Su-57 và nỗ lực của Nga phục hồi xuất khẩu vũ khí
Nga tuyên bố đã đảo chiều đà suy giảm xuất khẩu vũ khí nhờ các hợp đồng chiến đấu cơ Su-35, Su-34 và Su-57, song vẫn đối mặt sức ép từ CAATSA, Hàn Quốc, Trung Quốc và hoài nghi về tính bền vững
Nga tuyên bố đã đảo ngược xu hướng sụt giảm xuất khẩu vũ khí sau nhiều năm khó khăn, chủ yếu nhờ các hợp đồng chiến đấu cơ mới, trong đó tiêm kích thế hệ năm Su-57 được xem là niềm hy vọng lớn nhất. Tuy vậy, triển vọng dài hạn vẫn bị đặt dấu hỏi trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, trừng phạt và sức ép chính trị.
Tổng quan nỗ lực phục hồi xuất khẩu vũ khí
Ngày 17/12, Bộ trưởng Quốc phòng Nga Andrey Belousov cho biết những nỗ lực nhằm ngăn chặn đà sụt giảm xuất khẩu vũ khí trong bối cảnh xung đột đã mang lại tín hiệu tích cực. Theo ông, Nga đã chuyển sang một hệ thống quảng bá vũ khí mới đối với các đồng minh và đối tác.
Cụ thể, Nga tổ chức các buổi trình diễn thực tế khả năng tác chiến dành riêng cho phái đoàn quốc tế, đồng thời gắn với chương trình hiện đại hóa quân đội của các nước sở tại. Hơn 20 quốc gia đã tham gia hệ thống kết nối này trong năm qua, qua đó tạo tác động tích cực đến hợp tác kỹ thuật - quân sự.
Theo Bộ trưởng Quốc phòng Nga, lần đầu tiên sau nhiều năm, nước này đã đảo ngược xu hướng sụt giảm xuất khẩu và gia tăng đáng kể danh mục các hợp đồng mới.
Áp lực từ đối thủ mới và rào cản CAATSA
Trong thập niên 2010, Nga vẫn duy trì vị thế nhà xuất khẩu vũ khí thứ hai thế giới và từng nhiều lần vượt Mỹ trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Tuy nhiên, những năm gần đây, vị thế này suy yếu đáng kể do sự cộng hưởng của nhiều yếu tố bất lợi.
Hồi đầu tháng 11, ông Oleg Yevtushenko, Giám đốc điều hành Tập đoàn nhà nước Rostec, thừa nhận những lo ngại về sự sụt giảm vị thế xuất khẩu vũ khí của Moscow. Dù vậy, ông khẳng định mục tiêu chiến lược là giữ vững vị trí thứ hai trên bảng xếp hạng xuất khẩu vũ khí toàn cầu đến năm 2030 và tầm nhìn 2036.
Nga hiện đối mặt cạnh tranh gay gắt từ Pháp và đặc biệt là Hàn Quốc. Hàn Quốc đã đạt những bước tiến lớn khi cung cấp vũ khí cho cả các thành viên NATO và các nước đang phát triển, đồng thời thâm nhập mạnh vào những thị trường vốn được xem là "khách quen" của Nga như Ấn Độ.
Một rào cản lớn khác là sức ép chính trị từ phương Tây. Từ năm 2017, sau khi Mỹ thông qua Đạo luật Chống lại các Đối thủ của Mỹ thông qua Trừng phạt (CAATSA), Washington có cơ sở pháp lý để áp đặt trừng phạt kinh tế với bất kỳ quốc gia nào mua vũ khí quy mô lớn từ Nga. Kết quả là Indonesia và Ai Cập phải hủy kế hoạch mua tiêm kích Su-35, trong khi nhiều khách hàng tiềm năng khác chùn bước ngay từ giai đoạn đàm phán.
Cạnh tranh công nghệ với Trung Quốc
Tại các thị trường ít chịu ảnh hưởng trực tiếp từ sức ép phương Tây, Nga lại phải đối đầu với cạnh tranh từ Trung Quốc. Các sản phẩm quốc phòng Trung Quốc ngày càng cho thấy ưu thế về công nghệ so với Nga nhưng vẫn giữ mức giá cạnh tranh, khiến thị phần của Nga tại Trung Á và Châu Phi sụt giảm nhanh chóng.
