Tiếp sức để cây chè Nghệ An vươn xa

Chính sách cho cây chè

Những ngày cuối tháng 9, chúng tôi tìm về xã Sơn Lâm, một trong những trọng điểm chè công nghiệp của tỉnh. Đã vào mùa mưa nên nhiều đồi chè gần 10 năm tuổi của xã trở nên xanh mướt.

Đón chúng tôi từ đầu xã, anh Trần Nhật Lệ - công chức Phòng Kinh tế UBND xã Sơn Lâm cho hay: Tuổi cây chè ở xã Sơn Lâm cũng là số năm bà con người Thái từ thủy điện Bản Vẽ sang đây tái định cư. So với những ngày đầu, bà con giờ đây có nguồn thu thường xuyên từ chè nên rất phấn khởi.

Trước đây, người trồng chè chỉ được hỗ trợ 5 triệu đồng/ha công làm đất; nếu trồng giống chất lượng cao như: LDP1, LDP2 được hỗ trợ 400 đồng/bầu.

Hiện nay, theo Nghị quyết số 34/2025/NQ-HĐND của HĐND tỉnh ban hành ngày 12/12/2025, quy định chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026-2030, ngoài khoản hỗ trợ làm đất 5 triệu đồng/ha thì hộ trồng thay thế chè giống mới còn được hỗ trợ 3 triệu đồng/ha; đồng thời, Nhà nước hỗ trợ 80% kinh phí mua giống. Vì vậy, ngay sau khi nhận được thông tin, bà con đăng ký trồng khá nhiều.

Sơn Lâm là xã có 100% hộ dân thuộc diện tái định cư từ thủy điện Bản Vẽ nên ngoài mức hỗ trợ 122 triệu đồng theo Nghị quyết số 34/2025/NQ-HĐND, xã còn được hỗ trợ một số chính sách từ chương trình mục tiêu quốc gia, mức hỗ trợ nhiều hơn. Vì thế, dự kiến năm nay sẽ trồng thêm được khoảng trên 20 ha và một số diện tích trồng theo hướng hữu cơ.

Ông Vi Văn Quyền - Trưởng phòng Kinh tế UBND xã Sơn Lâm cho hay: Với những chính sách hỗ trợ như hiện nay và sự đón nhận của người dân thì chỉ tiêu trên là hoàn toàn khả thi. Theo ước tính, doanh thu 1 ha chè kinh doanh có thể đạt từ 90-100 triệu đồng/năm. Nếu gia đình nào trồng được từ 5 ha chè kinh doanh trở lên thì có thể mang lại khoảng 300 triệu đồng/năm sau khi trừ chi phí, nhân công.

Trong khi đó, tại xã Yên Xuân, thương hiệu chè Gay Cao Sơn đã có chỗ đứng riêng. Ông Nguyễn Hữu Danh - Phó trưởng Phòng Kinh tế UBND xã cho biết: Diện tích chè của xã gần 800 ha, trong đó, vùng chè Gay sẽ bước vào giai đoạn mới, vừa giữ vững thương hiệu, vừa tăng dần diện tích. Trên cơ sở các chính sách của tỉnh, xã triển khai cho các hộ đăng ký trồng mới, đồng thời, khuyến khích các hộ thay thế, chuyển từ giống cũ sang giống mới chất lượng cao.

Từ vùng chè chỉ vài trăm ha, đến nay, xã Yên Xuân có gần 700 ha chè kinh doanh. Mỗi năm cung cấp ra thị trường gần 9.500 tấn chè tươi và doanh thu gần 30 tỷ đồng. Ngoài sản phẩm chè tươi bán tại chợ Gay, hiện xã đã có 3 sản phẩm chè khô được công nhận đạt chuẩn OCOP.

“

Năm 2026, tỉnh hỗ trợ hơn 1 tỷ đồng cho 10 xã trồng mới chè công nghiệp theo Nghị quyết số 34/2025/NQ-HĐ của Hội đồng nhân dân tỉnh. Trong số 10 xã, xã Sơn Lâm được hỗ trợ nhiều nhất với mức 122 triệu đồng; các xã Nhân Hòa, Hạnh Lâm, Sơn Lâm, Bích Hào, Kim Bảng, Yên Xuân, Vĩnh Tường và Con Cuông mỗi xã 110 triệu đồng; xã Hoa Quân 70 triệu đồng và xã Nghĩa Hành 40 triệu đồng.

