Tiếng trống học bài nơi biên cương
Từ 19 giờ mỗi tối (từ thứ Hai đến thứ Sáu hằng tuần), khi tín hiệu nhắc giờ tự học vang lên trên hệ thống truyền thanh xã Sơn Lâm, cũng là lúc học sinh ở 7/7 thôn, bản tự giác ngồi vào bàn ôn bài. Với sự chung tay của nhà trường, gia đình và cả cộng đồng, mô hình “Tiếng trống học bài nơi biên cương” đang từng bước hình thành nền nếp học tập, tiếp thêm động lực để trẻ em vùng khó vươn lên trong học tập.
Khánh Ly - Hoài Thu / Trình bày: Hồng Toại • 18/11/2026
*****
Từ 19 giờ mỗi tối (từ thứ Hai đến thứ Sáu hằng tuần), khi tín hiệu nhắc giờ tự học vang lên trên hệ thống truyền thanh xã Sơn Lâm, cũng là lúc học sinh ở các thôn, bản tự giác ngồi vào bàn ôn bài. Với sự chung tay của nhà trường, gia đình và cả cộng đồng, mô hình “Tiếng trống học bài nơi biên cương” đang từng bước hình thành nền nếp học tập, tiếp thêm động lực để trẻ em vùng khó vươn lên trong học tập.

Với em Ngân Thị Yến Phượng, học sinh lớp 3B, Trường Tiểu học Kim Lâm, ở bản Thanh Yên, buổi tối giờ đây đã có một lịch trình quen thuộc.
Cứ đến 19 giờ, em lại tự giác ngồi vào bàn học. Thỉnh thoảng, cô giáo còn đến tận nhà kiểm tra, hướng dẫn những phần kiến thức chưa nắm vững. "Được cô giáo hướng dẫn, cháu hiểu bài hơn và cố gắng phấn đấu năm nay có giấy khen”- Yến Phượng hồn nhiên chia sẻ.

Còn với Vy Thị Thảo Mỳ, học sinh lớp 5A, ở bản Thanh Dương, mô hình đã giúp ba chị em Mỳ hình thành thói quen học tập đều đặn. Bố đi làm xa, ở nhà chỉ có mẹ. Trước đây, giờ học buổi tối của Mỳ cùng chị gái và em trai thường không cố định, có hôm phải đến 20 giờ mới bắt đầu. Từ khi mô hình được triển khai, đúng 19 giờ, ba chị em lại tự nhắc nhau ngồi vào bàn.
Thời gian đầu, có loa truyền thanh nhắc nhở, sau thì không cần nhắc nữa mà đúng 19 giờ, chúng cháu tự giác học bài. Một vài tối trong tuần, cô giáo đến kiểm tra, hướng dẫn thêm những chỗ chưa hiểu nên cháu nắm chắc bài hơn”.
Thảo Mỳ chia sẻ.
Trong khoảng thời gian từ 19h - 21h tối hằng ngày, khi học sinh tập trung ôn bài, các hoạt động sinh hoạt của gia đình tại các thôn, bản ở xã Sơn Lâm cũng được sắp xếp phù hợp, nhường không gian yên tĩnh cho việc học của con trẻ.



Những thay đổi ấy cũng chính là điều Trường Tiểu học Kim Lâm mong muốn khi xây dựng mô hình “Tiếng trống học bài nơi biên cương”.

Theo thầy Đặng Ngọc Linh - Hiệu trưởng nhà trường, hiện trường có 487 học sinh với 19 lớp. Phần lớn học sinh là con em đồng bào dân tộc thiểu số (chủ yếu thuộc dân tộc Thái, Khơ Mú, Tày, Ơ Đu...), có nguồn gốc từ các xã Kim Đa, Kim Tiến (huyện Tương Dương cũ), tái định cư theo chủ trương di dời phục vụ Dự án Thủy điện Bản Vẽ tại địa bàn xã Sơn Lâm (sáp nhập từ hai xã Thanh Sơn, Ngọc Lâm huyện Thanh Chương cũ).
Trong sinh hoạt hằng ngày, nhiều em chủ yếu sử dụng tiếng mẹ đẻ, trong khi tiếng Việt là ngôn ngữ học tập chính. Vì vậy, các kỹ năng đọc, viết, diễn đạt bằng tiếng Việt cần được rèn luyện thường xuyên.
Nếu thiếu sự luyện tập, học sinh dễ gặp khó khăn trong tiếp thu kiến thức, nhất là những kỹ năng nền tảng như đọc lưu loát, viết đúng chính tả và tính toán chính xác.

