Vì sao lao động vùng nông thôn ngày càng khan hiếm?
Cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội, lực lượng lao động trực tiếp tại nhiều vùng nông thôn ngày càng thiếu hụt, nhất là lao động trẻ. Phần lớn lao động trong độ tuổi này đi làm ăn xa, chỉ trở về vào dịp lễ, Tết, khiến các địa phương gặp khó khi triển khai dự án, công trình và phải thuê nhân công với chi phí cao.
Lao động có nhiều cơ hội việc làm
Khoảng 5 năm trở lại đây, cùng với sự gia tăng các dự án đầu tư, nhu cầu tuyển dụng lao động trên địa bàn tỉnh cũng ngày càng lớn. Không chỉ các khu công nghiệp tập trung liên tục thu hút thêm nhà máy, nhiều doanh nghiệp còn mở rộng địa bàn tuyển dụng về các vùng nông thôn, với nhu cầu nhân lực lên tới hàng nghìn người.
Đáng chú ý, các dự án trong lĩnh vực dệt may, da giày có xu hướng đặt cơ sở sản xuất tại khu vực nông thôn, tạo thêm việc làm tại chỗ nhưng cũng làm gia tăng nhu cầu về lao động. Tại các địa bàn như Quỳnh Văn, Quỳnh Sơn, Tân Mai, Đông Hiếu, Tam Hợp... xuất hiện thêm nhiều cơ sở sản xuất, song nguồn lao động tại chỗ vẫn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp.
Vì thế, các doanh nghiệp không chỉ tuyển chọn lao động trẻ, mà còn chấp nhận tuyển lao động đã trên 40 và 50 tuổi. Một văn phòng môi giới lao động cho một doanh nghiệp giày da tại xã Quỳnh Sơn chia sẻ: Vì cần đủ lao động đảm bảo dây chuyền, thay vì “kén chọn”, giới chủ chỉ cần kiểm tra qua, đáp ứng thì nhận ngay; đồng thời hỗ trợ từ 300.000 - 500.000 đồng/tháng tiền xăng xe nếu lao động dưới 5 km tự túc phương tiện đi lại hoặc xa hơn thì đơn vị tổ chức xe đưa, đón miễn phí.
Với mức thu nhập bình quân từ 6-7 triệu đồng/tháng tại nông thôn, công việc không quá nặng nhọc nên nhiều lao động nữ thay vì tha hương làm ăn xa hoặc hoặc làm công việc đồng áng thì sắp xếp công việc để vào xưởng dệt may, giày da. Bà Lê Thị Tân (54 tuổi) ở xã Quỳnh Phú đang làm việc cho một xưởng giày da tại xã Quỳnh Sơn cho biết: Lao động làm đủ 26 công, thu nhập khoảng 7 triệu đồng/tháng, gần bằng với lương giúp việc nhưng làm việc ở nhà máy thoải mái hơn. Hết giờ làm được xe đưa về nhà nghỉ ngơi và sáng mai lại đón đi. Vì thế, từ chỗ chỉ có 5 -7 lao động đi làm thì nay trong xóm đã có trên 30 lao động nữ tham gia.
Từ năm 2025, các tỉnh phía Bắc khởi công nhiều dự án lớn và trọng điểm quốc gia, khiến nhu cầu nhân lực tăng mạnh. Các nhà thầu về tận quê tuyển dụng với mức công từ 500.000 - 700.000 đồng/ngày, thậm chí 700.000 - 1.000.000 đồng/ngày cho các việc nặng nhọc. Dù phải sống xa nhà, sau khi trừ chi phí sinh hoạt, mỗi lao động vẫn tích lũy gửi về cho gia đình hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng/năm.
Ông Hồ Sỹ Tùng - Phó Chủ tịch UBND phường Tân Mai chia sẻ: Từ đầu năm 2026 đến nay, ngoài 150 lao động đi xuất khẩu, các doanh nghiệp của Tập đoàn Vingroup và các đơn vị lớn về tuyển hàng trăm lao động nam đi Hà Nội, Hưng Yên làm thợ với mức lương từ 17-20 triệu đồng/tháng nên các lao động có tay nghề xây dựng đều đi hết. Không chỉ tuyển thợ, các đơn vị còn sẵn sàng mời các kỹ sư có kinh nghiệm về tư vấn giám sát công trình, sẵn sàng đi làm ăn xa với mức lương từ 30-40 triệu đồng/tháng.
Tương tự phường Tân Mai, thợ xây dựng ở các xã lân cận như Quỳnh Anh, Quỳnh Phú, Quỳnh Lưu cũng được các nhà thầu phía Bắc tuyển dụng thông qua giới thiệu của những người đi trước. Nhiều người được bố trí xe đưa đón, chỗ ăn ở ngay tại công trình nên yên tâm làm việc dài ngày.
Không chỉ lao động xây dựng, một bộ phận ngư dân lâu nay gắn với nghề đánh bắt cũng rời biển, lên bờ tìm việc làm, tạo nên sự dịch chuyển đáng kể của lao động nông thôn.
