Radar PhantomStrike mở đường cho tiêm kích tự hành Mỹ

Radar điều khiển hỏa lực PhantomStrike của Raytheon đang trở thành mắt xích quan trọng trong kế hoạch xây dựng phi đội máy bay chiến đấu tự hành tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) của Không quân Mỹ. Việc trang bị hệ thống này cho máy bay thử nghiệm X-62A VISTA giúp kết hợp cảm biến tiên tiến với AI, phục vụ trực tiếp các chương trình như Collaborative Combat Aircraft (CCA).

PhantomStrike trên X-62A: bước ngoặt cho “phòng thí nghiệm bay”

Raytheon xác nhận đã giành được hợp đồng cung cấp radar PhantomStrike cho X-62A VISTA. Khác với tiêm kích thông thường, X-62A – phát triển từ khung thân F-16D Block 30 và nâng cấp sâu theo tiêu chuẩn điện tử hàng không Block 40 – được xem là “phòng thí nghiệm bay” then chốt, nơi các thuật toán học máy (Machine Learning) và AI được thử nghiệm trong các kịch bản không chiến thực tế.

Theo giới quan sát quân sự, việc tích hợp PhantomStrike lên X-62A là mảnh ghép còn thiếu để hoàn thiện năng lực cho các dòng máy bay tự hành tương lai. Khác với phi công con người, các hệ thống AI cần một “đôi mắt” điện tử vừa đủ nhạy để xử lý dữ liệu thời gian thực, vừa đủ nhỏ gọn để lắp đặt trên những nền tảng không người lái bị hạn chế về kích thước và năng lượng.

Thiết kế radar PhantomStrike: nhỏ gọn, vật liệu GaN, làm mát bằng không khí

Điểm khác biệt chính của PhantomStrike nằm ở thiết kế được Raytheon mô tả là mang tính cách mạng. Đây là dòng radar điều khiển hỏa lực nhỏ và nhẹ nhất mà hãng từng chế tạo, với trọng lượng dưới 68kg, chỉ bằng khoảng một nửa so với các thế hệ radar mảng pha quét điện tử chủ động (AESA) trước đây cùng phân khúc.

“Trái tim” của PhantomStrike là công nghệ bán dẫn Gallium Nitride (GaN). Vật liệu này giúp radar chịu nhiệt tốt hơn, phát xạ mạnh hơn và bền bỉ hơn so với linh kiện bán dẫn truyền thống. Nhờ đó, hệ thống có thể duy trì hiệu năng cao trong thời gian dài, phù hợp với yêu cầu hoạt động cường độ lớn trên các nền tảng chiến đấu.

Một thay đổi đáng chú ý khác là PhantomStrike là radar AESA đầu tiên loại bỏ hoàn toàn hệ thống làm mát bằng chất lỏng cồng kềnh, chuyển sang cơ chế làm mát bằng không khí. Việc này giảm đáng kể trọng lượng, đơn giản hóa bảo trì và nâng cao độ tin cậy khi hoạt động trong môi trường khắc nghiệt.

Kết hợp với bộ xử lý tín hiệu kỹ thuật số CHIRP, PhantomStrike vẫn đạt hiệu năng tương đương radar trên các tiêm kích hạng nặng dù có kích thước nhỏ gọn, cho phép tích hợp lên những nền tảng trước đây được coi là không đủ khả năng mang radar điều khiển hỏa lực.

Bảng so sánh một số đặc điểm chính của PhantomStrike

Hiệu quả kinh tế và ưu thế tác chiến đa nhiệm

Trong bối cảnh chi phí quốc phòng tăng cao, PhantomStrike mang lại lợi thế chiến lược khi có giá thành chỉ khoảng 50% so với các dòng radar cùng phân khúc. Điều này tạo điều kiện cho Không quân Mỹ mở rộng quy mô phi đội máy bay tự hành – như chương trình Collaborative Combat Aircraft (CCA) – mà không làm ngân sách tăng đột biến.

Collaborative Combat Aircraft (CCA) là chương trình phát triển các máy bay chiến đấu không người lái (UCAV) thế hệ mới, hoạt động như “người bạn đồng hành” AI cho máy bay có người lái (máy bay thế hệ thứ 6). Các UCAV này đảm nhiệm nhiệm vụ trinh sát và hỗ trợ chiến đấu, nhằm tăng cường sức mạnh trên không với chi phí thấp hơn và giảm rủi ro cho phi công.

