Quân đoàn robot Phantom MK-1 của doanh nghiệp Mỹ

Một công ty khởi nghiệp tại San Francisco mang tên Foundation đang đặt cược lớn vào robot hình người Phantom MK-1, với kế hoạch triển khai tới 50.000 đơn vị vào năm 2027. Hướng đi này không chỉ nhằm tự động hóa lao động công nghiệp, mà còn nhắm tới việc để máy móc thay con người tiếp cận đầu tiên ở những khu vực nguy hiểm trong tác chiến hiện đại.

Tổng quan dự án robot hình người phục vụ quốc phòng

Trong lịch sử xung đột vũ trang, con người luôn là lực lượng trực tiếp xuất hiện ở tuyến đầu. Foundation muốn thách thức tiền lệ này bằng một "quân đoàn" robot hình người có thể hoạt động trong cả môi trường sản xuất lẫn các kịch bản cận chiến trường.

Theo kế hoạch được công bố, mục tiêu dài hạn của Foundation là đưa ra thị trường 50.000 robot hình người vào cuối năm 2027. Trước đó, công ty dự định triển khai khoảng 40 robot trong năm nay để thử nghiệm thực tế, sau đó nâng quy mô lên 10.000 robot vào năm 2026 rồi mở rộng tiếp lên 50.000 đơn vị.

Giám đốc điều hành Foundation, Sankaet Pathak, mô tả vai trò của robot hình người là "first body in" – thực thể đầu tiên tiến vào khu vực rủi ro, thay cho binh sĩ. Mục tiêu là giảm thiểu thương vong cho con người ở những điểm nóng, trong khi vẫn duy trì được hiệu quả tác chiến và khả năng xử lý nhiệm vụ trên mặt đất.

Thiết kế và cấu hình kỹ thuật của Phantom MK-1

Trung tâm trong chiến lược của Foundation là mẫu robot hình người Phantom MK-1. Robot này cao khoảng 1,75 m, nặng từ 79 đến 82 kg, tương đương một binh sĩ trưởng thành. Ngoại hình được thiết kế thuần công năng với khung thân màu đen, vai rộng và phần "khuôn mặt" phẳng, không biểu cảm, tích hợp hệ thống camera quan sát.

Hình thức của Phantom MK-1 từng được so sánh với các "battle droid" trong loạt phim Star Wars, không chỉ vì phần đầu cong về phía trước mà còn bởi mục tiêu sử dụng: ưu tiên độ bền, khả năng vận hành trong điều kiện khắc nghiệt và môi trường có nhiều bụi, khói hoặc sương mù.

Về cảm biến, Phantom MK-1 không sử dụng hệ thống LiDAR đắt tiền và phức tạp mà dựa chủ yếu vào cụm camera quang học kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI). Lựa chọn này nhằm đơn giản hóa xử lý dữ liệu, giảm phụ thuộc vào cảm biến dễ bị suy giảm hiệu quả trong môi trường tác chiến có nhiều hạt bụi và nhiễu quang học.

Hệ thống truyền động của robot sử dụng bộ truyền động cycloid do Foundation phát triển, cho phép tạo lực lớn nhưng vẫn vận hành êm, đồng thời có khả năng phản hồi lực để tương tác an toàn hơn với môi trường xung quanh. Nền tảng này hướng tới các nhiệm vụ hỗ trợ tác chiến và cận chiến như trinh sát, rà phá bom mìn và những nhiệm vụ mặt đất có mức độ rủi ro cao.

Một điểm đáng chú ý là Phantom MK-1 được thiết kế với khả năng mang theo vũ khí sát thương. Đây là yếu tố khiến hệ thống này được nhìn nhận khá rõ ràng trong bối cảnh ứng dụng quân sự và đang là chủ đề gây nhiều tranh luận.

Vai trò tác chiến: robot là lực lượng tiếp cận đầu tiên

Trong cuộc phỏng vấn với Forbes, CEO Sankaet Pathak cho rằng robot hình người nên đảm nhiệm vai trò "first body in" – thay con người tiến vào các khu vực có rủi ro cao nhất. Theo cách tiếp cận này, binh sĩ có thể đứng ở vị trí an toàn hơn, trong khi robot đảm nhiệm nhiệm vụ tiếp cận, trinh sát và thao tác ở tuyến đầu.