Theo Chi cục Thuỷ sản - Kiểm ngư tỉnh Nghệ An, chỉ trong vòng 5 năm, số lao động trực tiếp đi biển của tỉnh đã giảm từ 16.000 xuống còn chỉ gần 10.000 người. Theo UBND xã Quỳnh Phú, bình quân 10 lao động biển lên bờ thì có 3-4 lao động đi xuất khẩu lao động, còn 3-5 lao động chuyển đổi nghề.
Thực tế trên cho thấy, khác với trước đây, lao động trực tiếp, nhất là lao động có tay nghề ở nông thôn hiện nay có khá nhiều lựa chọn. Ngoài vào các nhà máy trong khu, cụm công nghiệp gần nhà, họ có thể đi xây dựng ở các tỉnh, xuất khẩu lao động với mức thu nhập khá. Từ đầu năm đến nay, tỉnh đã kết nối, giải quyết việc làm cho trên 43.000 lao động, trong đó 12.490 lao động đi xuất khẩu, số còn lại phần lớn đi lao động tại các nhà máy, cụm, khu công nghiệp hoặc công trình xây dựng phía Bắc.
Những khó khăn đặt ra
Việc người lao động có việc làm ổn định, thu nhập ngày càng tăng là tín hiệu tích cực, góp phần nâng cao đời sống và thu nhập bình quân của người dân. Tuy nhiên, tình trạng thiếu hụt nhân lực cũng khiến nhiều doanh nghiệp phải đưa ra mức thu nhập hấp dẫn, thậm chí thưởng cho người giới thiệu, tuyển được lao động mới. Cạnh tranh lao động ngày càng gay gắt, gây không ít khó khăn cho các doanh nghiệp và tiến độ triển khai các dự án trên địa bàn.
Đại diện Ban Quản lý các dự án công trình xây dựng và dân dụng tỉnh cho hay, tình trạng thiếu nhân lực lao động là có thật. Một số điểm trường đang xây dựng, cần thợ xây có tay nghề nhưng không tuyển được. Để đảm bảo tiến độ, một số nhà thầu phải nhờ đến các đơn vị bộ đội, công an hỗ trợ. Tương tự, tại khu vực đô thị, một số dự án chỉnh trang đô thị vì thiếu nhân lực lao động nên có thời điểm, chủ sử dụng lao động phải thỏa hiệp, cho thợ về quê gặt hái xong sẽ quay lại làm việc thì mới có nhân công.
Trong một diễn biến khác, tại một số xã miền núi do phần lớn lao động đi làm ăn xa nên mỗi khi thu hoạch mía, trồng, chăm sóc dứa, đào sắn, hái chè nguyên liệu thì công thuê lao động rất khó. Theo lãnh đạo xã Sơn Lâm, diện tích chè công nghiệp bình quân mỗi năm 6 lứa và phải dùng máy cắt, thu hái với 3 người làm nên bất kể giá chè thế nào thì công thợ bình quân 1 triệu đồng/ngày. Trong khi đó, tại các xã: Thành Bình Thọ, Hạnh Lâm hay Giai Xuân, công thuê chặt mía, bới sắn hay cột dứa ra hoa cho đúng vụ, cần nhiều nhân lực thì các hộ đổi công, nhà nào không có người tham gia phải thuê ngoài bình quân 500.000 đồng/ngày.
Ông Nguyễn Cảnh Hồng - Trưởng phòng Kinh tế xã Hạnh Lâm cho hay: Con em lớn lên vào độ tuổi lao động đều muốn đi làm ăn xa nên nhiều hộ không có lao động trẻ. Đây là 1 trong những lý do xã Hạnh Lâm chưa đăng ký trồng sắn và chè nguyên liệu theo chính sách của tỉnh.
Tìm hiểu thêm, tình trạng tương tự cũng diễn ra tại các xã miền núi thấp như Nghĩa Hiếu, Tân An, Nghĩa Lộc... mặc dù có lợi thế về trồng cây ăn quả nhưng do thiếu lao động chăm sóc nên người dân chuyển sang trồng keo nguyên liệu.
Theo các nhà thầu xây dựng, nếu lao động nông thôn ở lại quê hương mà chấp nhận đi làm thợ hoặc phụ hồ thì các dự án, công trình triển khai tại địa phương vẫn có cơ hội tuyển dụng. Tuy nhiên, do đa số đều muốn đi làm ăn xa hoặc xuất khẩu nên các dự án trọng điểm triển khai cần nhiều nhân lực và tiến độ nhanh rất khó tuyển nhân công và phải trả công cao thì mới có lao động, dẫn đến hệ lụy là chi phí thi công công trình tăng lên.
Để khắc phục tình trạng này, ngành xây dựng cần chủ động phối hợp với các đơn vị cung ứng nhân lực rà soát nhu cầu, xây dựng kế hoạch và bố trí tiến độ thi công hợp lý giữa các giai đoạn, tránh để nhu cầu lao động tập trung vào cùng một thời điểm, gây thiếu hụt nhân công cục bộ. Về lâu dài, cần có chính sách phù hợp để thu hút, đào tạo và giữ chân lao động trẻ làm việc trong nước, qua đó bổ sung nguồn nhân lực cho doanh nghiệp, hạn chế tình trạng thiếu lao động phải tuyển nhân công nước ngoài phục vụ các công trình.