Nghệ An sôi động những phiên “chợ số”

Mở rộng thị trường qua màn hình điện thoại

9 giờ sáng 26/9, phiên livestream giới thiệu sản phẩm làng nghề Phan Thanh của UBND xã Hợp Minh bắt đầu. Những sản phẩm lươn chế biến của cơ sở Khôi My lần lượt được giới thiệu trên màn hình. Lươn khô, lươn cuộn thịt, lươn ướp sẵn, những sản phẩm vốn quen thuộc với người dân địa phương nay xuất hiện trước người xem trên mạng xã hội.

Khoảng 6.000 người đã theo dõi phiên livestream, cùng hàng trăm bình luận và hàng trăm đơn hàng được đặt. Một “phiên chợ” không có quầy hàng, không có người mua đứng trước mặt người bán, cũng không cần khách hàng phải đặt chân đến làng nghề. Chỉ bằng một chiếc điện thoại và đường truyền Internet, sản phẩm của làng nghề Phan Thanh có thể xuất hiện trước những khách hàng nằm ngoài thị trường quen thuộc.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào số đơn hàng, có lẽ chưa thấy hết ý nghĩa của phiên livestream này. Anh Nguyễn Văn Thảo - chủ cơ sở chế biến và kinh doanh lươn Khôi My, thừa nhận lượng đơn hàng qua livestream vẫn còn khiêm tốn so với sản lượng tiêu thụ lâu nay qua các kênh truyền thống.

Điều anh nhận được rõ hơn là cơ hội đưa sản phẩm đến với những khách hàng trước đây ít có điều kiện tiếp cận. Nhiều người trong và ngoài tỉnh, thậm chí ở nước ngoài, lần đầu biết đến làng nghề chế biến lươn Phan Thanh và sản phẩm OCOP 3 sao của cơ sở.

Với người làm nghề, đó là một cách quảng bá trực tiếp và rộng hơn cho sản phẩm. Dù chưa thể chuyển ngay thành doanh thu lớn, sự quan tâm ấy mở thêm cơ hội để sản phẩm được biết đến, được tìm kiếm và tiếp tục kết nối với khách hàng sau mỗi phiên livestream.

Ở xã Quỳnh Phú, câu chuyện về con mực, hạt muối lại cho thấy một khía cạnh khác của thị trường số, khi có những sản phẩm vốn đã có giá trị nhưng để đi xa hơn, trước hết phải được thị trường biết đến. Lợi thế kinh tế biển đem lại cho xã Quỳnh Phú nguồn hải sản cùng nhiều sản phẩm chế biến đặc trưng. Tuy nhiên, sản phẩm tốt không đồng nghĩa với việc người tiêu dùng ở xa đã biết đến sản phẩm ấy.

Phiên chợ số “Giới thiệu sản phẩm quê nhà: Tinh hoa quê biển - Kết nối yêu thương” do Hội LHPN và Hội Nông dân xã Quỳnh Phú tổ chức nhằm đưa sản phẩm lên không gian trực tuyến, nơi người bán có thể trực tiếp giới thiệu, kể câu chuyện sản phẩm và kết nối với những khách hàng vốn ở ngoài thị trường quen thuộc.

Với ông Bùi Xuân Điện - Giám đốc HTX Muối Thắng Lợi, điều này đặc biệt có ý nghĩa với sản phẩm muối hầm. Nghề muối đã có tuổi đời hàng trăm năm, nhưng không phải người tiêu dùng nào cũng hiểu giá trị của hạt muối phơi cát hay biết đến công dụng của muối hầm. Khi sản phẩm xuất hiện trên phiên livestream, câu chuyện phía sau hạt muối có cơ hội được nói rõ hơn.

Sau phiên livestream, HTX nhận được nhiều đơn đặt hàng từ khách ở tỉnh xa. Nhưng cũng từ đó, người làm muối nhận ra một yêu cầu khác của thị trường. Muốn sản phẩm đi xa trên không gian số, chất lượng phải được bảo đảm, bao bì và mẫu mã phải chỉn chu hơn, thông tin sản phẩm phải rõ ràng và có khả năng truy xuất nguồn gốc. Khi người mua không trực tiếp cầm nắm sản phẩm, những yếu tố ấy trở thành căn cứ để họ quyết định có đặt hàng hay không.

Theo ông Cao Xuân Điệp - Phó Chủ tịch UBND xã Quỳnh Phú, người trực tiếp tham gia phiên livestream giới thiệu sản phẩm quê nhà, khi thị hiếu tiêu dùng thay đổi, khách hàng ngày càng tìm mua hàng trên "chợ số" và các sàn thương mại điện tử, người sản xuất cũng phải thay đổi cách tiếp cận thị trường.

Không chỉ biết quảng bá, tìm đầu ra và ứng dụng công nghệ vào khâu tiêu thụ, họ còn phải chú trọng đến hình ảnh, nội dung, bao bì, thông tin sản phẩm, khả năng truy xuất nguồn gốc và cách tương tác với khách hàng. Từ chỗ quen với thương lái hay chợ truyền thống, người sản xuất phải từng bước làm chủ những kỹ năng mới để cạnh tranh trên môi trường số.

Từ một phiên livestream, vì thế, đang hình thành một lớp kỹ năng mới trong sản xuất, kinh doanh nông nghiệp. Ở xã Hợp Minh, Trung tâm Cung ứng dịch vụ công của xã đã mở các khóa đào tạo livestream cho doanh nghiệp, hộ sản xuất, hướng đến nâng cao kỹ năng quảng bá, bán hàng trên nền tảng số và tìm kiếm đầu ra cho nông sản.