Về mặt tác chiến, công nghệ tạo và điều khiển chùm tia kỹ thuật số cho phép PhantomStrike thực hiện đồng thời nhiều nhiệm vụ. Radar có thể vừa trinh sát mặt đất, vừa theo dõi mục tiêu trên không và dẫn bắn tên lửa chính xác. Khả năng chuyển đổi linh hoạt giữa các chế độ không-đối-không và không-đối-đất giúp cung cấp bức tranh toàn cảnh về chiến trường (nhận thức tình huống) cho cả phi công lẫn các hệ thống điều khiển AI.

Raytheon phát triển PhantomStrike với kiến trúc hệ thống mở, cho phép nâng cấp phần mềm để đối phó các mối đe dọa mới mà không cần thay đổi phần cứng. Chính phủ Mỹ đã cho phép xuất khẩu radar này thông qua hình thức bán thương mại trực tiếp, mở rộng khả năng triển khai trên nhiều nền tảng khác nhau.

Nhờ khả năng tương thích cao, PhantomStrike có thể trang bị cho nhiều loại phương tiện, từ tiêm kích hạng nhẹ, trực thăng tấn công, UAV cho tới các hệ thống phòng thủ mặt đất. Điều này tăng phạm vi ứng dụng của radar, không chỉ giới hạn trong các dự án nội địa.

X-62A VISTA: nền tảng thử nghiệm AI cho chiến đấu cơ tự hành

X-62A VISTA (Variable In-flight Simulation Test Aircraft) là máy bay thử nghiệm mang tính đột phá của Không quân Mỹ, phát triển trên nền tảng tiêm kích F-16D Fighting Falcon. Máy bay này được xem là “phòng thí nghiệm bay” then chốt, phục vụ trực tiếp cho các chương trình nghiên cứu và ứng dụng AI, cũng như phát triển máy bay chiến đấu tự hành trong tương lai.

Về kỹ thuật, X-62A được cải tiến từ F-16D Block 30 nhưng tích hợp các nâng cấp điện tử hàng không theo tiêu chuẩn Block 40. Nhờ vậy, máy bay có khả năng hỗ trợ các thử nghiệm phức tạp liên quan đến điều khiển bay, cảm biến và xử lý dữ liệu thời gian thực, vượt xa vai trò của một tiêm kích huấn luyện thông thường.

Một đặc điểm nổi bật của X-62A là khả năng mô phỏng đặc tính bay của nhiều loại máy bay khác nhau. Thông qua kiến trúc hệ thống mở, X-62A có thể được lập trình để “bắt chước” hành vi khí động và phản ứng điều khiển của các nền tảng khác, hỗ trợ huấn luyện và nghiên cứu.

Máy bay được vận hành với hai người: một phi công thử nghiệm và một phi công an toàn. X-62A sử dụng động cơ General Electric F110-GE-100, cho phép đạt tốc độ tối đa trên Mach 2 (2.550km/h) ở độ cao lớn, với trần bay khoảng 15.000m. Hệ thống AI trên máy bay gồm SACS – hệ thống điều khiển mô phỏng tự động – cùng máy tính xử lý trung tâm gọi là “Einstein Box”.

X-62A đã được điều khiển bởi tác nhân AI trong hơn 17 giờ bay, cho thấy vai trò trung tâm của nó trong nỗ lực hiện thực hóa kế hoạch biên chế hơn 1.000 máy bay chiến đấu tự hành (CCA) vào năm 2028. Với vị trí là nền tảng thử nghiệm AI bay quan trọng nhất hiện nay, X-62A đang đặt nền móng cho một bước chuyển lớn trong cách Không quân Mỹ xây dựng và vận hành sức mạnh trên không.

Kết hợp cảm biến tiên tiến và AI để duy trì ưu thế trên không

Sự xuất hiện của PhantomStrike trên X-62A VISTA không chỉ là một hợp đồng trang bị radar đơn lẻ. Đây là tín hiệu cho thấy Mỹ đang đặt trọng tâm vào sự kết hợp giữa cảm biến tiên tiến và hệ thống AI tự hành. Trong bối cảnh tốc độ xử lý dữ liệu và khả năng tự động ra quyết định ngày càng quyết định kết quả tác chiến, những radar nhỏ gọn nhưng giàu tính năng như PhantomStrike được xem là chìa khóa để Không quân Mỹ duy trì ưu thế trên bầu trời.