Quy hoạch cấp xã: Cần sớm tháo gỡ những nút thắt
Sau khi Công điện số 14 của Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An được ban hành ngày 21/5/2026 nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong triển khai quy hoạch chung cấp xã, nhiều địa phương đã có những chuyển động tích cực. Tuy nhiên, thực tế khảo sát cho thấy quá trình triển khai vẫn còn không ít khó khăn, từ hạn chế về nguồn lực, sự thiếu đồng bộ giữa các cấp độ quy hoạch đến tâm lý chờ đợi ở một số địa phương trước thông tin tiếp tục sắp xếp đơn vị hành chính.
.png)
Ngọc Dũng | Thiết kế: Hữu Quân • 13/7/2026
Sau khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính, xã Nga My trở thành một trong những xã có diện tích tự nhiên lớn của tỉnh Nghệ An với hơn 300 km². Việc lập lại quy hoạch chung để định hình không gian phát triển mới là nhiệm vụ cấp bách, song chính quyền xã đã vấp phải khó khăn ngay từ vạch xuất phát.
Ông Lô Thanh Nhất - Bí thư Đảng ủy xã Nga My trăn trở: “Địa phương chúng tôi gặp hai cái khó: Thứ nhất là nguồn kinh phí để tổ chức và năng lực của xã chưa đáp ứng được, phải phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách của tỉnh. Thứ hai, trong quy hoạch cũ của cấp huyện có những bất cập do yêu cầu và tính chất thời điểm trước đây đã khác. Bây giờ nhu cầu sử dụng đất, quy hoạch các thiết chế thay đổi hoàn toàn, đòi hỏi chuyên môn kỹ thuật sâu mà cán bộ xã thì lực bất tòng tâm”.
Câu chuyện khó khăn về tài chính và năng lực tại xã Nga My gần như là mẫu số chung của các địa phương miền núi Nghệ An, trở thành một vòng luẩn quẩn: Muốn lập quy hoạch bài bản phải thuê đơn vị tư vấn có chuyên môn, nhưng muốn thuê lại cần nguồn tài chính mạnh. Trong khi đó, nguồn ngân sách phân bổ cho việc này hiện đang hết sức hạn hẹp.
Tại xã vùng đặc biệt khó khăn như Tiền Phong, bà Lô Thị Nguyệt - Chủ tịch UBND xã cho biết, nguồn thu tại chỗ của xã rất thấp, kinh phí bố trí cho quy hoạch vừa thấp lại vừa thiếu kịp thời.
Địa phương mới được tỉnh hỗ trợ 100 triệu đồng, trong khi dự toán cho nhiệm vụ quy hoạch lên tới gần 1 tỷ đồng. Khoảng trống tài chính quá lớn khiến việc triển khai vô cùng nan giải”.
Bà Lô Thị Nguyệt - Chủ tịch UBND xã Tiền Phong
Tính đến ngày 2/6/2026, Sở Tài chính Nghệ An đã tiếp nhận 108/108 báo cáo của các xã về tình hình lập quy hoạch chung. Dữ liệu tổng hợp cho thấy áp lực rất lớn về mặt nguồn lực:
- Tổng dự toán kinh phí thực hiện: Dự kiến hơn 136 tỷ đồng.
Trong đó:
+ Đã phê duyệt dự toán: 53/108 xã với tổng kinh phí 63.799.394.000 đồng.
+ Chưa phê duyệt dự toán: 55/108 xã với tổng kinh phí dự kiến 72.288.743.000 đồng.
- Kinh phí hỗ trợ từ ngân sách tỉnh: Theo Quyết định số 4436/QĐ-UBND ngày 31/12/2025 là 14.400.000.000 đồng.
+ Số lượng đã giải ngân: 3.313.855.000 đồng (đạt tỷ lệ 23,01%).
- Kinh phí từ nguồn địa phương: Các xã đã chủ động bố trí hoặc dự kiến bố trí 11.331.692.000 đồng.
- Nhu cầu đề xuất hỗ trợ thêm: Các địa phương đang đề xuất ngân sách cấp tỉnh hỗ trợ bổ sung 109.679.203.000 đồng trong năm 2026.
Dưới góc nhìn chuyên ngành, Kiến trúc sư Nguyễn Việt Đức - Viện trưởng Viện Quy hoạch - Kiến trúc xây dựng tỉnh Nghệ An khuyến nghị, công tác lập quy hoạch đợt này bắt buộc phải kế thừa định hướng phát triển của quy hoạch tỉnh và vùng huyện trước đây. Đặc biệt, quá trình lập quy hoạch các đô thị cần phải xác định rõ kết nối giao thông và định hình các khu chức năng trọng điểm (đô thị, dịch vụ, thương mại, công nghiệp) để cân đối nguồn lực và thu hút đầu tư.
Tuy nhiên, muốn "kế thừa" thì quy hoạch cấp trên phải đi trước một bước và thực sự tường minh. Thực tế tại xã Đông Lộc, địa phương vẫn đang hết sức băn khoăn bởi đến nay, quy hoạch tỉnh Nghệ An chưa xác định rõ vai trò của khu vực này, dù định hướng phát triển của xã chịu tác động lớn từ không gian đô thị Vinh và hành lang kinh tế ven biển.
Nếu các quy hoạch khu hậu cần cảng, quy hoạch hai bên đại lộ và quy hoạch đô thị Vinh được tiến hành xây dựng, lập và phê duyệt trước thì sẽ rất thuận lợi cho xã Đông Lộc trong việc xây dựng quy hoạch chung”.
