baonghean.vn

Xã hội

Xóa mù chữ giữa đại ngàn Piêng Vai

Lê Xuân

Từ lớp học xóa mù chữ của "thầy giáo mang quân hàm xanh" trong năm 2025 - 2026, chị em dân tộc Mông bản Piêng Vai đã được tiếp cận với nguồn kiến thức mới, tự tin hơn trong cuộc sống. Đây cũng là 1 trong 4 lớp học xóa mù chữ do Bộ đội Biên phòng Nghệ An phối hợp với các trường tiểu học ở các xã biên giới tổ chức trong 3 năm qua, góp phần nâng cao nhận thức và dân trí cho chị em vùng dân tộc thiểu số.

Vượt qua những định kiến ban đầu

Ở bản Piêng Vai, xã Mỹ Lý, nơi sương mù quanh năm bao phủ, những người phụ nữ Mông lặng lẽ mang gùi lên lưng, rời nhà từ tờ mờ sáng. Họ chăm chỉ làm lụng, quanh năm chăm lo cho gia đình, nương rẫy, nhiều người chưa một lần đến trường. Bàn tay họ đã chai sạn với cái cuốc, con dao nhỏ làm cỏ, trỉa ngô... Làm sao để động viên họ đến trường là cả một hành trình khó khăn.

van-dong-chi-em-di-hoc-xoa-mu-9dac80ca4c051fa4fe209e3674970714-1-.jpg
"Thầy giáo Cự Bá Pó" đến từng nhà học viên, vận động chị em tham gia lớp học xóa mù chữ. Ảnh: NVCC

Trước hết, Đồn Biên phòng Mỹ Lý phối hợp với già làng, trưởng bản, bí thư chi bộ tuyên truyền, động viên chị em tới lớp. Không chỉ chị em thấy sự cần thiết của sự học, mà cả người chồng, người ông cũng thấu hiểu và cần thấy được tầm quan trọng của việc “học lấy con chữ”. Bởi, nếu không học thì ngay cả đọc một văn bản vay vốn, hay nhận hỗ trợ con giống cũng hoàn toàn không biết, chỉ có thể điểm chỉ bằng vân tay. Không học, có nghĩa là các chị, các mẹ sẽ luôn e ngại, lảng tránh mỗi khi gặp người lạ đến với gia đình mình, mãi mãi không có sự tự tin trong giao tiếp...

Ảnh cầm tayvieets phấn
Trung tá Cự Bá Pó hỗ trợ học viên trong lớp học xóa mù chữ ở Piêng Vai. Ảnh: NVCC

Những ngày đầu, học viên đến lớp, người chồng còn đứng ngoài trông chừng vì chưa đủ niềm tin; có những học viên, hai đứa trẻ hai bên, vì buổi tối, chưa có người trông coi hộ... Thế nhưng, vượt qua những định kiến, e ngại ban đầu, các chị đã đến lớp, làm quen với những chữ cái đầu tiên.

Lớp học đủ độ tuổi từ 25 đến hơn 60 tuổi, có nhiều chị thật sự lóng ngóng khi điều khiển viên phấn. Thế là, khi thì bộ đội cầm tay, khi thì các thầy cô giáo cùng hỗ trợ, kèm cặp, từng nét bút đầu tiên được viết ra trong rộn rã niềm vui. Tiếng đọc bài ê a, cùng nhau sửa lại một âm tiết cả lớp thường sai, lan tỏa tiếng cười trong đêm miền sơn cước.

Anh Pó giảng bài
Trung tá Cự Bá Pó và lớp học xóa mù chữ ở Piêng Vai. Ảnh: NVCC

Vỡ vạc mặt chữ, nhiều chị thấy khó quá, nhất quyết trở về với con rẫy: “Tay ta quen cầm con dao thuận hơn cầm cái bút. Khó quá, ta không học được mô!”- Chị Già Y Mái ở bản Piêng Vai phân trần. Thế mà, Trung tá Cự Bá Pó, Đội trưởng đội Vận động quần chúng, Đồn Biên phòng Mỹ Lý vẫn kiên trì động viên: “Các chị may vá thêu thùa khéo léo vậy còn làm được, sao không viết được chữ? Chỉ khó mấy hôm đầu thôi chị ạ. Sau rồi sẽ quen, sẽ dễ dần thôi”. Nhờ vậy, chị Già Y Mái tiếp tục tới lớp, sau này, chị đã đọc thông viết thạo. Khi lần đầu tiên viết được tên của mình, chị vui lắm. Chị khoe và cảm ơn bộ đội Pó nhiều lắm.

