Cha mẹ - con cái: Từ khoảng cách đến đồng hành

Thanh Quỳnh / Trình bày: Hồng Toại • 3/10/2026

*****

Chỉ trong 5 ngày, từ gần 50.000 thành viên, nhóm Facebook mang tên “Con ghét bố mẹ” đã tăng lên hơn 349.800 thành viên, thu hút sự quan tâm của cả người trẻ lẫn phụ huynh. Theo các chuyên gia tâm lý, sức hút của nhóm phần nào phản ánh nhu cầu được lắng nghe, chia sẻ của người trẻ phía sau những mâu thuẫn gia đình. Tuy nhiên, cùng với sự tăng nhanh về số lượng thì thành phần và mục đích tham gia nhóm ngày càng đa dạng khiến diễn biến trong nhóm trở nên phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho các bạn trẻ. Nhất là khi cảm xúc tiêu cực bị khuếch đại hoặc bị tác động, dẫn dắt theo chiều hướng tiêu cực.

Là thành viên của nhóm “Con ghét bố mẹ” hơn 2 năm qua, Nguyễn Tiến Đ. (SN 2009, trú tại khối 6 Hưng Bình, phường Thành Vinh) không hiểu vì sao thời gian gần đây, nhóm lại thu hút sự quan tâm lớn của xã hội đến vậy.

Em ít tương tác, chủ yếu lặng lẽ đọc những câu chuyện được chia sẻ và nhận ra rằng, phía sau một chữ “ghét” đôi khi không hẳn là cảm xúc tiêu cực với cha mẹ, mà là những điều khó nói thành lời, những bức xúc đã được giữ trong lòng quá lâu.

Như câu chuyện của chính mình, Đ. kể, em đã từng rất buồn khi phải thường xuyên chứng kiến cảnh bố đi uống rượu và trở về trong trạng thái say khướt. Để mẹ em một mình gánh vác những công việc nặng nhọc trong gia đình.

Nhưng khi bình tĩnh lại, em lại nghĩ, có lẽ bố cũng đang mang trong lòng những áp lực của cuộc sống mưu sinh mà không biết giãi bày cùng ai. Với bố, rượu có thể là một cách để tạm quên đi những căng thẳng ấy. Nghĩ như vậy, Đ. đã từng chia sẻ câu chuyện của mình lên nhóm và đón nhận được sự sẻ chia từ nhiều người cùng cảnh ngộ.

“

Tuy nhiên, trong nhóm vẫn có nhiều bài viết thể hiện cái tôi quá lớn, nhiều bạn thường trách móc bố mẹ mà thiếu đi sự nhìn nhận về bản thân mình. Nhiều câu chuyện được kể theo quan điểm một chiều, chủ yếu tập trung vào những điều bố mẹ làm chưa đúng mà ít khi nhìn lại cách ứng xử, trách nhiệm của chính mình.

Có những lời lẽ cũng khá nặng nề, thiếu sự tôn trọng đối với bố mẹ. Nếu chỉ nhìn câu chuyện từ một phía, những bức xúc ban đầu đôi khi lại dễ được đẩy lên thành sự giận dữ”.

Nguyễn Tiến Đ. chia sẻ

Điều khiến em trăn trở hơn là những cuộc tranh luận trong nhóm gần đây không còn chỉ diễn ra giữa những người trẻ. Khi phụ huynh bắt đầu tham gia nhiều hơn, những câu chuyện vốn được kể từ góc nhìn của con cái cũng xuất hiện thêm tiếng nói của người lớn.

Có những cuộc tranh luận, từ câu chuyện của một người, dần trở thành cuộc đối thoại gay gắt giữa hai thế hệ.

Ở một phương diện khác, trong vai trò là người cha, người thầy, những ngày qua, PGS.TS Bùi Văn Hùng - Trưởng Khoa Tâm lý Giáo dục, Trường Sư phạm, Đại học Vinh đặc biệt chú ý đến sức hút ngày càng lớn của hội nhóm “Con ghét bố mẹ” trên mạng xã hội.

Từ góc độ tâm lý giáo dục, PGS.TS Bùi Văn Hùng cho rằng không nên chỉ nhìn vào con số để cho rằng hàng trăm nghìn người tham gia đều có chung thái độ ghét bỏ cha mẹ. Trong một cộng đồng trực tuyến, có người thực sự đang gặp mâu thuẫn với gia đình, có người tìm đến để chia sẻ, tìm sự đồng cảm, nhưng cũng có người chỉ tò mò, muốn hiểu điều gì đang diễn ra.

