Starlink và vai trò xương sống liên lạc trong các cuộc xung đột hiện đại
Từ Ukraine đến Iran, dịch vụ internet vệ tinh của SpaceX đã trở thành hạ tầng chiến lược thiết yếu khi mạng truyền thống bị tê liệt hoặc phong tỏa trong chiến tranh.
Starlink là dịch vụ internet vệ tinh do SpaceX phát triển, đóng vai trò hạ tầng liên lạc chiến lược trong các cuộc xung đột hiện đại nhờ khả năng duy trì kết nối tại những khu vực bị phá hủy hoặc phong tỏa hạ tầng viễn thông truyền thống. Trong hơn 4 năm qua, công nghệ này đã tiến xa hơn mục đích dân sự ban đầu, trở thành một thành phần trọng yếu trong các cuộc khủng hoảng toàn cầu và hoạt động quân sự tại nhiều điểm nóng địa chính trị.
Xương sống liên lạc quân sự tại Ukraine
Kể từ tháng 2.2022, khi hạ tầng cáp quang và mạng di động của Ukraine bị thiệt hại nặng nề do pháo kích, Starlink đã nhanh chóng trở thành mạng liên lạc kỹ thuật số chủ lực. Chính phủ và quân đội Ukraine phụ thuộc vào hệ thống này để phối hợp tác chiến, truyền tải thông tin tình báo và cập nhật tình hình thực tế từ tuyến đầu.
Theo nhiều nguồn tin nội bộ và báo cáo quân sự, Starlink cung cấp khả năng kết nối ổn định tại các khu vực chiến sự ác liệt nhất. Giám đốc điều hành SpaceX, Elon Musk, từng nhấn mạnh tầm quan trọng của hệ thống khi nhận định rằng tiền tuyến của Ukraine có thể đối mặt với nguy cơ sụp đổ nếu dịch vụ này bị ngắt kết nối.
Tuy nhiên, tính ổn định của hệ thống vẫn là một thách thức. Vào tháng 9.2025, một sự cố mất kết nối đã ảnh hưởng đến hơn 50.000 người dùng, gây gián đoạn trực tiếp đến hoạt động của quân đội Ukraine tại tiền tuyến. Điều này cho thấy mức độ phụ thuộc lớn của các lực lượng vũ trang vào một hạ tầng thuộc sở hữu của công ty tư nhân.
Công cụ đối phó với phong tỏa internet tại Iran
Tại Iran, vào đầu năm 2026, khi chính quyền thực hiện các biện pháp phong tỏa internet diện rộng nhằm kiểm soát thông tin, Starlink đã trở thành giải pháp thay thế cho người dân và các nhóm biểu tình. Dữ liệu từ NetBlocks cho thấy khả năng kết nối không qua vệ tinh tại quốc gia này có thời điểm chỉ đạt 1% so với mức bình thường.
Mặc dù không được cấp phép chính thức và bị chính quyền Iran ban hành luật cấm sử dụng vào tháng 6.2025, các thiết bị đầu cuối Starlink vẫn hoạt động tại một số khu vực biên giới và đô thị lớn. Để đối phó, các biện pháp gây nhiễu tín hiệu đã được triển khai, làm suy giảm chất lượng kết nối tại một số thời điểm nhất định.
Phao cứu sinh tại Myanmar và Sudan
Trong các khu vực xung đột tại Myanmar và Sudan, Starlink xuất hiện như một "phao cứu sinh" kỹ thuật số. Tại Myanmar, các nhóm nổi dậy và tổ chức cứu trợ nhân đạo đã sử dụng công nghệ này để giữ liên lạc khi mạng nội địa bị kiểm soát nghiêm ngặt. Đây là lần đầu tiên một mạng internet vệ tinh thương mại được triển khai quy mô lớn tại khu vực Đông Nam Á để đối phó với tình trạng cắt sóng.
Tại Sudan, dịch vụ của SpaceX là lựa chọn duy nhất để duy trì liên lạc giữa các khu vực bị chia cắt bởi nội chiến. Dù không được hỗ trợ chính thức, internet vệ tinh đã giúp các nhóm cứu trợ điều phối viện trợ nhân đạo hiệu quả hơn trong môi trường tác chiến phức tạp.
Thách thức kỹ thuật và an ninh không gian
Sự bành trướng của Starlink cũng đặt ra những lo ngại về an ninh và quản lý không gian chung. Tính đến nay, có hơn 9.450 vệ tinh Starlink trên quỹ đạo, trong đó có 8.244 vệ tinh đang hoạt động. Mật độ vệ tinh dày đặc tại quỹ đạo thấp (LEO) làm tăng nguy cơ va chạm và rác vũ trụ, gây áp lực lên các quốc gia khác.
Các cường quốc như Trung Quốc và Nhật Bản đang có những phản ứng khác nhau trước vị thế của Starlink. Trong khi Nhật Bản tìm cách hợp tác để tăng cường khả năng phục hồi hạ tầng, Trung Quốc lại bày tỏ lo ngại về rủi ro an ninh quốc gia và khả năng bị các tổ chức cực đoan lợi dụng.
Để duy trì thế cân bằng, Trung Quốc đã nộp đơn xin phóng hơn 200.000 vệ tinh nhằm xây dựng mạng lưới internet vệ tinh riêng, giảm bớt sự phụ thuộc và ảnh hưởng từ công nghệ của SpaceX.
Vấn đề trách nhiệm pháp lý
Việc một tập đoàn tư nhân như SpaceX nắm giữ chìa khóa liên lạc trong các cuộc xung đột quốc tế đang tạo ra một tiền lệ mới. Câu hỏi về trách nhiệm pháp lý khi công nghệ bị lạm dụng hoặc khi công ty đơn phương ngắt dịch vụ gây ảnh hưởng đến cục diện chiến trường vẫn là bài toán chưa có lời giải trong luật pháp quốc tế hiện đại.