Hay trường hợp chị Cự Y Va, đau ốm bệnh tật nên chị không muốn tới lớp. Mỗi lần phải ngồi lâu, lưng chị đau nhức quá, học cũng khó khăn. Vậy mà, nhờ “thầy giáo quân hàm xanh” Cự Bá Pó, chị đã viết được, mà viết rất đẹp. Vượt qua khó khăn, chị đã hoàn thành chương trình xóa mù giai đoạn 1 của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Mặc dù đã có tuổi, nhưng mỗi tuần 3 buổi tối, các chị vẫn kiên nhẫn theo học lớp xóa mù chữ. Video: NVCC
Có những đêm mất điện, thầy và trò vẫn miệt mài học đọc, học tính toán. Video: NVCC

Ở Piêng Vai, có những chị đã gần 60 tuổi, vẫn sống đơn thân, hoàn cảnh rất khó khăn. Bởi thế, ngoài giờ học, chị em thôn bản cùng bộ đội biên phòng còn hỗ trợ làm lại khu vườn, làm thêm chuồng trại... giúp các chị yên tâm tới lớp.

Vì sự tiến bộ và bình đẳng của phụ nữ

Không chỉ học chữ, các “thầy giáo quân hàm xanh” còn khéo léo lồng ghép tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước; quy định của địa phương và những văn bản liên quan đến khu vực biên giới.

Trước đây, vì không biết chữ, bà con nghe theo lời tuyên truyền của kẻ xấu, khó phân biệt được đúng sai. Năm 2023, ở bản Phồng (xã Tam Quang), một phụ nữ của bản đã bị kẻ gian lừa bán sang Trung Quốc, may mắn được công an giải cứu trở về. Biết cái chữ, bà con được tiếp cận với các quy định về Luật Biên phòng Việt Nam, Luật Phòng, chống mua bán người, Luật Hôn nhân và Gia đình... Từ nền tảng kiến thức mới, họ đã có thể tự bảo vệ mình, không rơi vào bẫy của những kẻ buôn người đang chực giăng khắp nơi. Họ biết bài trừ nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, bảo vệ quyền lợi người phụ nữ trong gia đình.

Đối với anh Cự Bá Pó, vui nhất là bây giờ vào ăn cơm ở bản, cả gia đình quây quần bên mâm cơm cùng nhau chuyện trò, không khí thật ấm cúng. Ấy vậy mà, trước khi lớp học mở ra, bản Piêng Vai vẫn giữ hủ tục, nhà có khách, phụ nữ chỉ được ở trong gian bếp, và ăn sau cùng, khi chủ nhà và khách đã xong bữa. Sau những buổi học, cùng với bổ sung kiến thức về gia đình, các chị cũng biết to nhỏ nói chuyện, thuyết phục chồng theo lối sống mới, bình đẳng, tiến bộ. Đồng thời, các chị cũng để tâm, chăm lo công việc học tập của các con hơn, bởi vậy, việc học tập của trẻ em Piêng Vai cũng có nhiều khởi sắc.

Anh Pó đang giảng bài
Trung tá Cự Bá Pó trong một buổi giảng bài ở lớp học xóa mù chữ ở Piêng Vai. Ảnh: NVCC

Bây giờ, chị em bản Piêng Vai đã có thể tự chở con đi học ở trung tâm xã, hay tham gia các dịch vụ giao thương. Nếu như trước đây, do không biết chữ, ngại ngần khi điểm chỉ vào giấy tờ, khó khăn trong việc đăng ký thủ tục thi cấp bằng xe máy nên hầu như các chị chỉ sử dụng xe loanh quanh trong bản. Bây giờ, nhờ sự hỗ trợ của Bộ đội Biên phòng Mỹ Lý, các chị đã có thể sở hữu bằng lái, tự tin tham gia phương tiện giao thông an toàn, đúng luật pháp.