Ông Phùng Ngọc Tú - Phó Chủ tịch UBND xã Đông Lộc
Bản chất của quy hoạch là sự kết nối và tạo không gian phát triển, do đó, một đồ án quy hoạch chung cấp xã không thể tồn tại độc lập hay bị cô lập bởi những đường ranh giới trên bản đồ địa giới hành chính. Nếu mỗi địa phương chỉ chăm chăm nhìn vào ranh giới nội tại của mình để "vẽ" tương lai, đồ án đó sẽ lập tức biến thành một "ốc đảo" lạc nhịp. Các yếu tố cốt lõi như mạch máu giao thông, dòng chảy kinh tế, hệ thống hạ tầng kỹ thuật (điện, cấp thoát nước) hay quy hoạch phân khu chức năng (khu công nghiệp, vùng nguyên liệu, khu đô thị) đều mang tính chất liên thông. Xã này mở đường ra mà xã bạn không đấu nối, hoặc xã này quy hoạch vùng xử lý rác ngay cạnh khu đô thị của xã bên thì toàn bộ hệ thống sẽ tự triệt tiêu động lực của nhau.
Việc chờ đợi định hướng hay bất cập về nguồn lực chưa phải là rào cản duy nhất. Áp lực nặng nề nhất đang đè nặng lên các địa phương có quy mô nhỏ, nằm trong diện có thể phải sắp xếp, sáp nhập một lần nữa khi Chính phủ khẳng định sẽ xử lý dứt điểm các đơn vị hành chính chưa đạt chuẩn.
Thực tế này đẩy các địa phương vào thế tiến thoái lưỡng nan: Không làm thì chậm chỉ đạo, nhưng nếu chi tiền tỷ để lập đồ án quy hoạch, liệu khi sáp nhập có phải hủy bỏ, điều chỉnh lại từ đầu? Nếu thiếu những hướng dẫn "đón đầu" từ cấp tỉnh, nguy cơ lãng phí tại các xã "chờ sáp nhập" này là điều nhãn tiền.
Điển hình cho nỗi lo này là câu chuyện tại xã Văn Kiều - một xã vùng bán sơn địa nhưng có diện tích tự nhiên dưới 100 km². Từ sau khi chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và tổ chức Đại hội Đảng bộ nhiệm kỳ thứ nhất, xã đã rất chủ động dồn lực, đi sớm trong các thủ tục lập nhiệm vụ quy hoạch và chọn đơn vị tư vấn. Thế nhưng, khi đồ án đang trong giai đoạn lấy ý kiến, chỉnh sửa để chờ phê duyệt thì chủ trương sắp xếp lại bộ máy hành chính lại khiến địa phương rơi vào trạng thái tiến thoái lưỡng nan.
Ông Nguyễn Phấn Khởi - Phó Chủ tịch UBND xã Văn Kiều thẳng thắn chia sẻ về thực trạng này: “Chúng tôi cũng chưa biết được xã của mình có nằm trong diện phải sắp xếp lại hay không. Nhưng khi các xã chưa đạt tiêu chuẩn phải sáp nhập tiếp với các xã khác sẽ ảnh hưởng dây chuyền đến các đơn vị hành chính xung quanh”.
Theo ông Khởi, sự bất định này không chỉ gây khó khăn cho việc nghiên cứu đẩy nhanh tiến độ đồ án mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý của đội ngũ cán bộ cơ sở. Về lâu dài, quy hoạch đòi hỏi tầm nhìn xa 50 năm hoặc hơn thế để đảm bảo tính khả thi và ổn định. Do đó, lãnh đạo xã Văn Kiều kiến nghị các cấp có thẩm quyền từ Trung ương đến tỉnh cần nghiên cứu một cách tổng thể, kỹ lưỡng mang tầm vĩ mô và "làm một lần luôn" để tạo sự ổn định lâu dài, tránh tình trạng quy hoạch vừa định hình xong đã lập tức lỗi thời do thay đổi địa giới.
Cái đích cuối cùng của mọi đồ án quy hoạch đều là mở ra không gian phát triển mới. Thế nhưng, ngay cả khi những nét vẽ trên bản đồ đã thành hình, bài toán nguồn lực để hiện thực hóa lại là một cửa ải hóc búa khác.
Tại xã Kim Liên - địa phương mang định hướng trở thành trung tâm du lịch của quốc gia, xứng đáng là quê hương của Chủ tịch Hồ Chí Minh và sớm trở thành xã kiểu mẫu - áp lực này cũng rất hiện hữu. Ông Lê Trung Hòa - Chủ tịch UBND xã Kim Liên bày tỏ mong muốn lãnh đạo Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh quan tâm, tiếp sức kịp thời bằng các cơ chế, nguồn lực đặc thù, nếu không mọi kỳ vọng đổi mới rất dễ rơi vào kịch bản "lực bất tòng tâm".
Đồng quan điểm, ông Lô Văn Thế - Chủ tịch UBND xã Châu Bình đúc kết: “Lập được một quy hoạch chất lượng, có khả thi cho tương lai là một việc khó. Nhưng huy động nguồn lực để thực hiện quy hoạch đó, đưa xã phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh theo đúng quy hoạch còn cần rất nhiều nguồn lực”.
Từ thực tế tại các địa phương, lập lại quy hoạch chung cấp xã là việc phải làm và cần làm một cách bài bản. Điều cần thiết lúc này là những giải pháp quyết liệt, đồng bộ từ UBND tỉnh và các sở, ngành để đồng hành, tháo gỡ khó khăn cùng cơ sở. Cần có những hướng dẫn, định hướng mang tính "đón đầu" cụ thể để các địa phương yên tâm đặt nét vẽ cho tương lai. Bởi suy cho cùng, quy hoạch chỉ thực sự có giá trị khi nó mở ra không gian phát triển thực tế, mang lại lợi ích chính đáng cho người dân và khơi thông mọi nguồn lực cho tương lai của tỉnh Nghệ An.
