Siết giá cước vận tải khi xăng dầu liên tục biến động

Đồng loạt tăng giá vé

Những ngày cuối tháng 3 đầu tháng 4 năm 2026, thị trường vận tải hành khách tại Nghệ An và nhiều địa phương khác ghi nhận mặt bằng giá vé tăng đáng kể so với thời điểm sau Tết Nguyên đán. Các tuyến cố định từ Vinh đi Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, Huế… đều điều chỉnh tăng, phổ biến từ 50.000 - 200.000 đồng/vé, tùy theo quãng đường.

Em Trần Văn Hữu, phường Thành Vinh, sinh viên Đại học Huế chia sẻ: “Sau Tết, em đi xe khách tuyến Vinh - Huế giá 250.000 đồng/vé, nhưng cuối tháng 3 vẫn tuyến đó đã tăng lên 330.000 đồng”.

Không riêng sinh viên, nhiều người lao động cũng bày tỏ lo ngại khi chi phí đi lại ngày càng tăng. Anh Nguyễn Văn Hùng, quê tại Nghệ An đang làm việc tại Hà Nội cho biết: “Trung bình mỗi tháng tôi về quê từ 1 - 2 lần. Trước đây mỗi chuyến đi hết khoảng 250.000 - 300.000 đồng, nay tăng thêm gần 100.000 đồng, là khoản tăng không nhỏ”.

Theo các nhà xe, việc tăng giá được xem là giải pháp bắt buộc để duy trì hoạt động. Đại diện nhà xe Q.D chạy tuyến Vinh - Huế cho biết, chi phí nhiên liệu chiếm tỷ trọng lớn, trong khi lượng khách không ổn định vì đã qua đợt cao điểm Tết, chiều về thường vắng. Nếu giữ nguyên giá, doanh nghiệp rất khó cân đối chi phí. Tuy nhiên, đơn vị cũng phải cân nhắc kỹ, vì tăng quá cao sẽ mất khách.

Một số chủ xe khác cũng cho rằng, ngoài nhiên liệu, các nhà xe còn phải chịu nhiều chi phí đầu vào khác như bảo dưỡng phương tiện, nhân công, bến bãi… khiến áp lực tài chính ngày càng lớn.

Không chỉ vận tải liên tỉnh, các tuyến xe buýt nội tỉnh cũng đã điều chỉnh giá vé. Đơn cử như tuyến Vinh - Thanh Chương, đoạn đến chợ Cồn, xã Xuân Lâm đã tăng từ mức 45.000 đồng/lượt đã tăng lên 60.000 đồng/lượt. Với những người thường xuyên sử dụng xe buýt, mức tăng này ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sinh hoạt hằng ngày.

Không chỉ vận tải đường bộ, ở lĩnh vực đường sắt, giá vé cũng liên tục điều chỉnh theo diễn biến giá nhiên liệu. Chỉ tính riêng trong tháng 3/2026, ngành đường sắt đã có tới 4 lần điều chỉnh giá vé hành khách và giá cước vận chuyển hàng hóa.

Cụ thể, ngày 8/3/2026, khi giá xăng, dầu tăng mạnh, ngành đường sắt Việt Nam thực hiện đợt điều chỉnh đầu tiên với mức tăng 10% giá vé hành khách và 15% giá cước hàng hóa. Tuy nhiên, chỉ sau đó 5 ngày, khi giá nhiên liệu có nhịp giảm, đơn vị này đã điều chỉnh giảm 3% giá vé hành khách và 4% giá cước hàng hóa (ngày 13/3). Đến ngày 21/3, sau khi giá xăng dầu tiếp tục tăng trở lại, giá vé tàu được điều chỉnh tăng thêm 5% và mới nhất, từ 0 giờ ngày 26/3, tăng thêm 3%.

Ông Cao Ngọc Tuấn - Trạm trưởng Trạm vận tải đường sắt Vinh cho biết: Việc điều chỉnh giá vé thời gian qua do ngành đường sắt Việt Nam thực hiện theo diễn biến giá nhiên liệu. “Chi phí nhiên liệu hiện chiếm khoảng 26% giá thành vận tải, nên khi giá xăng, dầu biến động, giá vé tàu cũng phải điều chỉnh tương ứng để đảm bảo cân đối chi phí vận hành”, ông Tuấn thông tin.

Cũng theo ông Tuấn, mặc dù giá vé có xu hướng tăng so với thời điểm trước, song lượng hành khách qua ga Vinh vẫn duy trì ổn định, đặc biệt ở các tuyến dài như Vinh - TP. Hồ Chí Minh và Vinh - Hà Nội.