Từng bước nâng chất lượng vùng chè nguyên liệu

Theo Đề án cây trồng vật nuôi chủ lực đến năm 2030, Nghệ An phấn đấu đưa diện tích vùng chè nguyên liệu ổn định 12.000 ha, trong đó, diện tích chè hữu cơ và chất lượng cao từ 8.000 - 9.000 ha; giữ vững sản lượng chè tươi khoảng 157.000 - 160.000 tấn.

Đại diện Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh cho biết: Trong số trên 8.000 ha chè nguyên liệu, diện tích chè chất lượng cao và trồng hữu cơ hiện mới chiếm khoảng 20%. Vì phần lớn diện tích chè nguyên liệu ở Nghệ An đang là giống cũ, trồng đại trà và chưa được chăm sóc theo quy trình hữu cơ hoặc đạt chuẩn VietGAP, Organic... nên giá dao động từ 4.000 - 5.000 đồng/kg hoặc từ 6.000 - 7.000 đồng/kg tươi.

Lãnh đạo Phòng Kinh tế UBND xã Yên Xuân cho biết, để chè tươi chế biến thành chè trà, ngoài điều kiện canh tác hữu cơ, khâu thu hái phải thực hiện bằng thủ công; công nghệ, thiết bị chế biến phải đạt chuẩn an toàn, hiện đại. Trong khi đó, các hộ trồng chè công nghiệp cũng như các cơ sở thu mua chế biến trên địa bàn hiện tại khá thô sơ, lạc hậu nên khó tạo ra bứt phá.

Vài năm nay, giá thu mua chè nguyên liệu thấp và các công ty thu mua chè làm ăn không hiệu quả nên khâu thanh toán cho hộ dân còn chậm. Vì thế, khi đến kỳ thu hoạch, thay vì bán cho các doanh nghiệp cam kết, người dân sẵn sàng bán cho tư nhân vào tận vườn đồi thu mua, giá rẻ hơn nhưng thanh toán tiền ngay.

Ông Nguyễn Hữu Danh - Phó trưởng Phòng Kinh tế UBND xã Yên Xuân kiến nghị: Cùng với chính sách hỗ trợ trồng mới chè giống chất lượng cao, nên ưu tiên nguồn lực để khuyến khích bà con chuyển đổi hướng hữu cơ để xây dựng mã vùng trồng. Trước mắt chưa phục vụ xuất khẩu thì cũng định vị được so với vùng chè cả nước. Bên cạnh đó, tỉnh cần sắp xếp lại quy hoạch vùng chế biến, đảm bảo thu mua để cây chè có đầu ra ổn định, bà con yên tâm đầu tư trồng chè chất lượng cao.

Ông Nguyễn Văn Hà - Chi cục trưởng Chi cục Chất lượng chế biến và Phát triển thị trường tỉnh nhấn mạnh: Để chè nguyên liệu Nghệ An cải thiện về chất lượng và vị thế, không có cách nào khác là phải chuyển đổi sang trồng các giống chè có chất lượng và canh tác theo hướng hữu cơ, chuẩn VietGAP hay Organic... Hiện tại, chi cục đang hỗ trợ xã Sơn Lâm triển khai mô hình 20 ha chè hữu cơ, đồng thời, vận động bà con các xã khác tích cực trồng thay thế diện tích chè đã thoái hóa. Hy vọng đây là giải pháp để chè nguyên liệu Nghệ An dần có chỗ đứng vững chắc trên thị trường.

“

Theo Đề án cây trồng, vật nuôi chủ lực tỉnh giai đoạn 2026 đến năm 2030, mỗi năm sản lượng chè tươi của Nghệ An khoảng 160.000 - 170.000 tấn/năm. Sau chế biến, phần lớn sản lượng chè được xuất khẩu thô đi các nước Trung và Tây Á, còn lại một số vùng chè nguyên liệu tốt dùng để chế biến thành chè trà. Mỗi năm, xuất khẩu chè mang về khoảng 10 triệu USD.

Theo Đề án cây trồng, vật nuôi chủ lực Nghệ An đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045, chè nguyên liệu tiếp tục được xác định là một trong những cây trồng chủ lực của tỉnh. Với diện tích lên tới trên 8.000 ha, cây chè được kỳ vọng tạo ra giá trị lớn hơn thay vì chủ yếu chế biến thô và giá trị còn thấp như hiện nay.