Bên cạnh đó, nhiều phụ huynh đi làm ăn xa, con cái ở với ông bà hoặc người thân. Việc quan tâm, nhắc nhở và đồng hành cùng con trong học tập vì thế cũng có phần hạn chế. Trong khi điều kiện cơ sở vật chất chưa cho phép nhà trường tổ chức dạy học 2 buổi/ngày.
Từ thực tế ấy, ngày 3/11/2025, Trường Tiểu học Kim Lâm đã xây dựng đề án triển khai mô hình “Tiếng trống học bài”, hướng đến hình thành thói quen tự học tại nhà cho học sinh.
Mục tiêu không phải tạo thêm áp lực hay tăng số lượng bài tập, mà là giúp các em biết tự giác sắp xếp thời gian, duy trì việc ôn luyện mỗi ngày, nhất là những kỹ năng cần thiết như đọc, viết và tính toán.
Để mô hình được triển khai đồng bộ trên toàn xã, nhà trường phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền, bí thư chi bộ, trưởng thôn, bản và người có uy tín tuyên truyền về ý nghĩa, mục đích của phong trào.
Các gia đình được vận động tạo không gian yên tĩnh, dành thời gian phù hợp để con em học bài theo khung giờ thống nhất.

Cùng với đó, lực lượng Công an, Quân sự xã phối hợp tuần tra, nhắc nhở, hạn chế những hoạt động gây tiếng ồn như hát karaoke, tụ tập đông người trong giờ học. Tổ công tác Đồn Biên phòng Ngọc Lâm cùng giáo viên chủ nhiệm đến thăm hỏi, vận động các gia đình ở vùng sâu, vùng xa quan tâm hơn đến việc học của con em.
Các tổ chức đoàn thể cũng tích cực tham gia hưởng ứng phong trào, như Hội Phụ nữ lồng ghép nội dung của “Tiếng trống học bài” vào mô hình “Mẹ đỡ đầu”, “Cùng con học bài”; Đoàn Thanh niên tuyên truyền, vận động thanh thiếu niên giữ gìn sự yên tĩnh trong khu dân cư. Ban đại diện cha mẹ học sinh trở thành cầu nối giữa nhà trường và gia đình, đặc biệt quan tâm đến những em sống cùng ông bà hoặc người thân.




Thầy Đặng Ngọc Linh cho biết, điều cốt lõi của mô hình là phát huy trách nhiệm chung của nhà trường, gia đình và cộng đồng. Việc kiểm tra, nhắc nhở được thực hiện theo hướng động viên, hỗ trợ, khích lệ, không mang tính hành chính hay gây áp lực cho học sinh. Qua đó, từng bước biến giờ tự học thành một nếp sinh hoạt tự nhiên trong mỗi gia đình.

Khởi nguồn từ Trường Tiểu học Kim Lâm với 7 thôn, bản (tập trung ở xã Thanh Sơn cũ); đến nay, mô hình “Tiếng trống học bài” đã được triển khai tại 13 thôn, bản trên địa bàn xã Sơn Lâm, nhận được sự đồng tình của cán bộ và người dân. Không chỉ học sinh thay đổi nề nếp học tập, nhiều gia đình cũng dần hình thành thói quen dành không gian yên tĩnh cho con em ôn bài.

Ở bản Thanh Dương, nơi có 311 hộ dân, tỷ lệ hộ nghèo còn chiếm 57%, việc duy trì nền nếp học tập buổi tối càng có ý nghĩa. Nhiều lao động trẻ đi làm ăn xa, con cái gửi lại cho ông bà hoặc người thân chăm sóc. Không có sự nhắc nhở thường xuyên của cha mẹ, việc học ở nhà của trẻ dễ trở nên tùy hứng, thiếu nền nếp.

