baonghean.vn

Quốc tế

Thỏa thuận diesel Mỹ-Nga đặt Ukraine trước phép thử mới

Thực hiện: Hoàng Yến - Hữu Quân

Thỏa thuận diesel Mỹ-Nga mở lại dòng nhiên liệu nhưng chưa thu hẹp bất đồng an ninh. Ukraine phải giữ đòn bẩy quân sự trong khi bảo vệ quan hệ với Mỹ và các đối tác châu Âu.

Thỏa thuận diesel Mỹ-Nga đặt Ukraine trước phép thử mới

Thực hiện: Hoàng Yến - Hữu Quân • 17/10/2026

Thỏa thuận diesel Mỹ-Nga mở lại dòng nhiên liệu nhưng chưa thu hẹp bất đồng an ninh. Ukraine phải giữ đòn bẩy quân sự trong khi bảo vệ quan hệ với Mỹ và các đối tác châu Âu.

Nga nối lại xuất khẩu diesel, còn Ukraine nối lại tấn công nhà máy lọc dầu Nga. Hai chuyển động trái chiều cho thấy khoảng cách giữa hợp tác thương mại và nỗ lực giảm leo thang quân sự.

Mỹ muốn hạ nhiệt giá nhiên liệu. Nga tìm thêm cơ hội xuất khẩu, trong khi Ukraine cần duy trì sức ép với đối phương. Phép thử của thỏa thuận diesel Mỹ-Nga nằm ở khả năng dung hòa những ưu tiên ấy và chuyển lợi ích kinh tế thành kết quả ngoại giao.

thoathuandieselmy-nga-t1.png

Ngày 9/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố Nga sẽ cung cấp trước mắt hơn 300.000 tấn diesel cho thị trường Mỹ và thế giới, cùng các lượng bổ sung sau đó. Mỹ đồng thời tạm nới những hạn chế liên quan.

Ông Trump đã công bố thỏa thuận bất ngờ về nhiên liệu diesel sau cuộc điện đàm với người đồng cấp Nga Vladimir Putin. Ảnh: AFP
Ông Trump đã công bố thỏa thuận bất ngờ về nhiên liệu diesel sau cuộc điện đàm với người đồng cấp Nga Vladimir Putin. Ảnh: AFP

Đến ngày 15/10, phía Nga thông báo xuất khẩu diesel đã nối lại. Dữ liệu vận tải do Reuters dẫn cho thấy một tàu nhận khoảng 40.000 tấn tại cảng Primorsk, hướng tới Morocco. Chuyển động này cho thấy nguồn hàng đã ra thị trường, chưa xác nhận nhiên liệu được giao cho Mỹ.

Sự phân biệt đó quan trọng khi đánh giá hiệu quả của thỏa thuận. Diesel phục vụ vận tải, nông nghiệp và sản xuất nên biến động giá có thể lan sang chi phí hàng hóa. Tuy nhiên, một chuyến hàng chưa đủ chứng minh nguồn cung sẽ tăng bền vững. Kết quả còn phụ thuộc năng lực lọc dầu, vận chuyển và khối lượng thực giao.

Tàu chở dầu Nga của tập đoàn Rosneft. Ảnh TASS
Tàu chở dầu Nga của tập đoàn Rosneft. Ảnh: TASS

Ngày 15/10, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cũng thông báo đẩy nhanh giải phóng lượng dự trữ còn lại theo cam kết trước đó, trong đó có hơn 20 triệu thùng diesel. Vì vậy, tác động của thỏa thuận diesel Mỹ-Nga cần được đặt trong tổng thể các nguồn cung và biện pháp ứng phó.

Theo IEA, dự trữ khẩn cấp phục vụ xử lý gián đoạn nguồn cung ngắn hạn, không phải công cụ quản lý nguồn cung dài hạn. Dầu thô còn cần qua chế biến; diesel dự trữ có thể được phân phối nhanh hơn nếu hệ thống vận chuyển đáp ứng.