Mặc dù các quốc gia mua vũ khí từ Trung Quốc cũng đối mặt áp lực từ phương Tây, việc thiếu một đạo luật "trừng phạt thứ cấp" tương tự CAATSA nhắm vào Bắc Kinh khiến vũ khí Trung Quốc trở thành lựa chọn an toàn hơn về mặt chính trị đối với nhiều nước.
Trường hợp của Serbia được nêu như một ví dụ: thay vì mua hệ thống phòng không S-300 hay S-400 của Nga, Serbia lựa chọn HQ-22 của Trung Quốc nhằm giảm bớt sự phản đối từ các láng giềng châu Âu.
Vai trò của các hợp đồng Su-35, Su-34 và Su-57
Sự khởi sắc trong xuất khẩu vũ khí Nga năm 2025 chủ yếu đến từ các dòng máy bay chiến đấu cao cấp, đặc biệt là Su-35 và tiêm kích thế hệ năm Su-57. Theo các nguồn tin rò rỉ, Nga đang triển khai bàn giao 48 chiếc Su-35 cho Iran, 14 chiếc Su-34 và 2 chiếc Su-57 cho Algeria, cùng 6 chiếc Su-35 cho Ethiopia. Đây được coi là bước đột phá quan trọng đối với các dòng máy bay chủ lực này.
| Quốc gia | Loại máy bay | Số lượng |
|---|---|---|
| Iran | Su-35 | 48 |
| Algeria | Su-34 | 14 |
| Algeria | Su-57 | 2 |
| Ethiopia | Su-35 | 6 |
Các hợp đồng chiến đấu cơ giá trị lớn này được xem là nền tảng giúp Nga củng cố lại vị thế trên thị trường, trong đó Su-57 được mô tả như niềm hy vọng lớn nhất cho tương lai ngành xuất khẩu quốc phòng.
Triển vọng và những hoài nghi
Dù có những tín hiệu tích cực, giới quan sát vẫn hoài nghi về khả năng duy trì phong độ dài hạn của Nga. Moscow được cho là đang gặp khó khăn trong việc phát triển các chương trình vũ khí hoàn toàn mới, khiến lợi thế công nghệ tích lũy từ giai đoạn hậu Xô Viết dần bị bào mòn.
Tương lai của ngành xuất khẩu quốc phòng Nga hiện gắn chặt với khả năng ký kết hợp đồng cung cấp Su-57 cho Ấn Độ, một dự án được đánh giá là có thể mang lại nguồn thu ngoại tệ khổng lồ. Bên cạnh đó, mối quan hệ nồng ấm với Iran được nhìn nhận như cơ hội để thay thế các khí tài cũ kỹ từ thời Chiến tranh Lạnh.
Một khả năng khác đã được tính đến là Nga cung cấp máy bay chiến đấu cho Triều Tiên nhằm cấn trừ chi phí mua vũ khí từ Bình Nhưỡng, trong bối cảnh quốc gia Đông Á này sở hữu đội bay khổng lồ đang cần được hiện đại hóa.
Góc nhìn kỹ thuật - chiến thuật thị trường
Việc Nga đặt nhiều kỳ vọng vào Su-35, Su-34 và đặc biệt là Su-57 cho thấy trụ cột phục hồi xuất khẩu hiện nằm ở mảng hàng không chiến đấu. Các hợp đồng với Iran, Algeria và Ethiopia phản ánh xu hướng tập trung vào các nền tảng có giá trị hợp đồng lớn, đồng thời tăng hiện diện quân sự - kỹ thuật ở nhiều đối tác khác nhau.
Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt từ Hàn Quốc và Trung Quốc, cùng với rủi ro trừng phạt theo CAATSA, khả năng Nga duy trì đà phục hồi này vẫn là câu hỏi mở. Điểm then chốt sẽ nằm ở việc nước này có thể chuyển hóa các hợp đồng chiến đấu cơ hiện tại và tương lai, đặc biệt là Su-57, thành một chuỗi hợp tác dài hạn hay không.