Có thể thấy phía sau chữ “ghét” là nhiều vấn đề đang hiện hữu trong quan hệ giữa cha mẹ và con cái. Quan sát các cuộc trao đổi trong nhóm cho thấy, một quan điểm được tranh luận khá mạnh cho rằng, con cái không lựa chọn việc mình được sinh ra, quyết định sinh con thuộc về cha mẹ. Vì vậy, việc cha mẹ chăm lo, nuôi dưỡng con là trách nhiệm đi cùng với lựa chọn ấy, chứ không nên trở thành một “món nợ” để con cái phải chấp nhận mọi cách ứng xử của người lớn.

Cách lập luận ấy cho thấy sự thay đổi đáng chú ý trong cách người trẻ nhìn về quan hệ gia đình. Các em không chỉ tiếp nhận những chuẩn mực quen thuộc như “con phải nghe lời cha mẹ”, “cha mẹ luôn làm điều tốt nhất cho con”, mà bắt đầu đặt câu hỏi về quyền được tôn trọng, quyền được bày tỏ cảm xúc và quyền được nói ra những điều khiến mình tổn thương.

Bên cạnh đó, nhiều thành viên kể về những lần mâu thuẫn với cha mẹ liên quan đến áp lực học tập, cảm giác bị so sánh với “con nhà người ta”, bị kiểm soát điện thoại, chuyện tình cảm hay lựa chọn cá nhân.

Ở tuổi vị thành niên, nhu cầu tự chủ tăng lên, trong khi cha mẹ thường muốn bảo vệ con bằng cách kiểm soát. Một bên muốn được tự quyết, một bên muốn con đi theo điều mình cho là đúng. Cộng thêm áp lực học tập, kỳ vọng thành công và thiếu thời gian trò chuyện, những khác biệt ấy dễ chuyển thành xung đột.

Đó cũng là lúc phản kháng tâm lý có thể xuất hiện. Khi cảm thấy quyền lựa chọn hoặc tiếng nói của mình bị hạn chế, người trẻ có xu hướng chống lại điều mà mình cảm nhận là sự áp đặt, đôi khi không chỉ bằng lời nói mà còn bằng thái độ, hành vi hoặc sự thu mình. Vòng tương tác ấy khiến khoảng cách giữa hai phía dễ bị đẩy rộng khi người lớn cho rằng mình đang bảo vệ chuẩn mực gia đình, trong khi người trẻ lại cảm thấy mình tiếp tục bị phủ nhận cảm xúc.

Tất nhiên, theo PGS.TS Bùi Văn Hùng, cũng cần phê phán một tư duy sai lầm đang hình thành trong một bộ phận người trẻ khi phủ định hoàn toàn trách nhiệm, tình yêu thương và những giá trị tốt đẹp mà gia đình mang lại, chỉ vì những bất đồng hoặc tổn thương trong một giai đoạn nhất định.

Từ góc nhìn của một phụ huynh tham gia nhóm, chị Trần Thị Thanh Th. (trú tại khối 1 Quán Bàu, phường Vinh Hưng) cho biết, không chỉ các con mà nhiều khi chính cha mẹ cũng tổn thương khi đọc những bài viết, những lời lẽ nặng nề mà con cái dành cho mình.

“

Từ tấm lòng của người làm cha, làm mẹ, chúng tôi cũng đang tìm những cách phù hợp để thấu hiểu và giáo dục con đi đúng hướng.

Nhưng đôi khi chỉ từ một sự việc, một cách ứng xử chưa phù hợp, các con lại khái quát thành bản chất của bố mẹ. Có khi mình chỉ muốn nhắc nhở, bảo ban, nhưng con lại cảm nhận đó là áp đặt, kiểm soát con.

Chị Trần Thị Thanh Th. ( khối 1 Quán Bàu, phường Vinh Hưng)

Những ngày gần đây, một diễn biến mới đang xuất hiện trong nhóm khi các tài khoản nghi là của phụ huynh bắt đầu tham gia ngày càng đông. Một số phụ huynh dùng những từ ngữ nặng nề như “bất hiếu”, “hỗn xược”, đăng bài khẳng định rằng người trẻ thiếu suy nghĩ khi đưa chuyện gia đình lên mạng. Sự phản bác ấy lại tiếp tục khiến các cuộc tranh luận càng trở nên căng thẳng.

“

“Có những cuộc tranh luận trước đây chủ yếu là giữa các bạn trẻ thì nay có thêm người lớn tham gia, vấn đề tranh luận không còn chỉ xoay quanh câu chuyện của người đăng mà chuyển sang tranh luận giữa các thế hệ với nhau.