Ông Lương Văn Ong, Bí thư Chi bộ bản Thanh Dương cho biết, trước đây, không ít học sinh chỉ học khi được người lớn nhắc nhở, thậm chí học qua loa cho xong bài. Từ khi có mô hình, các em đã chủ động hơn trong việc ôn tập. Những học sinh tiếp thu chậm còn được giáo viên đến tận nhà hướng dẫn, hỗ trợ. Người lớn trong bản cũng có ý thức hạn chế những hoạt động gây tiếng ồn vào khung giờ học tập của trẻ.
Theo ông Ong, điều đáng mừng là phong trào không chỉ tạo chuyển biến ở học sinh mà còn giúp cộng đồng nhận thức rõ hơn trách nhiệm của mình đối với việc học của con em.
Để mô hình đi vào thực chất, Trường Tiểu học Kim Lâm phân công giáo viên phụ trách từng địa bàn, thường xuyên đến các thôn, bản kiểm tra, động viên và hỗ trợ học sinh, nhất là những em còn hạn chế về kiến thức. Các thầy cô không chỉ hướng dẫn hoàn thành bài tập mà còn giúp các em biết cách tự học phù hợp với lứa tuổi.

Thầy Đinh Xuân Hào, giáo viên chủ nhiệm lớp 5C, được phân công phụ trách khu vực Thác Liếp, bản Thanh Dương. Vào một số buổi tối, thầy lại vượt đường vào bản, ghé từng gia đình để kiểm tra bài vở, hướng dẫn học sinh ôn tập. Không chỉ những em trong lớp chủ nhiệm, thầy còn quan tâm đến các học sinh khác của trường sinh sống trên địa bàn.
Theo thầy Hào, với học sinh tiểu học, đặc biệt là những em sống cùng ông bà hoặc người thân, việc hướng dẫn phương pháp tự học rất quan trọng. Giáo viên không đặt nặng số lượng bài tập mà chú trọng duy trì thói quen học đều, học vừa sức, có trọng tâm; ưu tiên luyện đọc tiếng Việt, ôn kiến thức đã học trong ngày, luyện viết và rèn kỹ năng toán cơ bản.
Cũng như thầy Hào, cô Lô Thị Sáu, người đã có 22 năm gắn bó với ngành giáo dục, cũng thường xuyên dành thời gian đến các gia đình ở bản Thanh Yên để kiểm tra, hỗ trợ học sinh. Dù địa bàn phụ trách cách nhà khoảng 6 km, mỗi lần đến bản, cô vẫn cố gắng hỗ trợ từ 4-5 em.
.jpg)
Đi lại khá vất vả nhưng thấy học sinh tiến bộ từng ngày, chúng tôi cảm thấy rất vui. Ngoài hướng dẫn học tập, giáo viên còn tranh thủ chỉ bảo thêm cho các em những kỹ năng sống cần thiết”.
Cô Sáu chia sẻ.
Ở những địa bàn xa trường từ 8-9 km như bản Bình Yên, các giáo viên La Thị Toan, Tô Minh Trung cũng kiên trì bám địa bàn. Không chỉ phụ đạo, hướng dẫn học sinh duy trì giờ tự học, các thầy cô còn tìm hiểu hoàn cảnh từng em để có cách động viên phù hợp.
Qua những lần đến nhà, giáo viên nhận thấy một số học sinh còn thiếu thốn đồ dùng học tập, trong đó có cả đèn bàn. Từ thực tế đó, thầy Hiệu trưởng Đặng Ngọc Linh đã quyết định trao tặng 24 chiếc đèn bàn cho học sinh, giúp các em có điều kiện học tập tốt hơn.

Sự chung tay ấy không chỉ đến từ đội ngũ giáo viên đang công tác. Vào đầu tháng 11 vừa qua, toàn thể giáo viên nhà trường, từ ban giám hiệu đến giáo viên chủ nhiệm, cùng đến các địa bàn để kiểm tra, hướng dẫn học sinh tự học. Đặc biệt, một số giáo viên đã nghỉ hưu cũng nhiệt tình tham gia.
Thầy Lương Công Cần, nghỉ hưu từ năm 2021, hiện sinh sống tại bản Thanh Dương, là một trong những người như thế. Với mong muốn góp sức cho sự học của con em vùng khó, thầy vẫn sẵn sàng đồng hành cùng nhà trường.
Theo thầy Cần, “Tiếng trống học bài” là việc làm thiết thực, được cán bộ thôn, bản đồng tình, người dân hưởng ứng bởi hướng đến lợi ích lâu dài của con trẻ.

