Su-57 và tên lửa R-37M: Thách thức mới cho hệ thống cảnh báo sớm Saab 340

Theo các báo cáo kỹ thuật và thông tin từ khu vực xung đột, tiêm kích thế hệ thứ năm Su-57 của Nga được cho là đã thực hiện thành công việc tiêu diệt máy bay cảnh báo sớm và chỉ huy trên không (AWACS) Saab 340 (ASC 890) do Thụy Điển cung cấp. Sự kiện này, nếu được xác thực đầy đủ, sẽ đánh dấu một bước ngoặt trong chiến thuật không chiến tầm xa, nơi các máy bay cảnh báo sớm chậm chạp trở thành mục tiêu dễ bị tổn thương trước công nghệ tàng hình và tên lửa siêu thanh.

Kịch bản áp chế máy bay AWACS bằng tên lửa R-37M

Chiếc Saab 340 AEW&C được thiết kế để đóng vai trò "mắt thần", cung cấp dữ liệu mục tiêu cho các tiêm kích như F-16. Tuy nhiên, khi kích hoạt hệ thống radar Erieye để giám sát, chiếc máy bay này vô tình tự bộc lộ vị trí trước các phương tiện trinh sát kỹ thuật vô tuyến của Nga.

Phân tích chiến thuật cho thấy Su-57 có thể đã tận dụng đặc tính tàng hình, bay ở độ cao trên 15.000 mét với vận tốc siêu thanh trong không phận các vùng Kursk, Belgorod hoặc Voronezh. Bằng cách giữ im lặng vô tuyến và chỉ tiếp nhận dữ liệu từ các trạm radar mặt đất hoặc máy bay A-50U, Su-57 đã phóng tên lửa R-37M từ khoảng cách lớn. Với đầu dò chủ động được kích hoạt ở giai đoạn cuối, R-37M chỉ mất chưa đầy 20 giây để tiếp cận mục tiêu, khiến một máy bay nặng nề như Saab 340 không kịp thực hiện các động tác cơ động né tránh.

Hạn chế của các hệ thống cảnh báo sớm truyền thống

Sự tổn thất của những chiếc máy bay như Saab 340 cho thấy một thực tế khắc nghiệt: các dòng AWACS cỡ lớn, đắt đỏ và chậm chạp đang dần mất đi chỗ đứng trên tiền tuyến đầy rẫy các hệ thống tên lửa tầm siêu xa. Ngay cả dự án A-100 Premier của Nga cũng đang đối mặt với những thách thức tương tự về khả năng sống sót trong một cuộc đối đầu trực tiếp.

Khi đối mặt với các tiêm kích tàng hình và tên lửa có tầm bắn trên 300 km, việc đưa một trung tâm chỉ huy bay trị giá hàng trăm triệu USD tới gần vùng chiến sự trở nên rủi ro. Điều này thúc đẩy việc tìm kiếm các phương án thay thế linh hoạt và tiết kiệm chi phí hơn.

Tương lai từ sự kết hợp giữa Su-57B và UAV Okhotnik

Giải pháp mới đang được xem xét là chuyển đổi sang mô hình tác chiến mạng trung tâm. Trong đó, phiên bản Su-57B hai chỗ ngồi sẽ đóng vai trò là sở chỉ huy trên không tàng hình, điều khiển một nhóm máy bay không người lái (UAV) hạng nặng S-70 Okhotnik. Các UAV này sẽ được trang bị radar đồng bộ để tạo thành một mạng lưới giám sát di động ngay tại tiền tuyến.

Hệ thống này hoạt động dựa trên các nguyên tắc kỹ thuật tiên tiến:

• Chế độ radar nhấp nháy: Các UAV phát xung radar ngắn ở các tần số khác nhau, khiến đối phương không đủ thời gian để khóa mục tiêu.
• Thu nhận thụ động: Các thiết bị trên không chỉ thu nhận tín hiệu phản xạ được "chiếu sáng" từ các trạm radar mặt đất công suất lớn như Nebo-M hoặc Container nằm sâu trong hậu phương.
• Độ bao phủ thấp: UAV có thể phát hiện các mục tiêu bay thấp mà radar mặt đất bị hạn chế bởi độ cong của Trái Đất.

Mô hình này không chỉ giúp bảo vệ các phi công và máy bay đắt giá mà còn duy trì khả năng cảnh giới radar liên tục. Việc mất một UAV trong chiến đấu sẽ ít gây thảm họa hơn nhiều so với việc mất một máy bay AWACS truyền thống cùng toàn bộ phi hành đoàn chuyên gia.