Sàn giao dịch carbon chính thức mở cửa và cơ hội mới cho Nghệ An

Hoàn thiện hành lang pháp lý quốc gia trước ngày mở cửa

Sự kiện sàn giao dịch đi vào vận hành theo định hướng tại Nghị định số 29/2026/NĐ-CP ngày 19/01/2026 của Chính phủ, đã chính thức cụ thể hóa các hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon thành tài sản có giá trị thương mại thực tế. Theo các kịch bản tính toán, giá tín chỉ carbon dự kiến dao động từ 20,5 USD đến cao hơn, hứa hẹn mang lại nguồn thu lớn cho nền kinh tế quốc gia.

Để bảo đảm tính minh bạch và an toàn của thị trường trước ngày mở cửa, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 48/2026/TT-Bộ Tài chính ngày 12/05/2026 hướng dẫn toàn diện công tác giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon trên sàn. Đồng thời, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã chỉ đạo Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) hoàn thiện các quy chế nghiệp vụ, hạ tầng công nghệ thông tin và cơ chế thanh toán tức thời.

Cùng với Quyết định số 263/QĐ-TTg ngày 09/02/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tổng hạn ngạch thí điểm và Thông tư số 11/2026/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về Hệ thống đăng ký quốc gia, hành lang pháp lý đồng bộ từ Trung ương đã sẵn sàng kích hoạt thị trường xanh.

Nghệ An chủ động tạo nguồn tín chỉ , khai thác lợi thế "vàng xanh"

Đón đầu làn sóng cấp quốc gia này, Nghệ An đã chủ động phát triển tiềm năng và triển khai các mô hình lúa và rừng giảm phát thải carbon.

Nghệ An có diện tích tự nhiên 1.648.649 ha, là tỉnh có diện tích lớn nhất trong 6 tỉnh vùng Bắc Trung Bộ tham gia thí điểm ERPA. Trong đó có 975.346,3 ha đất có rừng, bao gồm 790.439,6 ha rừng tự nhiên (Theo Quyết định số 693/QĐ-UBND ngày 27/02/2026 của UBND tỉnh Nghệ An về công bố số liệu hiện trạng rừng năm 2025).
Với diện tích lớn, địa bàn chủ yếu thuộc vùng núi cao, đa dạng về dân tộc, có điều kiện đời sống, văn hoá xã hội khó khăn và trong bối cảnh nguồn vốn ngân sách phục vụ công tác quản lý bảo vệ rừng chưa đầy đủ thì nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng nói chung và nguồn thu từ ERPA đã duy trì sự ổn định, góp phần giảm áp lực cho ngân sách nhà nước trong công tác quản lý bảo vệ rừng, đồng thời tạo ra nhiều việc làm, tăng thu nhập, cải thiện đời sống của người làm nghề rừng, đặc biệt là đồng bào vùng cao, vùng xa của tỉnh, góp phần giữ vững quốc phòng an ninh, trật tự an toàn xã hội, duy trì độ che phủ rừng trên địa bàn toàn tỉnh (năm 2025 đạt 59,16%).

Thời gian qua, việc triển khai Thỏa thuận chi trả giảm phát thải khí nhà kính vùng Bắc Trung Bộ (ERPA) theo Nghị định số 107/2022/NĐ-CP của Chính phủ ở Nghệ An đã mang lại hiệu quả rõ rệt và có tác động tích cực đối với công tác bảo vệ rừng, góp phần thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam vào năm 2050.
Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu cho UBND tỉnh ban hành kịp thời các văn bản, quy định liên quan để triển khai chi trả tiền ERPA trên địa bàn tỉnh như: kế hoạch triển khai ERPA; Quyết định phê duyệt danh sách đối tượng hưởng lợi, kế hoạch tài chính tổng thể, kế hoạch tài chính hằng năm để Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng làm cơ sở chi trả tiền theo quy định; Ban hành quy định mức khoán bảo vệ rừng, số lần và thời gian chi trả nguồn ERPA; hướng dẫn các chủ rừng xây dựng kế hoạch tài chính để tiếp nhận và chi trả tiền cho công tác bảo vệ và phát triển rừng.

Sở Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo sát sao Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng, các đơn vị liên quan tăng cường công tác tuyên truyền, tập huấn bằng nhiều hình thức đến các đối tượng hưởng lợi, tăng cường sự tham gia của chính quyền địa phương và các cơ quan liên quan để nâng cao hiệu quả trong triển khai thực hiện chính sách.

Đến nay, tổng số tiền ERPA mà tỉnh Nghệ An đã tiếp nhận là 393 tỷ đồng, Quỹ Bảo vệ và phát triển rừng đã và đang tiến hành chi trả đến hơn 34 nghìn đối tượng hưởng lợi từ năm 2024-2026 (đã chi trả 318,6 tỷ đồng/KH 356,2 tỷ đồng, đạt gần 90% so với KH đề ra). Với nguồn kinh phí này, đã góp phần bổ sung nguồn lực cho công tác bảo vệ và phát triển rừng, giảm áp lực cho ngân sách nhà nước tại Nghệ An, nâng cao chất lượng và cải thiện đời sống của người dân làm nghề rừng.

