Project Nightfall: Tên lửa đạn đạo tầm xa của Anh và bài toán hỏa lực của Ukraine

Ngày 11/1, Vương quốc Anh chính thức công bố khởi động Project Nightfall, một chương trình phát triển vũ khí chiến lược nhằm cung cấp cho Ukraine các loại tên lửa đạn đạo tầm xa mới. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Kiev liên tục kêu gọi các đồng minh tăng cường khả năng tấn công các mục tiêu quân sự và hạ tầng nằm sâu trong lãnh thổ đối phương để giảm áp lực cho mạng lưới phòng không quốc gia.

Đặc tính kỹ thuật và ưu thế của tên lửa đạn đạo

Tên lửa đạn đạo là loại vũ khí tấn công có quỹ đạo bay phức tạp và tốc độ cực lớn, khác biệt hoàn toàn với tên lửa hành trình thông thường. Trong khi các loại tên lửa hành trình như Flamingo sử dụng động cơ phản lực để bay ở độ cao thấp với quỹ đạo phẳng, tên lửa đạn đạo được đẩy bằng động cơ rocket, vút lên tầng khí quyển cao trước khi rơi tự do theo hình vòng cung xuống mục tiêu.

Ưu điểm lớn nhất của loại vũ khí này nằm ở tốc độ tiếp cận mục tiêu, đôi khi vượt quá 3.200 km/giờ (tương đương hơn Mach 2.6). Với vận tốc này, tên lửa đạn đạo trở thành mục tiêu cực kỳ khó đánh chặn, ngay cả với các hệ thống phòng không hiện đại. Hiện nay, chỉ những tổ hợp tiên tiến như Patriot do Mỹ sản xuất mới có khả năng đối phó hiệu quả với các dòng tên lửa này.

Nga đã sử dụng loại tên lửa này với hiệu quả lớn tại Ukraine, thường kết hợp cùng UAV và tên lửa hành trình để tấn công dồn dập vào hạ tầng năng lượng.

Hiện trạng năng lực hỏa lực tầm xa của Ukraine

Cho đến nay, ATACMS do Mỹ cung cấp là loại tên lửa đạn đạo duy nhất mà Ukraine đang vận hành. Với tầm bắn tối đa khoảng 300 km và khả năng triển khai từ các bệ phóng HIMARS cơ động, ATACMS đã chứng minh được hiệu quả trong các nhiệm vụ tập kích mục tiêu giá trị cao. Tuy nhiên, nguồn viện trợ từ Washington đang trở nên khan hiếm và khó dự đoán hơn.

Giáo sư Michael Clarke từ Đại học King’s College London nhận định Project Nightfall không chỉ là giải pháp bù đắp cho lượng ATACMS đang cạn dần, mà còn thể hiện chiến lược của các đồng minh phương Tây trong việc giảm sự lệ thuộc vào nguồn cung vũ khí từ Mỹ. Đồng thời, đây cũng là nền tảng để Anh phát triển năng lực tên lửa cho riêng lực lượng của mình trong tương lai.

So sánh Nightfall với tên lửa nội địa Sapsan

Bên cạnh các dự án quốc tế, Ukraine cũng đang thúc đẩy chương trình tên lửa nội địa mang tên Sapsan (Hrim-2). Tháng 6 năm ngoái, dự án này đã đạt cột mốc quan trọng khi bước vào giai đoạn sản xuất hàng loạt sau các thử nghiệm thực chiến tiêu diệt mục tiêu ở khoảng cách gần 300 km.

Mặc dù cùng chia sẻ triết lý thiết kế cơ động, Project Nightfall và Sapsan có những thông số kỹ thuật khác biệt:

• Tầm bắn: Sapsan đạt khoảng 300 km, trong khi Nightfall được kỳ vọng vượt ngưỡng 500 km.
• Đầu đạn: Sapsan mang đầu đạn nặng hơn 480 kg, còn Nightfall được thiết kế với đầu đạn nhẹ hơn, khoảng 200 kg để ưu tiên tầm xa.
• Phương thức tác chiến: Cả hai đều sử dụng bệ phóng di động, cho phép khai hỏa nhanh chóng và rút khỏi vị trí để tránh bị phản pháo.

Cấu trúc này cho phép Ukraine đánh trúng các mục tiêu giá trị cao trước khi lực lượng Nga kịp phản ứng – tương tự cách các hệ thống ATACMS được sử dụng với tên lửa HIMARS.

Lộ trình triển khai và những thách thức thực tế

Mặc dù Project Nightfall hứa hẹn nâng tầm sức mạnh cho Ukraine, nhưng các chuyên gia cảnh báo vũ khí này khó có thể xuất hiện trên chiến trường trong ngắn hạn. Theo kế hoạch của Bộ Quốc phòng Anh, các hợp đồng phát triển trị giá 36 triệu USD sẽ được ký kết vào tháng 3/2026, với mục tiêu chế tạo những nguyên mẫu đầu tiên để thử nghiệm trong vòng một năm sau đó.

Ông Mykhailo Samus, Giám đốc Mạng lưới Nghiên cứu Địa chính trị Mới, cho biết chu trình phát triển một loại tên lửa đạn đạo mới thường kéo dài từ vài tháng đến nhiều năm. Trong bối cảnh xung đột hiện nay, nhiều khả năng tên lửa Sapsan tự sản xuất sẽ được Ukraine đưa vào sử dụng rộng rãi sớm hơn so với Nightfall do đã hoàn tất các giai đoạn phát triển cơ bản.

Nhìn chung, Project Nightfall là một cam kết dài hạn về an ninh hơn là một giải pháp tức thời cho tình hình chiến sự hiện tại.