Gia trại 'nhiều ngăn' của nữ nông dân người dân tộc Thái
Rời vị trí cán bộ văn phòng, chị Lương Thị Nhung, ở xóm Thái Hưng, xã Mường Ham, mạnh dạn chuyển sang làm kinh tế và từng bước xây dựng mô hình sản xuất đa dạng, khép kín. Với cách tận dụng phụ phẩm, chủ động đầu vào, giảm chi phí và kiểm soát dịch bệnh, mỗi năm gia đình chị đạt thu nhập khoảng 350 triệu đồng, trở thành một trong những điển hình phụ nữ sản xuất, kinh doanh giỏi ở cơ sở.
Từ chăn nuôi nhỏ đến mô hình đa nguồn thu
Sinh năm 1979, sau khi tốt nghiệp Cao đẳng Sư phạm Nghệ An, chị Lương Thị Nhung tham gia Đề án tri thức trẻ tình nguyện và có 2 năm lên xã Châu Lý (huyện Quỳ Hợp cũ) dạy học. Sau đó, chị trở về địa phương, gắn bó 17 năm với công việc tại Văn phòng Đảng ủy xã Châu Thái cũ. Năm 2006, chị được kết nạp vào Đảng. Công việc ổn định, nhưng đến năm 2021, vì hoàn cảnh gia đình, chị quyết định nghỉ việc. Đây cũng là thời điểm chị bắt đầu tính toán lại hướng phát triển kinh tế cho gia đình.
Không có nhiều vốn để đầu tư một mô hình lớn, chị Nhung chọn cách bắt đầu từ những gì gia đình có thể chủ động. Từ chăn nuôi nhỏ lẻ, chị từng bước mở rộng quy mô, kết hợp nhiều loại vật nuôi và cây trồng.
Đến nay, gia đình duy trì khoảng 10 con lợn nái, 30 con lợn thịt, 5-7 con bò sinh sản, đàn dê khoảng 30 con cùng đàn bồ câu, gà, vịt khoảng 200 con. Cùng với chăn nuôi, gia đình có 1 ha keo, 4 sào ruộng nước, 5 sào húng quế dược liệu và 5 sào mía.
Chị còn duy trì cửa hàng tạp hóa kết hợp dịch vụ xay xát, vừa tạo thêm nguồn thu, vừa có thêm nguyên liệu phục vụ chăn nuôi.
Điều chị Nhung quan tâm trong chăn nuôi là làm sao để các khâu trong gia trại hỗ trợ được cho nhau, giảm những khoản chi không cần thiết. Với đàn lợn, lợn nái sau khi sinh được chị chủ động nuôi lợn giống thành lợn thịt. Khâu chọn đực giống, phối tinh cũng được chú trọng nhằm nâng chất lượng con giống.
Thức ăn xanh được gia đình chủ động một phần từ cỏ sữa, ngô, lúa. Máy xay xát vừa làm dịch vụ cho người dân, vừa giúp gia đình tận dụng nguồn cám làm thức ăn cho vật nuôi.
Ngoài ra, chị còn nấu rượu, mỗi năm sử dụng khoảng 2 tấn gạo nếp, cho khoảng 2.000 lít rượu. Sau khi chưng cất, bã hèm không bỏ đi mà được tận dụng phối trộn làm thức ăn chăn nuôi. Từ một nguyên liệu đầu vào, gia đình có thêm sản phẩm rượu và nguồn thức ăn cho đàn vật nuôi. Cách làm này giúp chị giảm một phần chi phí, đồng thời hạn chế lượng phụ phẩm phải thải bỏ.
“Chăn nuôi thì phải tính toán kỹ, nhất là tiền thức ăn và phòng bệnh. Cái gì tận dụng được thì tận dụng, nhưng phải bảo đảm vật nuôi khỏe mạnh, không vì tiết kiệm chi phí mà ảnh hưởng đến chất lượng”, chị Nhung chia sẻ.
Chia gia trại "nhiều ngăn" để giữ đàn vật nuôi an toàn
Nếu tận dụng nguồn lực là cách chị Nhung giảm chi phí thì tổ chức gia trại thành các phân khu riêng biệt lại là cách chị kiểm soát rủi ro.
