Chủ động ứng phó sạt lở mùa mưa lũ

Nhiều điểm sạt lở nghiêm trọng

Tại xã Yên Na, nhiều điểm sạt lở nghiêm trọng đang xuất hiện tại khu vực nhà dân và dọc các tuyến giao thông, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Vào chiều tối 18/9, một mảng núi lớn bất ngờ sạt xuống khu vực khe Chà Hạ, bản Huồi Pai. Hàng ngàn mét khối đất, đá vùi lấp Tỉnh lộ 543C với chiều dài hàng chục mét. Khu vực sạt lở nằm gần nơi sinh sống của nhiều hộ dân cách khoảng 200 m. Trước tình hình trên, chính quyền xã Yên Na đã khẩn cấp huy động lực lượng tổ chức di dời 54 hộ dân bản Huồi Pai ra khỏi khu vực nguy hiểm.

Cũng ngay sát khu dân cư bản Xốp Pu, một quả đồi sạt lở sau những trận mưa lớn. Ông Lữ Văn Toàn, người dân bản Xốp Pu cho biết, từ đầu tháng 8 đến nay, mưa kéo dài khiến ta luy phía sau nhà sạt lở nghiêm trọng, đất, đá cùng bụi tre đổ xuống sát khu vực sinh sống. Trước nguy cơ mất an toàn, gia đình tôi đã được chính quyền địa phương hỗ trợ di dời người và tài sản đến nơi an toàn.

Theo ghi nhận tại hiện trường, trên tuyến Tỉnh lộ 543C, đoạn qua địa bàn bản Xốp Pu, có 3 điểm sạt lở núi, trong đó, 2 điểm đất, đá tràn xuống mặt đường.

Ông Vi Thanh Tùng - Phó Chủ tịch UBND xã Yên Na cho biết: Ảnh hưởng của mưa lũ, trên địa bàn xã xuất hiện hơn 15 điểm sạt lở núi. Trong đợt mưa lũ lớn ngày 24/8, xã Yên Na đã chủ động di dời khẩn cấp toàn bộ 45 hộ dân bản Vẽ, ngày 18/9 di dời 54 hộ dân ở bản Huồi Pai.

Cùng chung tình trạng trên, tại xã biên giới Tri Lễ, những đợt mưa lớn kéo dài trong thời gian qua đã làm xuất hiện điểm sạt lở núi nghiêm trọng tại khu vực suối Lở Lẹt, thuộc tổ Kèm Ải, bản Tân Thái. Tại hiện trường, nhiều vết nứt rộng xuất hiện trên sườn núi, cùng với các rãnh xói sâu, vách hàm ếch và những dấu hiệu cho thấy đất, đá có thể tiếp tục sạt trượt nếu thời tiết diễn biến xấu. Nguy hiểm hơn, ngay dưới chân dốc là khu dân cư tổ Kèm Ải với hàng chục hộ dân, tại một số vị trí, đất, đá sạt xuống chỉ cách nhà dân 3-5 m.

Ông Hà Văn Bảy (60 tuổi), ở tổ Kèm Ải, bản Tân Thái, có nhà gần điểm sạt lở núi cho biết thêm: Khi mưa lớn xảy ra sạt lở, gia đình ông đã được chính quyền di dời đến nơi an toàn. Tuy nhiên, sau khi quay trở lại, nỗi lo vẫn thường trực mỗi khi trời mưa.

Theo ông Lô Minh Điệp - Chủ tịch UBND xã Tri Lễ, điểm sạt lở khu vực suối Lở Lẹt ước tính tổng khối lượng đất, đá có nguy cơ đổ xuống phía dưới tại khu vực này lên đến khoảng 350.000 m³.

Trước nguy cơ trên, UBND tỉnh đã giao các sở, ngành liên quan phối hợp với địa phương khẩn trương rà soát, lập phương án bố trí, tái định cư cho các hộ dân bị ảnh hưởng. Qua khảo sát, xã Tri Lễ xác định trước mắt có 25 hộ dân cần được di dời xen ghép ngay tại bản Tân Thái.

Phương án hỗ trợ di dời, bố trí nơi ở mới dự kiến được thực hiện theo Nghị quyết số 09/2024/NQ-HĐND ngày 7/6/2024 của HĐND tỉnh Nghệ An, với mức hỗ trợ khoảng 50 triệu đồng/hộ. Chính quyền địa phương sẽ triển khai việc di dời trong tháng 9, nhằm giúp các hộ dân sớm ổn định cuộc sống, bảo đảm an toàn lâu dài.

Tình trạng sạt lở còn xảy ra ở xã Tiền Phong, dọc Quốc lộ 48 cũng xuất hiện nhiều vị trí sạt lở núi đe dọa an toàn của người dân.

Anh Vi Văn Nam, ở bản Mường Hin cho biết, điểm sạt lở chỉ cách nhà khoảng 5-7 m. Mỗi khi trời mưa, gia đình lại thấp thỏm lo lắng. Từ đầu tháng 8, gia đình anh đã phải di dời đến nơi khác để bảo đảm an toàn. Tại hiện trường, quả núi bị sạt kéo dài hơn 250 m, nhiều điểm tiếp tục xuất hiện vết sạt mới. Cây cối bị bật gốc, tre và đất đá treo lơ lửng trên sườn núi, tiềm ẩn nguy cơ tiếp tục đổ xuống bất cứ lúc nào.

Bà Lô Thị Nguyệt - Chủ tịch UBND xã Tiền Phong cho biết: Toàn xã hiện có 10 điểm có nguy cơ sạt lở cao, ảnh hưởng trực tiếp đến gần 70 hộ dân tại các bản Mường Đán, Piêng Cu, Na Sành, Mường Hin... Chính quyền xã đã tổ chức kiểm tra, rà soát hiện trạng tại các khu vực có nguy cơ; đồng thời cảnh báo sớm, vận động người dân chủ động phòng tránh và sẵn sàng sơ tán khi có yêu cầu.

