Từ trang sách đến không gian số: Cách học sinh Nghệ An lan tỏa văn hóa đọc
Gần 77.000 bài dự thi cho thấy sức lan tỏa của Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc tỉnh Nghệ An năm 2026. Đáng chú ý hơn, nhiều học sinh đang tìm những cách mới để tiếp cận, chia sẻ sách trong môi trường số, đặt ra yêu cầu vừa khuyến khích sáng tạo, vừa giữ được giá trị cốt lõi của việc đọc.
Những cách mới để lan tỏa tình yêu sách
Sau gần 2 tháng triển khai, Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc tỉnh Nghệ An năm 2026 thu hút 76.826 bài dự thi của học sinh từ lớp 1 đến lớp 12. Qua vòng sơ khảo, 1.577 bài được lựa chọn gửi về cấp tỉnh. Ban Tổ chức xét chọn 3 giải tập thể, 74 giải cá nhân và lựa chọn 3 học sinh tiêu biểu đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xem xét biểu dương.
Ở năm thứ 8 tổ chức, điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô mà còn ở cách học sinh thể hiện những gì mình đọc được. Bên cạnh bài viết truyền thống, năm nay có 145 bài dự thi bằng video. Nhiều học sinh sử dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI), mạng xã hội để xây dựng sản phẩm, đưa câu chuyện từ sách đến với người xem bằng hình ảnh, âm thanh và những hình thức gần gũi hơn với giới trẻ.
Theo bà Quách Thị Cường - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Trưởng ban tổ chức, cuộc thi năm nay có nhiều đổi mới về quy mô, cách thức tổ chức và chủ đề; được triển khai đồng bộ tới 130 xã, phường, với sự phối hợp của ngành Văn hóa, Giáo dục, chính quyền địa phương, hệ thống trường học, thư viện công cộng và lần đầu có sự tham gia của Nhà xuất bản Nghệ An.
Chủ đề năm nay mang tính thời đại: "Khơi nguồn tri thức, nuôi dưỡng khát vọng, gìn giữ những giá trị văn hóa trong kỷ nguyên số". Chính những đổi mới đó đã góp phần tạo nên nhiều bài dự thi có chất lượng tốt, thể hiện sự sáng tạo, tư duy và tính thực tiễn.
Bà Quách Thị Cường - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Trưởng ban tổ chức Cuộc thi "Đại sứ Văn hóa đọc" tỉnh Nghệ An năm 2026
Những thay đổi ấy thể hiện khá rõ qua các bài thi đạt giải cao. Với Trần Linh Chi, học sinh lớp 8E Trường THCS Thành Vinh 2, video giới thiệu cuốn "Điện Biên Phủ của chúng em" gắn việc đọc với trải nghiệm thực tế. Từ những trang sách, em có dịp đến Điện Biên, trực tiếp nhìn thấy những địa danh, dấu tích của chiến trường năm xưa.
“Qua cuộc thi, em cảm thấy mình tự tin và trưởng thành hơn. Em học được cách kể câu chuyện từ một cuốn sách bằng chính cảm xúc của mình, đồng thời biết ứng dụng công nghệ để truyền tải những điều muốn chia sẻ”, Linh Chi nói.
Thái Bình Thảo Nguyên - học sinh Trường THPT Hà Huy Tập lại lựa chọn hồi ký "Gia đình, bạn bè và đất nước" của nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình. Qua những câu chuyện về lịch sử, gia đình và tình bạn, nữ sinh nhận ra “những điều bình dị, nhỏ bé đôi khi lại chính là nền tảng quan trọng để mỗi người sống có ích hơn”.
Theo Ban Tổ chức, nhiều bài dự thi năm nay đã vượt ra khỏi việc tóm tắt nội dung sách, thể hiện khả năng nêu quan điểm, liên hệ với trải nghiệm cá nhân và đời sống xã hội. Nhiều video cũng được đầu tư từ kịch bản, hình ảnh, âm thanh đến cách kể chuyện.
Điều đó cho thấy trong thời đại AI và mạng xã hội, vấn đề không phải giữ việc đọc trong những hình thức cũ, mà là làm sao để phía sau những phương thức thể hiện mới vẫn là quá trình đọc, suy nghĩ và tiếp nhận tri thức một cách thực chất.
Để việc đọc đi vào chiều sâu
Bên cạnh kết quả đạt được, Ban Tổ chức cũng chỉ ra một số hạn chế: Có bài lựa chọn tác phẩm chưa phù hợp lứa tuổi, diễn đạt dài dòng, thiếu trọng tâm; vẫn xuất hiện tình trạng sao chép nội dung từ Internet hoặc giữa các bài dự thi. Một số sản phẩm có sự can thiệp quá nhiều của giáo viên, phụ huynh, làm giảm tiếng nói riêng của học sinh.
Việc AI ngày càng được sử dụng cũng đặt ra yêu cầu mới. Công nghệ có thể hỗ trợ tìm kiếm thông tin, hệ thống hóa ý tưởng hay xây dựng sản phẩm truyền thông. Nhưng nếu AI thay người học đọc, suy nghĩ và viết, sản phẩm cuối cùng có thể chỉn chu nhưng lại thiếu dấu ấn của chính người đọc.
Bởi vậy, cùng với khuyến khích học sinh ứng dụng công nghệ, vai trò của nhà trường trong hình thành thói quen đọc và hướng dẫn sử dụng công nghệ đúng cách càng trở nên quan trọng.
Tại Trường Tiểu học Diễn Phúc (xã Diễn Châu), theo thầy Hà Duy Trung - Hiệu trưởng nhà trường, tham gia cuộc thi chỉ là một phần trong quá trình xây dựng văn hóa đọc.
“Trong thời gian tới, nhà trường tập trung vào 3 giải pháp: Tiếp tục phát huy hiệu quả các mô hình thư viện, xây dựng thêm không gian đọc mở; tăng cường ứng dụng công nghệ số, khai thác sách số; đồng thời phối hợp với gia đình và cộng đồng để tạo điều kiện cho các em đọc sách thường xuyên”, thầy Hà Duy Trung cho biết.
Với Thái Bình Thảo Nguyên, việc đọc cũng không dừng lại sau cuộc thi. Em duy trì thói quen đọc sách hằng ngày, lựa chọn nhiều thể loại và dành thời gian suy ngẫm sau khi đọc. Nữ sinh đang xây dựng fanpage “Trạm đọc - Kết nối không giới hạn” để giới thiệu sách, chia sẻ những câu chuyện ý nghĩa; đồng thời hướng tới chuyển nội dung sách thành sách ảnh, sách nói để người khuyết tật dễ tiếp cận hơn.
“Em hy vọng thông qua fanpage có thể lan tỏa tình yêu sách đến nhiều người hơn, đặc biệt là những người gặp khó khăn trong việc tiếp cận sách theo cách thông thường”, Thảo Nguyên chia sẻ.
Từ gần 77.000 bài dự thi, điều đáng kỳ vọng không chỉ là những giải thưởng được trao, mà còn là những thói quen đọc tiếp tục được duy trì, những sáng kiến có thể đi vào trường học và cộng đồng. Khi đó, những “Đại sứ Văn hóa đọc” mới thực sự phát huy vai trò lan tỏa tình yêu sách và tinh thần học tập đến những người xung quanh.