Khi một bên cảm thấy mình không được lắng nghe, sự phản ứng từ bên kia nếu tiếp tục mang tính quy kết, phủ nhận có thể khiến cảm xúc bị đẩy lên cao hơn.

Bởi vậy, điều quan trọng là những bậc phụ huynh khi tham gia nhóm cần bình tĩnh hơn, bởi phía sau mỗi câu chuyện là một con người đang cần được lắng nghe, mỗi mâu thuẫn cần có một cách xử lý tận gốc, khoa học thay vì tranh cãi.

PGS.TS Bùi Văn Hùng - Trưởng Khoa Tâm lý Giáo dục, Trường Sư phạm, Đại học Vinh chia sẻ.

Bên cạnh sự xuất hiện ngày càng nhiều của phụ huynh, thời gian qua, nhóm "Con ghét bố mẹ" cũng thu hút thêm những thành phần tham gia khác. Trong đó có những tài khoản có biểu hiện lợi dụng tâm lý, sự tổn thương của người trẻ để tác động, dẫn dắt theo những mục đích riêng. Điều này tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với người trẻ, nhất là khi những cảm xúc tiêu cực có thể bị khuếch đại hoặc dẫn dắt theo chiều hướng cực đoan.

Theo ông Lê Văn Thúy - Trưởng phòng Bảo trợ xã hội và Trẻ em, Sở Y tế Nghệ An, nếu quan sát kỹ, có thể thấy một số bài viết được tạo ra với mục đích gây thù hằn thế hệ chứ không phải chia sẻ câu chuyện cá nhân của mình.

Bên cạnh cảm xúc tự nhiên của người trẻ và các bậc phụ huynh thì đã bắt đầu xuất hiện những người lợi dụng trạng thái ấy để kích động, dẫn dắt tâm lý đám đông.

Ông Lê Văn Thúy cho rằng, một đứa trẻ đang giận cha mẹ, muốn thoát khỏi sự kiểm soát hoặc đang có cảm giác không ai đứng về phía mình sẽ dễ mở lòng hơn với người tỏ ra đồng cảm, bênh vực. Nếu sự tiếp cận ấy chuyển từ chia sẻ công khai sang nhắn tin riêng, tạo dựng lòng tin rồi từng bước lôi kéo, dụ dỗ, hứa hẹn về tiền bạc, việc làm, chỗ ở hoặc một “cuộc sống khác”, nguy cơ có thể trở nên nghiêm trọng hơn rất nhiều.

Đặc biệt, trên môi trường mạng, danh tính và mục đích thực sự của người đối thoại không phải lúc nào cũng dễ xác định.

“

Một tài khoản có thể xuất hiện như một người đồng cảnh, một người anh, người chị sẵn sàng lắng nghe, nhưng phía sau đó có thể là một ý đồ hoàn toàn khác.

Khi một người trẻ đang ở trạng thái phẫn uất và có xu hướng muốn rời khỏi gia đình, việc bị một đối tượng khác dẫn dắt có thể chuyển hóa từ cảm xúc sang hành động bột phát là rủi ro không thể xem nhẹ.

Ông Lê Văn Thúy - Trưởng phòng Bảo trợ xã hội và Trẻ em, Sở Y tế Nghệ An nhìn nhận.

Thực tiễn thời gian qua cũng ghi nhận nhiều trường hợp kẻ xấu lợi dụng tâm lý của trẻ để dụ dỗ rời khỏi nhà. Vì vậy, điều cần đặt ra là sự chủ động phòng ngừa, nhất là với thành viên chưa đủ tuổi thành niên.

Ở góc độ bảo vệ trẻ em, điều quan trọng không phải là ngăn trẻ kể về những điều khiến mình tổn thương, mà là không để khoảng trống ấy trở thành cơ hội cho những người không có thiện chí bước vào.

Nhìn từ thực tế tiếp xúc với học sinh, sinh viên, anh Trương Văn Hùng - Ủy viên BCH Tỉnh đoàn, Bí thư Đoàn Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghiệp Việt Nam - Hàn Quốc Nghệ An và chị Phan Thị Quỳnh Trang - Phó Bí thư Đoàn Trường Đại học Vinh đều thống nhất quan điểm rằng, điều đáng quan tâm phía sau những tranh luận trong nhóm “Con ghét bố mẹ” là nhu cầu được lắng nghe, được tôn trọng và tìm kiếm sự đồng cảm của một bộ phận người trẻ.