Trong khu gia trại, chị bố trí từng khu vực dành cho các nhóm vật nuôi khác nhau, tách biệt tương đối về chuồng trại, khu chăm sóc và vệ sinh, hạn chế việc vật nuôi, người và dụng cụ chăn nuôi di chuyển lẫn nhau. Theo chị, mỗi loại vật nuôi có đặc điểm, nguy cơ dịch bệnh khác nhau nên không thể tổ chức chăn nuôi theo kiểu gom tất cả vào một khu.
Việc chia thành các phân khu riêng biệt giúp chị dễ theo dõi tình trạng đàn vật nuôi, kiểm soát khâu vệ sinh, chăm sóc và xử lý khi có dấu hiệu bất thường. Khi nhập con giống hoặc phát hiện vật nuôi có biểu hiện bệnh, chị cũng chủ động cách ly, hạn chế nguy cơ lây lan sang các khu khác. Cùng với đó, chị thường xuyên vệ sinh chuồng trại, tiêm phòng và theo dõi sức khỏe đàn vật nuôi.
Không được đào tạo chuyên sâu về thú y, chị Nhung chủ động học hỏi qua mạng, tham gia các lớp tập huấn và tích lũy kinh nghiệm trong thực tế. Chị kết hợp khẩu phần ăn với một số loại thảo dược để tăng sức đề kháng cho vật nuôi. Qua nhiều đợt dịch bệnh nguy hiểm xảy ra trên đàn gia súc, gia cầm, đàn vật nuôi của gia đình chị vẫn được bảo toàn, duy trì sản xuất.
Một khâu khác được chị chú trọng là xử lý chất thải. Phân và chất thải chăn nuôi được xử lý bằng đệm lót sinh học, hầm biogas và men vi sinh để tạo nguồn phân hữu cơ. Cách làm này vừa hạn chế mùi hôi, giảm nguy cơ ô nhiễm môi trường xung quanh, vừa tạo thêm nguồn phân bón cho cây trồng. Như vậy, trong gia trại của chị, chất thải từ chăn nuôi lại trở thành một đầu vào cho trồng trọt, góp phần giảm chi phí sản xuất.
Từ cách tổ chức đó, mô hình của gia đình chị Nhung không phụ thuộc hoàn toàn vào một loại vật nuôi hay một nguồn thu. Khi giá một sản phẩm biến động, những nguồn thu khác có thể hỗ trợ. Chăn nuôi kết hợp trồng trọt, xay xát, nấu rượu và kinh doanh tạp hóa tạo thành nhiều mắt xích trong cùng một sinh kế. Thu nhập của gia đình đạt khoảng 350 triệu đồng/năm.
Không chỉ tập trung phát triển kinh tế gia đình, chị Nhung còn tích cực chia sẻ kinh nghiệm với hội viên, nông dân trong xóm. Trước đây, chị từng đảm nhận vai trò Chi hội trưởng Chi hội Nông dân, hiện là Trưởng ban Công tác Mặt trận xóm.
Từ thực tế sản xuất của mình, chị vận động bà con mạnh dạn áp dụng tiến bộ kỹ thuật, chủ động phòng chống dịch bệnh, tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có để giảm chi phí và phát triển kinh tế hộ gia đình.
Cách chị Nhung tổ chức sản xuất, chủ động đầu vào, kiểm soát dịch bệnh và tận dụng nguồn lực sẵn có để giảm chi phí, đa dạng nguồn thu cho thấy hiệu quả của một mô hình nông nghiệp không chỉ nằm ở quy mô đầu tư mà ở cách tính toán hợp lý từng khâu.
Với những kết quả trong sản xuất, kinh doanh và hoạt động Hội, chị Nhung nhiều năm được ghi nhận, biểu dương. Các năm 2022, 2023 và 2024, chị được Hội Nông dân huyện Quỳ Hợp tặng Giấy khen; năm 2025 được Hội Nông dân xã Mường Ham tặng Giấy khen.
Chị Lương Thị Nhung là hội viên năng động, chịu khó, biết tính toán và tổ chức sản xuất phù hợp với điều kiện gia đình. Điểm đáng ghi nhận ở chị Nhung là từ hiệu quả thực tế của gia đình, chị đã tích cực chia sẻ kinh nghiệm, vận động hội viên áp dụng tiến bộ kỹ thuật, phát triển kinh tế, qua đó góp phần tạo sức lan tỏa cho phong trào phụ nữ, nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi ở địa phương.
Chị Vi Thị Hằng, Chủ tịch Hội Nông dân xã Mường Ham