành một ca khúc cổ động được công chúng yêu thích.
Tuy nhiên, Thanh Hải không xem sáng tác là lĩnh vực mình có thể làm một cách dễ dàng. Anh chỉ viết khi có cảm xúc. “Có những lúc cảm xúc đến rất nhanh, tôi có thể viết được ngay. Nhưng cũng có những đề tài dù rất muốn viết vẫn không thể cố ép mình. Với tôi, sáng tác trước hết phải có cảm xúc”, anh chia sẻ.
Những thành quả trong những năm trở lại Nghệ An là minh chứng cho hành trình ấy. Các chương trình có sự tham gia sáng tác, hòa âm, phối khí hoặc chỉ huy của Thanh Hải đã giành Huy chương Vàng tại Liên hoan Ca múa nhạc toàn quốc năm 2021, Huy chương Vàng Liên hoan Âm nhạc ASEAN năm 2022 và Huy chương Vàng Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc năm 2025. Anh cũng nhận Giải thưởng Âm nhạc xuất sắc cho vở “Chìm trong vòng xoáy” cùng nhạc sĩ Quốc Chung.
Nhưng với Thanh Hải, giải thưởng chỉ là một dấu mốc. Điều anh quan tâm hơn là tác phẩm của mình sống như thế nào sau khi rời khỏi sân khấu, có bao nhiêu người trình bày, công chúng đón nhận ra sao và những nghệ sĩ cùng anh tạo nên tác phẩm ấy đã thực sự tìm thấy tiếng nói chung hay chưa.
Ở tuổi của một người đã có nhiều trải nghiệm, Thanh Hải vẫn giữ cho mình tâm thế của một người học nghề. Bởi âm nhạc không có điểm dừng. Một bản phối có thể hoàn thiện về kỹ thuật nhưng chưa chắc đã chạm đến cảm xúc. Một dàn nhạc có thể chơi đúng từng nốt nhưng chưa chắc đã tạo nên một tác phẩm có sức sống. Và một người chỉ huy có thể nghe được từng âm thanh nhưng để biến hàng chục, hàng trăm âm thanh riêng lẻ thành một chỉnh thể giàu cảm xúc lại là câu chuyện khác.
Đó cũng là lý do Thanh Hải vẫn không ngừng học hỏi. Với anh, sáng tạo không có giới hạn, nhưng tri thức của người làm nghề thì phải được bồi đắp từng ngày. Mỗi chương trình, mỗi tác phẩm, mỗi lần đứng trước dàn nhạc đều là một lần thử sức và tự đặt ra yêu cầu cao hơn cho chính mình. Có lẽ vì thế, khi đứng trước dàn nhạc, Thanh Hải không chỉ “nghe” những nốt nhạc. Anh nghe cả sự chuyển động của âm thanh, nhận ra những điểm chưa hoàn thiện và tìm cách đưa từng nhạc cụ về đúng vị trí của nó trong tổng thể. Để rồi từ những nốt âm thanh tưởng như rời rạc, một không gian âm nhạc được mở ra có cao trào, có khoảng lặng, có sự dữ dội và cả những rung động rất riêng.
Từ những nốt nhạc đầu tiên bên cây piano thuở nhỏ đến vị trí người “cầm trịch” những dàn nhạc lớn hôm nay, hành trình của Thanh Hải vẫn được nối dài bằng một tình yêu giản dị: Được sống, được làm nghề và được thổi hồn vào âm nhạc.