Tại xã Mường Lống, nguy cơ sạt lở cũng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến giao thông. Trong ngày 31/8, dù thời điểm đó không có mưa, tuyến đường từ Cổng trời Mường Lống đến các bản Sa Lầy, Tham Hang, Tham Hốc vẫn bị đất, đá từ trên cao bất ngờ đổ xuống như thác. Hàng trăm mét khối đất, đá tràn xuống khiến giao thông vào các bản phía trong bị chia cắt. Để bảo đảm an toàn, xã Mường Lống đã cấm người và phương tiện qua lại khu vực nguy hiểm, đồng thời mở tuyến đường công vụ men theo suối để phục vụ việc đi lại.

Chủ động từ sớm, hạn chế thiệt hại

Theo báo cáo của Chi cục Thủy lợi Nghệ An, toàn tỉnh hiện có khoảng trên 370 điểm sạt lở núi, ảnh hưởng trực tiếp đến gần 4.000 hộ dân. Phần lớn các điểm sạt lở tập trung tại các xã miền Tây Nghệ An, nơi địa hình phức tạp, điều kiện kinh tế còn khó khăn, cơ sở hạ tầng và phương tiện phục vụ công tác ứng phó thiên tai còn hạn chế.

Trong khi đó, kinh phí dành cho khắc phục hậu quả thiên tai hàng năm còn hạn chế. Tại nhiều khu vực, người dân phải tự gia cố ta luy, xây bờ kè đá hoặc đào rãnh thoát nước tạm thời để hạn chế nguy cơ đất, đá tràn xuống nhà.

Sau nhiều đợt mưa kéo dài, nền đất tại các khu vực miền núi đã ở trạng thái “no” nước, làm giảm độ liên kết của đất, đá và khiến địa hình trở nên mất ổn định. Nếu tiếp tục xuất hiện lượng mưa lớn, nước tích tụ trong đất sẽ làm gia tăng áp lực, khiến nguy cơ xảy ra lũ quét, sạt lở đất, đá và sạt lở bờ sông tiếp tục ở mức cao.

Trước tình hình đó, chính quyền các địa phương đang duy trì lực lượng ứng trực, theo dõi sát diễn biến thời tiết, rà soát các khu vực xung yếu và chuẩn bị phương án sơ tán dân theo phương châm “4 tại chỗ”. Mục tiêu quan trọng nhất là bảo vệ tính mạng người dân, không để xảy ra tình trạng bị động, bất ngờ khi thiên tai xảy ra.

Ngày 6/8/2026, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 3531/QĐ-UBND phê duyệt phương án ứng phó thiên tai năm 2026, nhằm chủ động giảm thiểu tối đa thiệt hại về người, tài sản và cơ sở hạ tầng trước các diễn biến thời tiết bất thường. Trọng tâm của phương án là hệ thống 8 kịch bản sơ tán khẩn cấp, được thiết kế chi tiết cho từng loại hình thiên tai trọng điểm như bão mạnh, triều cường, ngập lụt, lũ quét, sạt lở đất và sự cố hồ, đập.

Đối với khu vực ven biển, tỉnh đã dự phòng 5 kịch bản sơ tán (từ kịch bản I đến V) cho 15 xã, phường tương ứng với các cấp độ bão từ cấp 13 đến siêu bão cấp 16 kết hợp triều cường. Trong tình huống nguy hiểm nhất khi siêu bão cấp 16 đổ bộ khiến nước dâng tới 7,7 m, Nghệ An dự kiến di dời hơn 146.000 người, trong đó, khoảng 90.000 người sẽ được chuyển đến các điểm sơ tán tập trung. Bên cạnh đó, để ứng phó với nguy cơ ngập lụt diện rộng dọc lưu vực sông Cả theo kịch bản VI, địa phương sẵn sàng kế hoạch sơ tán hơn 94.000 dân khi mực nước đạt ngưỡng báo động khẩn cấp.

Tại khu vực miền núi và trung du, kịch bản VII tập trung xử lý rủi ro lũ quét, sạt lở đất tại 66 xã, phường bằng việc yêu cầu di dời khẩn cấp 2.811 hộ gia đình ngay khi có cảnh báo mưa lớn kéo dài. Kịch bản VIII chuẩn bị sẵn phương án sơ tán hơn 11.000 người sống quanh 16 hồ chứa có nguy cơ mất an toàn, cùng hơn 41.000 dân vùng hạ du các hồ lớn như Vực Mấu và Sông Sào khi xuất hiện tình huống xả lũ khẩn cấp. Tỉnh Nghệ An yêu cầu các cấp, ngành rà soát lực lượng, chuẩn bị đầy đủ phương tiện, nhu yếu phẩm và ưu tiên bảo vệ các nhóm đối tượng yếu thế nhằm bảo đảm công tác cứu nạn, ứng phó diễn ra an toàn, kịp thời và đồng bộ.

Trong điều kiện chưa thể xử lý triệt để tất cả các điểm có nguy cơ sạt lở, giải pháp trước mắt và hiệu quả nhất vẫn là chủ động phòng tránh. Chính quyền phải thường xuyên kiểm tra, rà soát, cập nhật bản đồ các khu vực nguy hiểm, xây dựng phương án sơ tán cụ thể đến từng khu dân cư; đồng thời, người dân cần nâng cao cảnh giác, không chủ quan trở lại sinh sống tại những nơi đã được cảnh báo nguy hiểm.

Văn Trường