Điều đó cho thấy, “chợ số” muốn trở thành một kênh thị trường thường xuyên không thể chỉ dựa vào sự hào hứng của một vài phiên bán hàng, mà phải bắt đầu từ năng lực thực sự của những người tạo ra hàng hóa.

Từ bán hàng số đến tạo giá trị mới

Những phiên livestream ở các xã Hợp Minh, Quỳnh Phú cho thấy một điều rõ ràng rằng, khi sản phẩm bước lên không gian số, ranh giới của thị trường cũng được mở rộng. Nhưng để sự thay đổi ấy không dừng lại ở vài phiên bán hàng, người sản xuất cần đi xa hơn việc đưa sản phẩm lên mạng.

Họ phải biết tạo nội dung, xây dựng thương hiệu và duy trì kết nối với khách hàng. Từ thực tế ấy, "chợ số" Hạnh Lâm được triển khai theo một hướng rộng hơn, không chỉ đưa sản phẩm lên mạng để bán, mà từng bước tạo dựng không gian quảng bá, kết nối và phát huy những giá trị sẵn có của địa phương trên nền tảng số.

Ngày 20/6/2026, "chợ số" Hạnh Lâm lần thứ nhất được tổ chức tại một xã miền núi biên giới không có nhiều doanh nghiệp lớn, khu công nghiệp hay trung tâm thương mại hiện đại. Thứ ở Hạnh Lâm có là những đồi chè, vườn cam, cảnh quan tự nhiên, bản làng và các giá trị văn hóa đặc sắc. Những giá trị ấy đã tồn tại từ lâu nhưng chưa được nhiều người biết đến. Vì vậy, bài toán đặt ra không chỉ là đưa chè, cam hay đặc sản lên mạng để bán, mà còn là làm sao kể được câu chuyện về sản phẩm, con người và vùng đất để tiếp cận thị trường rộng hơn. Khi đó, “chợ số” được mở rộng theo một nghĩa khác: Mỗi người dân có thể trở thành người quảng bá, mỗi sản phẩm có thể trở thành một câu chuyện và chiếc điện thoại trở thành công cụ kết nối với thị trường.

Từ mục tiêu ấy, xã Hạnh Lâm dự kiến phát động “1.000 video về Hạnh Lâm”, khuyến khích chính người dân tham gia giới thiệu quê hương trên không gian số.

Không cần thiết bị chuyên nghiệp, một cảnh đẹp, một sản phẩm, một con người, một câu chuyện đời thường hay kinh nghiệm làm ăn đều có thể trở thành nội dung để xã Hạnh Lâm hiện diện thường xuyên trên Facebook, TikTok, YouTube và các nền tảng số. Nếu được duy trì, những nội dung ấy không chỉ tạo sự chú ý cho sản phẩm mà còn có thể trở thành tài sản quảng bá lâu dài.

Một kênh có cộng đồng người theo dõi có thể trở thành cầu nối với thị trường, tạo thêm cơ hội doanh thu; người sáng tạo nội dung có thể có thêm thu nhập. Từ đó, xã Hạnh Lâm hướng tới hình thành Câu lạc bộ "Sáng tạo nội dung số”, “Không gian sáng tạo nội dung số” và xa hơn là “Làng sáng tạo nội dung số”, từng bước biến kỹ năng sáng tạo và những câu chuyện bản địa thành một nguồn lực phát triển kinh tế.

Tuy nhiên, từ một “chợ số” đến một thị trường số bền vững là khoảng cách không ngắn. Một phiên livestream có thể thu hút hàng nghìn lượt xem, nhưng để duy trì một kênh bán hàng cần nội dung đều đặn, kỹ năng tương tác, xử lý đơn hàng và chăm sóc khách hàng. Sản phẩm cũng phải đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, mẫu mã, bao bì, truy xuất nguồn gốc và khả năng cung ứng. Khi khách hàng ở xa, logistics và giao nhận cũng trở thành một phần của giá trị hàng hóa.

Đặc biệt, không phải người sản xuất nào cũng đủ năng lực quay video, viết nội dung, livestream hay vận hành một kênh bán hàng. Nếu những kỹ năng ấy không được tích lũy, “chợ số” dễ dừng lại ở một phiên có lượt xem, có đơn hàng rồi kết thúc, thay vì trở thành một kênh thị trường thường xuyên.

Để khoảng cách ấy được rút ngắn, sự đồng hành về công nghệ, kỹ năng và tổ chức thị trường là cần thiết. Với vai trò cơ quan tham mưu về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của tỉnh, Sở Khoa học và Công nghệ hỗ trợ các địa phương ứng dụng công nghệ vào phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao nhận thức và tạo điều kiện để sản phẩm địa phương tiếp cận thị trường rộng hơn qua các nền tảng số.

“

"Chợ số" không chỉ dừng ở một sự kiện mua bán hay quảng bá, mà là bước khởi đầu để hình thành cộng đồng sáng tạo nội dung số, giúp người dân mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản qua mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến.

"Chợ số" vì thế không nên chỉ được đo bằng số lượt xem hay số đơn hàng của một phiên livestream. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng mở rộng thị trường, nâng cao năng lực của chủ thể sản xuất và từng bước biến những giá trị bản địa thành giá trị kinh tế trên không gian số.

Ông Nguyễn Quý Linh - Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