Foundation không theo đuổi mô hình robot chiến đấu tự chủ hoàn toàn. Công ty áp dụng cách vận hành tương tự mô hình máy bay không người lái mà quân đội Mỹ đang sử dụng: trí tuệ nhân tạo chịu trách nhiệm cho các tác vụ kỹ thuật như di chuyển, giữ thăng bằng, định hướng và hỗ trợ nhận diện mục tiêu, còn quyền ra quyết định sử dụng vũ lực sát thương vẫn thuộc về con người.

Theo đó, robot đóng vai trò là nền tảng mang vác và hỗ trợ, mở rộng khả năng quan sát, thao tác từ xa của binh sĩ trong môi trường nguy hiểm, chứ không phải một hệ thống tự quyết định việc khai hỏa. Cách tiếp cận này nhằm giảm thiểu rủi ro đạo đức và pháp lý, đồng thời bám sát các quy tắc tác chiến và luật nhân đạo quốc tế hiện hành.

Kế hoạch sản xuất quy mô lớn

Bên cạnh bản thân robot, Foundation gây chú ý nhờ lộ trình mở rộng sản xuất với tốc độ được đánh giá là hiếm thấy trong ngành robot hình người. Trong khi nhiều công ty khác còn ở giai đoạn thử nghiệm hoặc sản xuất với số lượng hạn chế, Foundation đã đưa ra mục tiêu hàng chục nghìn đơn vị trong khung thời gian vài năm.

Ban lãnh đạo công ty quy tụ nhiều nhân sự từng làm việc tại các tập đoàn công nghệ lớn như Tesla, Boston Dynamics, SpaceX và 1X. Đây là những đơn vị có kinh nghiệm trong việc đưa các sản phẩm công nghệ phức tạp lên quy mô sản xuất lớn, được kỳ vọng giúp Foundation rút ngắn đường cong học hỏi trong chế tạo robot hình người.

Bên cạnh đó, các thương vụ mua lại sớm trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và công nghệ bộ truyền động được xem là yếu tố then chốt, cho phép Foundation rút ngắn chu kỳ phát triển sản phẩm. Nhờ vậy, công ty kỳ vọng có thể tăng tốc triển khai Phantom MK-1 và sớm tham gia cuộc đua sản xuất robot hình người ở quy mô công nghiệp.

Mô hình kinh tế: cho thuê robot thay vì bán đứt

Để hiện thực hóa mục tiêu triển khai hàng chục nghìn robot, Foundation không chọn mô hình bán đứt truyền thống mà hướng tới mô hình cho thuê. Theo công bố, chi phí thuê dự kiến vào khoảng 100.000 USD mỗi robot Phantom MK-1 mỗi năm.

Mức chi này nhìn bề ngoài khá cao, nhưng Foundation đặt nó trong bối cảnh so sánh với chi phí nhân sự trong quân đội và các ngành công nghiệp nặng. Ưu thế lớn của robot nằm ở khả năng vận hành gần như liên tục: có thể làm việc nhiều ca liên tiếp, không cần nghỉ ngơi, không phát sinh chi phí phúc lợi và không bị tác động bởi yếu tố tâm lý hay thể lực.

Xét trên toàn bộ vòng đời khai thác – bao gồm thời gian hoạt động, bảo trì và mức độ sẵn sàng – mô hình cho thuê được kỳ vọng có thể giúp các đơn vị quân đội và nhà thầu quốc phòng tối ưu chi phí trong dài hạn, nếu robot đạt được độ tin cậy như thiết kế.

Rào cản kỹ thuật và hiệu quả thực tế

Dù kế hoạch của Foundation rất tham vọng, giới phân tích vẫn tỏ ra thận trọng. Các dự báo tích cực về hiệu quả kinh tế chủ yếu dựa trên giả định rằng robot hình người có thể đạt, hoặc vượt, năng suất của con người trong môi trường làm việc phức tạp và nguy hiểm.

Cho đến nay, chưa có robot hình người nào chứng minh được khả năng duy trì hiệu suất ổn định trong điều kiện thực địa khắc nghiệt trong thời gian dài. Khoảng cách giữa những màn trình diễn công nghệ mang tính trình diễn và khả năng ứng dụng lâu dài ngoài thực tế vẫn còn đáng kể.

Vì vậy, dù Phantom MK-1 và chiến lược của Foundation cho thấy một hướng tiếp cận rõ ràng: đưa robot hình người vào tuyến đầu trong cả công nghiệp và quốc phòng, hiệu quả kinh tế và tác chiến của mô hình này vẫn cần thêm thời gian kiểm chứng trên thực địa trước khi có thể trở thành chuẩn mực mới trong chiến tranh hiện đại.