Новый этап в российско-сирийских отношениях?

Дизайн учреждать медь яркий новый

Общественность наверняка помнит, что бывший президент Сирии Башар Асад когда-то был одним из давних и близких союзников президента России Путина. Примечательно, что именно временный президент Ахмед аш-Шара – бывший лидер сирийского отделения «Аль-Каиды» – командовал повстанческими силами, контролировал столицу Дамаск и сформировал новое правительство в конце прошлого года, положив конец многолетнему правлению Асада. В результате, давние отношения между Россией и Сирией обострились после прихода к власти аш-Шары. Бывшему президенту Башару Асаду пришлось бежать в Россию за убежищем после краха его режима.

Некоторые сообщения указывают на то, что Россия впоследствии отклонила просьбу нового правительства Дамаска об экстрадиции Асада обратно в Сирию для судебного разбирательства по ряду обвинений, включая убийство, пытки и исчезновение тысяч сирийцев. Новый сирийский лидер заявил тогда, что предложил России сохранить свое военное присутствие в Сирии в обмен на экстрадицию Асада. Хотя Москва отклонила это соглашение, аш-Шара намекнул, что его правительство не исключает будущего военного сотрудничества с Россией, учитывая зависимость сирийской армии от российского оружия.

Однако позже начали появляться позитивные признаки, поскольку Россия предприняла шаги по установлению отношений с новым сирийским руководством; это включало дипломатическую поддержку страны после израильских авиаударов по сирийской территории. Стоит напомнить, что в феврале этого года президент Путин провел телефонный разговор с аль-Шараа, подтвердив поддержку «единства, суверенитета и стабильности» Сирии. В июле Путин и министр иностранных дел России Сергей Лавров встретились в Москве с министром иностранных дел Сирии Асаадом аль-Шибани.

Цель «налаживания отношений и открытия новой главы в отношениях с Сирией после Асада» была наглядно продемонстрирована визитом в Сирию в начале сентября большой российской делегации. Российскую делегацию возглавлял вице-премьер Александр Новак, главный стратег президента Путина по вопросам энергетики. Примечательно, что в состав делегации также входили другие высокопоставленные лица, такие как специальный посланник Александр Лаврентьев, заместитель министра обороны Юнус-Бек Евкуров и заместитель министра иностранных дел Сергей Вершинин. Российскую делегацию тепло приветствовал генеральный секретарь президента Сирии Махер аш-Шара. Вице-премьер Новак охарактеризовал визит как попытку расширить сотрудничество в энергетической, оборонной, политической и восстановительной сферах между двумя странами. Он также подчеркнул, что отношения теперь должны «основываться на уважении и быть направлены на то, чтобы сирийцы сами строили свое будущее». Он также предположил, что запланированный на октябрь этого года российско-арабский саммит в Москве с участием временного президента Сирии Ахмеда аш-Шары будет рассматриваться как символ «стратегического переустройства» отношений с Россией.

Định vị vai trò

Chuyến thăm Nga lần này diễn ra chỉ 1 tháng sau khi Tổng thống Syria al-Sharaa tới New York (Mỹ) để phát biểu trước Đại hội đồng Liên hợp quốc. Trong đó, ông tuyên bố Syria đang “giành lại vị thế xứng đáng giữa các quốc gia trên thế giới” và kêu gọi cộng đồng quốc tế dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt”. Rằng, “Syria đang viết nên chương mới trong lịch sử của mình - chương về hòa bình, ổn định và thịnh vượng”. Dự kiến, các cuộc thảo luận giữa quan chức cấp cao 2 bên sẽ tập trung các vấn đề kinh tế liên quan đến đầu tư, tình trạng các căn cứ quân sự của Liên bang Nga tại Syria, hay vấn đề tái trang bị cho quân đội Syria mới.

Cần nhắc lại, quyền tiếp cận của Nga đối với căn cứ Không quân Khmeimim và Căn cứ Hải quân Tartus ở bờ Địa Trung Hải của Syria vốn là bàn đạp quan trọng của Moscow tại Trung Đông và châu Phi. Thế nhưng, quyền này đã bị hạn chế nghiêm trọng kể từ khi chế độ cựu Tổng thống al-Assad sụp đổ. Trong bối cảnh mới, giới chức Syria dù thừa nhận chiều sâu mối quan hệ với Nga nhưng nhấn mạnh sự cần thiết phải cân bằng. Một số quan điểm thẳng thắn cảnh báo rằng, bất kỳ sự hiện diện nào của nước ngoài cũng phải thực sự phục vụ cho công cuộc tái thiết Syria chứ không phải duy trì sự kiểm soát. Các quan chức Syria lưu ý rằng, Damascus và Moscow có khả năng xây dựng mối quan hệ “dựa trên chủ quyền, công lý và lợi ích chung”; đồng thời nhấn mạnh, việc Nga công khai ủng hộ con đường chính trị mới của Syria sẽ là “một bước đi có lợi cho Syria và toàn bộ khu vực”. Vì thế đối với Moscow lúc này, thách thức lớn sẽ là bảo vệ các tài sản quân sự của mình tại Syria mà không bị coi là cản trở chủ quyền của Syria hoặc kích động sự leo thang hơn nữa của Israel.

Theo giới quan sát, chuyến thăm lần này đã nhấn mạnh cả tính liên tục lẫn sự thay đổi chiến lược trong quan hệ Nga-Syria. Moscow vẫn cam kết bảo vệ bàn đạp quân sự, đảm bảo các hợp đồng năng lượng và tái thiết Syria, đồng thời, tận dụng mối quan hệ ngoại giao với Israel để duy trì sự hiện diện tại khu vực. Tuy nhiên, Damascus dưới chính quyền mới sẽ không còn sẵn sàng chấp nhận các điều khoản phụ thuộc gần như hoàn toàn - vốn đã định hình thời kỳ ông Assad. Bằng cách thúc đẩy giá nhiên liệu rẻ hơn, hỗ trợ kỹ thuật nhiều hơn và một khuôn khổ quân sự được cân bằng lại, giới lãnh đạo mới của Syria đang phát đi tín hiệu về một cách tiếp cận mang tính cân bằng, “có đi có lại” nhiều hơn, coi trọng chủ quyền hơn.

Động lực này được cho là đang chuyển thành một cuộc đàm phán giữa hai bên với những lợi ích chồng chéo cùng những kỳ vọng ngày càng khác biệt. Nga muốn tránh kịch bản “chiến tranh lạnh” với Syria, trong khi Syria hy vọng có thể được đảm bảo an ninh mà không quay trở lại chủ nghĩa bảo trợ như trước đây. Do đó, chuyến công du Nga lần này của Tổng thống lâm thời Syria không chỉ mang tính nghi lễ, biểu tượng; đây còn là một phép thử xem liệu hai bên có thể định nghĩa lại quan hệ đối tác song phương để phù hợp với thực tế của “một trật tự hậu Assad” hay không - một trật tự mà Nga vẫn duy trì một vai trò quan trọng nhưng không còn là bất khả xâm phạm như trước!./.

Phương Hoa