Một điều mới mẻ khác ở Piêng Vai, chị em đã biết sử dụng điện thoại thông minh quét mã QR do Đồn Biên phòng cung cấp để tố giác tội phạm và các hành vi khả nghi, những kẻ lạ mặt đột nhập đường biên giới. Các chị còn biết sử dụng tin nhắn Zalo, TikTok để quảng bá các nông sản địa phương, thông thương với các khu vực khác. Không còn những ngày chỉ quẩn quanh trong nhà, có hàng rau củ cũng ngại ngần không dám mang ra chợ trung tâm mua bán, chỉ vì không biết tiếng. Từ ngày tham gia lớp xóa mù chữ, các chị biết lên đơn hàng, biết tính toán giá cả cho những mặt hàng thông thường như khoai sọ, bắp cải, ngô... cuộc sống của các chị cũng đỡ vất vả nhiều phần.

Anh Pó giúp HV học bài
"Thầy giáo Pó" luôn ân cần, kèm cặp từng học viên trong từng nét phấn. Ảnh: NVCC

Mỗi lớp học xóa mù chữ vùng biên cũng đồng thời là những “tổ bình dân học vụ số”. Ở đó, các chị học cách sử dụng Internet từ điện thoại di động, đăng ký một số giấy tờ đơn giản, truy cập dịch vụ công trực tuyến... Nguồn tin phong phú đến với các chị từ một cú nhấp tay đơn giản cùng điện thoại thông minh, các chị đang được trang bị để trở thành những “công dân số” nơi phên dậu Tổ quốc.

“Những cột mốc sống” trên biên cương

Khi người phụ nữ có những cách nhìn tiến bộ mới, thì nhận thức cả gia đình cũng có nhiều thay đổi. Ở Piêng Vai, cùng với công tác giảng dạy văn hóa, cán bộ biên phòng đã tuyên truyền về tác hại của các loại súng tự chế. Đã có nhiều tai nạn thương tâm do nhầm lẫn khi săn bắn ban đêm, có những trường hợp do lắp ráp thủ công dễ kẹt đạn, phát nổ khi va đập... do vậy, việc tàng trữ trái phép chất nổ có thể chịu mức phạt hành chính lên đến hàng chục triệu đồng. Từ những hiểu biết thực tế, các chị đã vận động chồng tự giác giao nộp vũ khí. Đã có 4 gia đình giao nộp 2 khẩu súng kíp tự chế, 1 khẩu súng cồn tự chế và 1 nòng súng tự chế cho Đồn Biên phòng Mỹ Lý.

Biết tiếng phổ thông, cũng có nghĩa là bỏ đi bức rào ngăn cách vô hình giữa đồng bào và người Kinh, tình quân dân cũng trở nên keo sơn, gắn bó. Trong những ngày lễ lớn của đất nước, hay khi có điểm nóng trên biên giới, các chị cùng tổ Biên phòng tham gia tuần tra biên giới. Trên con đường, khoảng cách như gần hơn quanh những câu chuyện về chủ quyền biên giới, về lớp lớp cha anh đã hy sinh bảo vệ quê hương lãnh thổ, về những tấm gương già làng, trưởng bản giữ đất, giữ rừng biên cương, nối dài niềm tự hào của những hành trình thầm lặng trên tuyến biên giới.

"Dạy học xóa mù chữ là 'đặc sản' của Bộ đội Biên phòng rồi, theo suốt lực lượng bao nhiêu năm qua" - câu nói tếu táo mà thấm đượm tình nghĩa của người cán bộ biên phòng làm chúng tôi nhớ mãi. Biết bao tấm gương chiến sĩ đã tận tụy bám lớp, cùng bà con vượt qua những con dốc trơn trượt ngày mưa, âm thầm gieo chữ như giúp đỡ chính người thân yêu của mình. Ở nơi phên dậu Tổ quốc, hạnh phúc, sự bình yên của mỗi gia đình chính là “cột mốc” vững bền nhất, xây đắp nên thế trận lòng dân, vì bình yên dải biên cương Tổ quốc./.

Lê Xuân