Nghệ An cũng thực hiện chi trả tiền ERPA đúng, đủ, công khai, minh bạch: Đối tượng hưởng lợi tiền ERPA theo Nghị định số 107/2022/NĐ-CP được chú trọng nhất chính là cộng đồng, người dân tham gia bảo vệ rừng, khuyến khích người dân tham gia bảo vệ rừng, góp phần tăng độ che phủ rừng của tỉnh qua các năm (năm 2023 là 58,33%; năm 2024 là 59,01%; năm 2025 là 59,16%).

Nghệ An cũng tăng cường công tác kiểm tra, giám sát kỹ lưỡng các hoạt động liên quan đến việc quản lý, sử dụng tiền, đặc biệt là sử dụng cho công tác bảo vệ rừng tại cơ sở.

Đặc biệt, vùng sinh quyển miền Tây Nghệ An đóng vai trò như một "lá phổi xanh" khổng lồ, có khả năng hấp thụ và lưu trữ hàng triệu tấn CO2 mỗi năm.

Việc thương mại hóa trữ lượng sinh khối này trên sàn giao dịch sẽ chuyển hóa tài nguyên rừng thành dòng tiền thực tế. Nguồn thu trực tiếp từ tín chỉ carbon không chỉ mang lại sinh kế bền vững cho đồng bào miền núi và các chủ rừng, mà còn tạo ra động lực tài chính mạnh mẽ để bảo vệ rừng đầu nguồn, bảo tồn đa dạng sinh học tại địa phương.

Về trồng lúa, Nghệ An đã triển khai 4 vụ lúa giảm carbon với diện tích hơn 25.000 ha/vụ, nông dân hồ hởi tham gia với các đơn vị và Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp Bắc Trung bộ. Ông Võ Giáp, chủ nhiệm HTX Diễn Liên ( xã Quảng Châu) cho biết vụ đông xuân vừa qua nhờ sản xuất lúa giảm carbon năng suất lúa ơt Diễn Liên đạt 9-9,1 tấn/ ha, cao nhất từ trước đến nay.

Cộng hưởng từ dòng vốn FDI và hạ tầng công nghiệp bền vững

Bên cạnh kinh tế rừng, một trụ cột quan trọng khác thúc đẩy thị trường carbon tại Nghệ An chính còn ở xu hướng xanh hóa công nghiệp. Các khu công nghiệp trọng điểm trên địa bàn tỉnh như VSIP, WHA đang thu hút mạnh mẽ làn sóng đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thế hệ mới. Việc các dự án bất động sản công nghiệp và đô thị tại đây tiên phong áp dụng chứng nhận công trình xanh (như tiêu chuẩn EDGE cho một số dự án ở khu công nghiệp VSIP đang giúp cắt giảm từ 20% đến 40% năng lượng tiêu thụ.

Lượng phát thải cắt giảm này chính là nguồn tài sản thực tế, có thể quy đổi thành tín chỉ carbon để giao dịch trên sàn khi đủ điều kiện pháp lý. Điều này không chỉ gia tăng biên độ lợi nhuận cho doanh nghiệp mà còn nâng cao đáng kể chỉ số đánh giá ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) của địa phương, giúp Nghệ An thành thỏi nam châm thu hút các nhà đầu tư quốc tế chất lượng cao.

Ông Nguyễn Danh Hùng - Phó GĐ Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An cho biết: Ngành nông nghiệp sẽ tăng cường công tác quản lý, bảo vệ tốt toàn bộ diện tích rừng hiện có, hạn chế tình trạng mất rừng và suy thoái rừng; đẩy mạnh khoán bảo vệ rừng cho cộng đồng, hộ gia đình; khuyến khích các chủ rừng thực hiện quản lý rừng bền vững, cấp chứng chỉ rừng để nâng cao giá trị rừng và góp phần giảm phát thải khí nhà kính.

Tiếp tục làm tốt công tác bảo vệ, phát triển rừng nhằm tăng độ che phủ rừng hàng năm, từ đó góp phần giảm phát thải khí nhà kính và thực hiện mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững. Cụ thể: Bảo vệ rừng: đặc biệt là rừng tự nhiên để bảo tồn đa dạng sinh học, điều hòa khí hậu, tăng khả năng hấp thụ và lưu giữ các-bon; Triển khai công tác trồng rừng thay thế có hiệu quả; Tăng cường chỉ đạo thực hiện các biện pháp lâm sinh: nuôi dưỡng rừng, làm giàu rừng, khoanh nuôi xúc tiến tái sinh rừng, khoanh nuôi xúc tiến tái sinh rừng có trồng bổ sung.

Nghệ An cũng tiếp tục triển khai hiệu quả chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng và Thỏa thuận chi trả giảm phát thải khí nhà kính (ERPA) và các chương trình giảm phát thải từ lúa.

Sự vận hành của sàn giao dịch carbon vào ngày 29/6 không đơn thuần là một cơ hội tài chính, mà là đòn bẩy buộc các doanh nghiệp trên cả nước nói chung và Nghệ An nói riêng phải tăng tốc sản xuất giảm phát thải.

Đây chính là chìa khóa để hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, bứt phá mạnh mẽ trong chuỗi giá trị kinh tế xanh toàn cầu.