Tránh “tát nước theo mưa”

Có thể thấy, ở lĩnh vực vận tải, việc điều chỉnh giá cước theo biến động nhiên liệu là điều dễ hiểu trong cơ chế thị trường. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là hiện tượng tăng giá “theo tâm lý”, vượt mức cần thiết, hoặc tăng nhanh nhưng giảm chậm khi giá nhiên liệu hạ nhiệt. Thực tế cho thấy, mỗi khi giá xăng dầu tăng, giá cước vận tải thường tăng gần như ngay lập tức. Nhưng khi giá giảm, việc điều chỉnh giảm giá cước lại diễn ra chậm hơn, thậm chí có trường hợp “neo giá”, gây thiệt thòi cho hành khách.

Trước tình trạng giá cước vận tải biến động mạnh, Bộ Xây dựng đã yêu cầu các đơn vị liên quan tăng cường kiểm soát, đảm bảo việc điều chỉnh giá diễn ra minh bạch, đúng quy định. Theo đó, các doanh nghiệp vận tải phải thực hiện kê khai giá cước đầy đủ, chính xác; niêm yết công khai và bán đúng giá niêm yết. Các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát, đặc biệt đối với những đơn vị có mức tăng giá cao, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Tại Nghệ An, trước diễn biến của giá nhiên liệu, UBND tỉnh đã ban hành Công văn số 2846/UBND-KT ngày 25/3/2026 yêu cầu tăng cường công tác quản lý giá cước vận tải trên địa bàn. Đây được xem là động thái kịp thời nhằm ổn định thị trường, bảo vệ quyền lợi người dân trong bối cảnh giá xăng, dầu biến động khó lường.

Theo đó, Sở Xây dựng được giao chủ trì, phối hợp với các ngành, địa phương theo dõi sát diễn biến giá nhiên liệu và tác động đến hoạt động vận tải; đồng thời hướng dẫn các doanh nghiệp thực hiện kê khai, niêm yết giá theo đúng quy định.

Trao đổi với phóng viên, ông Trần Anh Tuấn - Trưởng phòng Quản lý vận tải, Sở Xây dựng Nghệ An cho biết: Trong tháng 3/2026, giá xăng dầu đã có nhiều đợt điều chỉnh với biên độ lớn, thậm chí có thời điểm tăng cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Điều này tác động trực tiếp đến chi phí đầu vào của doanh nghiệp vận tải, buộc các đơn vị phải tính toán, điều chỉnh giá cước để duy trì hoạt động.

Tuy nhiên, ông Tuấn cũng cho biết, việc điều chỉnh giá cước phải đặt trong khuôn khổ pháp luật và chịu sự giám sát chặt chẽ của cơ quan quản lý nhà nước. Các doanh nghiệp trước khi tăng giá bắt buộc phải thực hiện kê khai, báo cáo với Sở Xây dựng, bến xe và các đơn vị liên quan để theo dõi, kiểm soát và kịp thời thông tin đến người dân.

“Tinh thần chung là tạo điều kiện cho doanh nghiệp duy trì hoạt động, nhưng tuyệt đối không để xảy ra tình trạng lợi dụng biến động giá xăng dầu để "tát nước theo mưa", tăng giá cước bất hợp lý, gây bức xúc trong dư luận”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Một nguyên tắc quan trọng cũng được cơ quan quản lý đặt ra là sự tương thích hai chiều trong điều hành giá. Theo đó, khi giá xăng dầu tăng, doanh nghiệp được xem xét điều chỉnh tăng giá cước ở mức phù hợp; nhưng khi giá nhiên liệu giảm, bắt buộc phải điều chỉnh giảm tương ứng, để đảm bảo hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp vận tải và hành khách, đồng thời góp phần giữ ổn định mặt bằng giá chung.

Bên cạnh công tác quản lý giá, Sở Xây dựng Nghệ An cũng yêu cầu các doanh nghiệp vận tải chủ động rà soát, tối ưu hóa phương án tổ chức sản xuất, kinh doanh. Trong đó, tập trung điều chỉnh tần suất phương tiện hợp lý theo nhu cầu thực tế, hạn chế tình trạng xe chạy rỗng - một trong những nguyên nhân làm gia tăng chi phí nhiên liệu.

Đồng thời, khuyến khích các đơn vị đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý, điều hành, nâng cao hiệu quả khai thác phương tiện, tiết kiệm chi phí. Ở góc độ lâu dài, các chuyên gia cho rằng, cần đẩy mạnh chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.