Giải phóng dự trữ giúp các chính phủ có thêm thời gian ứng phó, nhưng không thay thế việc khôi phục sản xuất và duy trì luồng hàng ổn định. Nguồn diesel từ Nga cũng cần được đánh giá theo thời điểm giao hàng và khả năng cung cấp liên tục.

reed-blakemore.png

Nhận định này đặt trọng tâm vào kỳ vọng thương lượng. Theo các nguồn am hiểu cuộc gặp được Reuters dẫn, Mỹ hy vọng hợp tác kinh tế có thể đưa Nga trở lại đàm phán. Nhưng kỳ vọng chỉ có sức thuyết phục khi đi cùng sự đáp lại cụ thể, như giảm tấn công hoặc điều chỉnh lập trường.

Nếu lợi ích kinh tế xuất hiện trước khi trách nhiệm được xác định, động lực nhượng bộ có thể không hình thành như mong muốn. Thêm giao dịch chưa đồng nghĩa thêm lòng tin; thành công trên thị trường cũng chưa đủ chứng minh thành công trên bàn đàm phán.

Giá dầu diesel tăng mạnh tại một trạm nhiên liệu ở Los Angeles, Mỹ ngày 22/9/2026.
Một trạm nhiên liệu ở Los Angeles, Mỹ ngày 22/9/2026. Ảnh: AFP
thoathuandieselmy-nga-t2.png

Ngày 15/10, Reuters đưa tin một cơ sở lọc dầu tại vùng Ryazan bị tập kích; chính quyền địa phương xác nhận có cháy. Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết Ukraine không tiếp tục ủng hộ việc tạm dừng đánh vào nhà máy lọc dầu sau các cuộc tấn công của Nga.

Phía Nga cho rằng các vụ tập kích đi ngược nỗ lực hòa bình của Mỹ, đồng thời nêu phạm vi đình chiến năng lượng chưa được xác định. Bất đồng này cho thấy một tuyên bố chính trị vẫn còn cách xa cơ chế kiềm chế được các bên cùng chấp nhận.

Nhà máy lọc dầu Ryazan Ảnh TASS
Nhà máy lọc dầu Ryazan. Ảnh: TASS

Trong bản tin ngày 16/10, Reuters dẫn cuộc phỏng vấn phát tại Mỹ hôm trước, trong đó ông Trump tiếp tục chỉ trích Ukraine nối lại tấn công nhà máy lọc dầu Nga. Tổng thống Mỹ cho rằng hoạt động này đẩy giá năng lượng lên cao.

Như vậy, sức ép đang tập trung vào một hoạt động quân sự mà Ukraine coi là công cụ gây tổn thất cho đối phương. Cùng một mục tiêu năng lượng, Mỹ chú trọng tác động tới thị trường, còn Ukraine cân nhắc giá trị gây sức ép trong chiến tranh.

mark-galeotti.png

Tấn công hạ tầng có thể buộc đối phương tăng chi phí sửa chữa và bảo vệ, nhưng không tự động tạo ra nhượng bộ. Nga có thể điều tiết nguồn hàng và thích ứng. Với Ukraine, yêu cầu đặt ra là duy trì hiệu quả quân sự mà không làm tổn hại những hỗ trợ quan trọng khác.

Trong cuộc phỏng vấn được Reuters dẫn ngày 15/10, ông Zelensky nêu việc được cung cấp thêm đạn đánh chặn Patriot là điều kiện tối thiểu để cân nhắc dừng đánh mục tiêu năng lượng. Yêu cầu cho thấy Ukraine muốn gắn sự kiềm chế với năng lực tự bảo vệ.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky.Nguồn ảnh AFP
Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. Ảnh: AFP

Tranh cãi còn liên quan đến công nghệ và tình báo. Ukraine phản ánh hạn chế trong sử dụng liên lạc vệ tinh và cảnh báo tên lửa, trong khi ông Trump phủ nhận giữ lại thông tin tình báo. Những phát biểu này cần được phân biệt với mức độ hỗ trợ thực tế.

Một cơ chế giảm leo thang đáng tin cậy phải làm rõ cơ sở nào được bảo vệ, ai xác minh và vi phạm được xử lý ra sao. Nhà máy lọc dầu, kho nhiên liệu, nhà máy điện và trạm biến áp có chức năng khác nhau. Khái niệm chung “hạ tầng năng lượng” có thể dẫn tới những cách hiểu khác nhau về phạm vi kiềm chế.