Những chuyển biến tích cực cũng dần được thể hiện qua thái độ và kết quả học tập của học sinh. Theo cô Đặng Thị Miên - Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Kim Lâm, nhà trường đánh giá hiệu quả mô hình dựa trên sự tiến bộ thực chất về nền nếp và ý thức học tập, chứ không chỉ căn cứ vào điểm số.
Việc duy trì luyện đọc, luyện viết thường xuyên giúp học sinh cải thiện tốc độ đọc, khả năng hiểu bài, viết đúng chính tả và diễn đạt. Với môn Toán, sự rèn luyện đều đặn giúp các em tính toán chính xác, tự tin hơn khi tiếp nhận kiến thức mới. Đặc biệt, học sinh dân tộc thiểu số có thêm cơ hội trau dồi tiếng Việt, tạo nền tảng để học tốt các môn học khác.
Đáng mừng hơn, sự thay đổi không chỉ nằm ở thái độ học tập mà còn thể hiện trong tính cách, sự tự tin của các em. Điển hình như em Hắp Hoàng Thiên, dân tộc Khơ Mú, học sinh lớp 5C. Hoàn cảnh gia đình khó khăn, có ba anh em cùng học tại trường, bố đi làm ăn xa. Trước đây, Thiên thường tiếp thu bài chậm, thiếu tập trung trong giờ học và phải nhắc nhở nhiều. Nhờ sự quan tâm, hướng dẫn thường xuyên của thầy cô, em dần trở nên chăm chỉ, ngoan ngoãn và có ý thức học tập hơn.
Hay như em Hoàng Bảo Ngọc, học sinh lớp 3A, từ một cô bé nhút nhát, có học lực bình thường, đã nỗ lực vươn lên trong học tập, trở nên mạnh dạn, tự tin và tham gia Ban Chỉ huy Liên đội với vai trò Liên đội phó.

Chị Lô Thị Nga, dân tộc Ơ Đu, phụ huynh của em Hoàng Bảo Ngọc, phấn khởi cho biết, trước đây, bố mẹ thường xuyên phải nhắc nhở các con học bài. Từ khi có mô hình, các con đã tự giác hơn, đúng 19 giờ là chủ động chuẩn bị sách vở. Người lớn trong gia đình cũng ý thức dành lại không gian yên tĩnh để con tập trung học tập.
Theo chị Nga, điều ý nghĩa nhất của mô hình là việc học của trẻ không còn là trách nhiệm riêng của nhà trường hay từng gia đình, mà đã trở thành sự quan tâm chung của cả cộng đồng.

Đánh giá về mô hình, ông Nguyễn Văn Diện - Trưởng ban Xây dựng Đảng xã Sơn Lâm cho rằng, việc phát huy hệ thống truyền thanh cùng cơ chế phối hợp giữa nhà trường, gia đình, thôn, bản và chính quyền đã góp phần biến giờ tự học thành hoạt động nền nếp trong đời sống cộng đồng. Đây là cách làm phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, nhất là những địa bàn còn nhiều khó khăn về kinh tế và giáo dục.
Từ một tín hiệu nhắc giờ học mỗi tối, một thói quen tốt đang dần được hình thành trong từng gia đình trên địa bàn xã Sơn Lâm. Khi học sinh biết tự giác ôn bài, cha mẹ quan tâm hơn đến việc học của con, thầy cô sẵn lòng đến tận nhà hướng dẫn và cộng đồng cùng dành không gian yên tĩnh cho trẻ, đó cũng là lúc tinh thần hiếu học được vun đắp bằng những hành động cụ thể.

Hành trình nâng cao chất lượng giáo dục ở vùng biên còn nhiều khó khăn, nhưng với sự chung sức của cả hệ thống chính trị và người dân, những giờ tự học đều đặn mỗi tối đang góp phần xây dựng nền nếp học tập bền vững, góp phần vun đắp nền tảng tri thức, nuôi dưỡng ước mơ cho trẻ em vùng biên.
Khánh Ly-Hoài Thu