Quăng chài đêm trên dòng Nậm Trọng

(Baonghean) - Một lần lên Quỳ Hợp công tác, bên ly rượu nồng chúng tôi được anh Thọ, cán bộ huyện ủy bật mí: “Các chú về đây phải đi quăng chài đêm mới hiểu thêm được phần nào cuộc sống của bà con người Thái vùng này”. Nghe đã thấy hứng thú, chúng tôi nhận lời...

Khoảng 9 giờ đêm, chúng tôi cùng mấy trai làng khỏe mạnh cầm chài lưới, và đèn pin hăm hở lên đường. Đêm vùng cao, mỗi lúc một lạnh. Khoảng chục người ra bờ sông Nậm Trọng bắt đầu chuyến “săn” cá đêm. Trời tối đen như mực. Phải dùng những chiếc đèn pin, nhóm chúng tôi mới có thể tìm được vị trí để quăng chài. Quăng chài đêm, nghe thấy là lạ nên tôi hỏi: “Sao không đánh cá ban ngày mà lại phải chờ đêm đến mới đi cho mệt? Một trai làng nhanh nhẩu: “Cá và cua ở Nậm Trọng thường ẩn nấp trong các khe đá sỏi ở dưới đáy sông, chỉ ban đêm chúng đi kiếm ăn nên mới bắt được”.
 
Quăng chài đêm.
 
Sông Nậm Trọng chảy qua xã Châu Đình (Quỳ Hợp) mùa này trong vắt, chỗ sâu chỉ tới thắt lưng, chỗ cạn chỉ đến đầu gối. Nhóm đánh cá đêm chúng tôi chia ra mỗi người một việc, người soi đèn pin bắt cua, người quăng chài. Đèn pin sáng lấp loáng một khúc sông. Đây là lần đầu tiên trong đời, chúng tôi được trải nghiệm một cảm giác thích thú cùng các thanh niên người dân tộc Thái trong đêm vùng cao. Những chiếc chài nhanh chóng được tung ra giữa dòng Nậm Trọng êm đềm. Chốc chốc họ lại hô lên khi tóm được chú chạch đồng béo nục, hay chú cá mát tươi xanh. Trong đoàn “thợ săn” cá đêm, anh Vi Văn Long, xóm Cáng Điểm, xã Châu Đình được coi là “sát cá” bậc nhất vùng. Mỗi đêm đi quăng chài chừng 3 giờ đồng hồ, anh đều thu lượm được một giỏ cua, vài cân cá suối các loại, tuy nhỏ nhưng được coi là loại cá đặc sản của vùng cao Quỳ Hợp.
 
Thoăn thoắt thu tay lưới về với chiếc chài nằng nặng, anh Long cho biết: “Những con cá, con cua trên dòng Nậm Trọng bao đời nay đã nuôi người Thái ở đây khôn lớn và khúc sông này gắn với chúng tôi thời ấu thơ đến tận bây giờ. Hồi nhỏ, chúng tôi đã biết ra sông bắt cá. Lớn lên, dựng vợ gả chồng, chúng tôi vẫn coi đây là nghề phụ vừa cải thiện bữa ăn, vừa kiếm thêm thu nhập”. Khúc sông Nậm Trọng bắt nguồn từ phía tây của huyện, thuộc xã Nam Sơn (giáp huyện Con Cuông), nối với sông Nậm Thông, sông Minh Hợp, sông Con và nhiều con suối khác luôn luôn có nước, kể cả vào mùa cạn, tạo điều kiện cho cua, cá sinh sôi. 
 
Thưởng thức cá nướng bên dòng Nậm Trọng.
 
Sông Nậm Trọng càng về khuya, nước càng lạnh. Chừng 11 - 12 giờ đêm những chiếc giỏ, xô chậu mang theo đã đầy cua, cá. Ngừng việc quăng chài, nhặt cua, nhóm đánh cá đêm chúng tôi  lên bờ nhóm lửa. Vỉ nướng và đồ chấm cá đã được chuẩn bị sẵn. Những chú cá được làm sạch, đặt lên vỉ, nướng trên than hồng. Mùi cá, chạch béo ngậy, thơm phức cả một khúc sông. Cảm giác thưởng thức cá nướng ngay tại bãi sông, uống chén rượu quê đậm đà tấm lòng người Thái thật không gì bằng. 
 
Không chỉ là việc để kiếm thêm tiền, với nhiều trai làng vùng cao Quỳ Hợp, mỗi lần quăng chài đêm là thêm một lần họ tham gia vào một nghi thức văn hóa và thể hiện cuộc sống của bà con người Thái nơi đây. Các cụ già kể rằng, cách đây khoảng 30 năm, nước sông Nậm Trọng sâu hơn bây giờ nhiều nên đây là môi trường thuận lợi cho các loài cá lớn sinh sống.
 
Đầu Xuân, bà con trong vùng thường tổ chức ngày đánh bắt lấy may. Dù chỉ cần lấy lộc nhưng ai nấy đều hả hê vì đánh bắt được nhiều cá lớn. Giờ đây, những đêm quăng chài cùng nhau, họ còn thể hiện tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái, giúp đỡ lẫn nhau. Nhưng do thời gian và chiến tranh nên nghi lễ này đã bị gián đoạn, đến giờ vẫn chưa thể khôi phục được.
 
Duy Ngợi