Một trạm xăng bị không kích tại Kiev, Ukraine. Ảnh: AFP
Một trạm xăng bị không kích tại Kiev, Ukraine. Ảnh: AFP

Các bên cũng cần thống nhất cách tiếp nhận thông tin, đối chiếu thời điểm xảy ra vụ việc và xác định trách nhiệm. Một kênh liên lạc để xử lý sự cố có thể giúp hạn chế nguy cơ tranh cãi chưa được làm rõ đã kéo theo trả đũa.

Đây là những yêu cầu đối với một phương án giảm leo thang, chưa phải điều khoản đã được chấp thuận. Trước mùa đông, Ukraine cần sự an toàn có thể kiểm chứng cho hệ thống điện và người dân. Khi lợi ích nhận lại chưa chắc chắn, yêu cầu nước này từ bỏ đòn bẩy sẽ khó được chấp nhận.

thoathuandieselmy-nga-t3.png

Thỏa thuận diesel Mỹ-Nga cũng đặt châu Âu trước yêu cầu vừa hỗ trợ Ukraine, vừa xử lý khác biệt với Mỹ về sức ép kinh tế. Ngày 15/10, Đức phản đối việc coi Nga đã trở lại vai trò bình thường trong Nhóm G20; Anh kêu gọi siết trừng phạt vận tải liên quan tới Nga.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đến dự Hội nghị thượng đỉnh Hội đồng châu Âu tại tòa nhà Europa ở Brussels, Bỉ, ngày 16/10/2026. Ảnh: AFP

Khác biệt chưa đồng nghĩa các đối tác sẵn sàng đoạn tuyệt. Điều cần theo dõi là khả năng phối hợp nguồn lực và thống nhất điều kiện thương lượng.

nadiia-koval.png

Nhận định này cho thấy giới hạn giữa quyết tâm chính trị và năng lực thực hiện. Hỗ trợ tài chính, sửa chữa điện hay mua sắm quốc phòng đều có ý nghĩa. Tuy nhiên, bổ sung những năng lực chuyên biệt đòi hỏi thời gian và nguồn lực; lời cam kết chỉ trở thành bảo đảm khi hỗ trợ đến đúng lúc.

Trong lĩnh vực năng lượng, Ủy ban châu Âu cho biết hỗ trợ của Liên minh bao gồm thiết bị điện, sửa chữa hạ tầng và các biện pháp giúp Ukraine duy trì nguồn năng lượng. Đây là phần hỗ trợ khả năng chống chịu, bên cạnh viện trợ quốc phòng.

co.webp
Cờ EU và cờ Ukraine trước Nghị viện châu Âu, Brussels. Ảnh: AFP

Khôi phục điện giúp bệnh viện hoạt động, hệ thống cấp nước vận hành và doanh nghiệp tiếp tục sản xuất. Những kết quả ấy không giải quyết thay bất đồng quân sự, nhưng có thể giảm sức ép chiến tranh lên đời sống dân cư.

Vai trò của châu Âu vì thế cần được đánh giá qua tiến độ thực hiện: thiết bị đến khi nào, có phù hợp với hệ thống cần sửa hay không và công trình được khôi phục có được bảo vệ hay không. Hỗ trợ kịp thời giúp Ukraine có thêm dư địa lựa chọn trong thương lượng.

Dù vậy, khó coi châu Âu là phương án lập tức thay thế mọi hợp tác với Mỹ. Duy trì phối hợp giữa các đối tác vẫn là yếu tố quan trọng đối với năng lực phòng vệ và vị thế đàm phán của Ukraine.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đứng trước hệ thống tên lửa Patriot
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đứng trước hệ thống tên lửa Patriot. Ảnh: JENS BUTTNER/AFP

Sau những chuyển động xuất khẩu, câu hỏi lớn của thỏa thuận diesel Mỹ-Nga là lợi ích kinh tế có được gắn với nghĩa vụ an ninh rõ ràng hay tiếp tục tách rời hòa đàm. Một bước mở thương mại chỉ có thể hỗ trợ giảm leo thang khi đi cùng sự đáp lại có thể kiểm chứng và sự tham gia thực chất của Ukraine.

Một chuyến hàng có thể bổ sung nhiên liệu, nhưng chưa thể thay cho một cam kết an ninh. Giá trị của thỏa thuận sẽ được đánh giá đầy đủ khi chuyển động thương mại đi cùng giảm bạo lực, bảo vệ người dân và tiến triển đàm phán.

Thực hiện: Hoàng Yến - Hữu Quân