Với đặc thù công việc thường xuyên tiếp xúc, đồng hành cùng học sinh, sinh viên, (Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghiệp Việt Nam - Hàn Quốc Nghệ An có 3.450 học sinh, sinh viên và Đại học Vinh có gần 20.800 sinh viên) anh Hùng, chị Trang cho biết, qua trò chuyện một số em thừa nhận từng đăng bài trong nhóm. Nhiều bạn trẻ rất cởi mở với bạn bè nhưng lại ngại tâm sự với chính cha mẹ của mình.

Các em tâm sự, cảm xúc của các em đôi khi bị đặt sau chuyện học hành, thành tích hay việc con có “ngoan”, có ‘hư’ hay không. Trong khi đó, sự ẩn danh trên mạng lại giúp các bạn nói ra những điều khó nói trực tiếp mà không sợ bị phán xét. Khi đọc câu chuyện của những người giống mình, các bạn cũng thấy mình không cô đơn.

Từ góc nhìn của những người trực tiếp làm việc với người trẻ, anh Hùng và chị Trang cho rằng câu chuyện không nên chỉ dừng ở việc phê phán hay tìm cách loại bỏ một hội nhóm, mà cần nhìn rộng hơn vào những khoảng trống trong giao tiếp gia đình, sự hỗ trợ của nhà trường và khả năng tự bảo vệ của người trẻ trên không gian mạng.

Theo chị Trang, cha mẹ thương con bằng sự hy sinh và kỳ vọng, còn con lại cần được thấu hiểu và tôn trọng. Hai bên cùng có tình thương nhưng đôi khi như đang “nói hai ngôn ngữ khác nhau”. Vì vậy, sự xuất hiện của những hội nhóm như thế này cũng là một tín hiệu để gia đình, nhà trường và xã hội nhìn nhận nghiêm túc hơn về đời sống tinh thần của người trẻ, thay vì chỉ nhìn từ góc độ phê phán.

“

Muốn giải quyết từ gốc, theo tôi, trước hết phải trở về với những điều rất gần gũi trong gia đình. Một bữa cơm có sự trò chuyện, một khoảng thời gian cha mẹ thực sự lắng nghe con, một cách ứng xử trong đó người lớn có thể thừa nhận mình sai và xin lỗi con nhiều khi có giá trị hơn những lời khuyên được đưa ra sau một cuộc tranh luận.

Cha mẹ cần lắng nghe trước khi dạy bảo, hạn chế so sánh, chì chiết hoặc dùng những lời làm tổn thương lòng tự trọng của con, đồng thời tôn trọng con như một cá nhân đang trưởng thành”.

Chị Phan Thị Quỳnh Trang - Phó Bí thư Đoàn Trường Đại học Vinh

Ở nhà trường, cũng cần có những kênh để phát hiện sớm những thay đổi về tâm lý, hành vi, học tập và các mối quan hệ của học sinh, sinh viên. Đồng thời, có người đủ kỹ năng để lắng nghe, tư vấn và biết khi nào cần chuyển các trường hợp phức tạp đến chuyên gia tâm lý hoặc dịch vụ bảo vệ trẻ em. Đặc biệt với những trường hợp có dấu hiệu bị bạo lực, xâm hại, đe dọa hoặc có nguy cơ mất an toàn, cần ưu tiên bảo vệ và hỗ trợ chuyên môn thay vì chỉ khuyên các em “về nói chuyện với bố mẹ”.

Trên phương diện khác, bản thân người trẻ cũng cần được trang bị kỹ năng để tự bảo vệ mình trên mạng. Các bạn cần biết phân biệt giữa một lời đồng cảm với một sự dẫn dắt, giữa chia sẻ để tìm sự hỗ trợ với việc để cảm xúc bị đẩy đi quá xa. Đồng thời, thận trọng khi cung cấp thông tin cá nhân, không vội chuyển sang trò chuyện riêng với người lạ và không đưa ra những quyết định lớn khi đang ở trạng thái tức giận, tuyệt vọng.

Đoàn thể và các tổ chức chính trị xã hội cũng có thể góp một phần quan trọng trong vấn đề này khi đây là những tổ chức có điều kiện tiếp cận gần với người trẻ, nên có thể tạo thêm các hoạt động đối thoại, tư vấn, kết nối và những kênh để học sinh, sinh viên tìm đến khi cần chia sẻ.

Với học sinh, sinh viên, việc giáo dục kỹ năng nhận diện, bày tỏ và điều tiết cảm xúc, sử dụng mạng xã hội an toàn cần được thực hiện sớm. Từ đó tạo ra những không gian đối thoại cởi mở, hoạt động an toàn để kết nối ngoài đời thực để giúp các bạn mở rộng mạng lưới hỗ trợ thay vì chỉ tìm đến một cộng đồng trên mạng.