Su-75 Checkmate: dự án tiêm kích Nga mắc kẹt ở thiết kế

Tiêm kích tàng hình hạng nhẹ Su-75 Checkmate của Nga đang bị một số nhà phân tích phương Tây xem là dự án viển vông, mắc kẹt ở giai đoạn thiết kế và khó thu hút khách hàng, dù vẫn có ý kiến đánh giá kế hoạch phát triển của chương trình là đầy hứa hẹn. Tranh luận quanh Su-75 cho thấy khoảng cách giữa tham vọng công nghệ và khả năng hiện thực hóa trong ngành công nghiệp quốc phòng.

Nhận định hoài nghi: Su-75 mắc kẹt ở giai đoạn thiết kế

Theo ông Andrew Latham, nhà bình luận của Tạp chí National Security Journal (NSJ) của Mỹ, Su-75 Checkmate – một máy bay chiến đấu một động cơ được quảng bá là đầy hứa hẹn – chỉ là một chương trình mang tính viển vông của Nga và "không thể thành hiện thực". Ông cho rằng dự án đang mắc kẹt ở giai đoạn thiết kế, còn các mục tiêu của chương trình mới chỉ tốt trên lý thuyết.

Nhà bình luận này đánh giá Su-75 không thu hút được khách hàng nước ngoài tiềm năng, đặt câu hỏi: "Tại sao không quốc gia nào lại muốn liên kết với một loại máy bay như vậy?". Theo ông Latham, việc thiếu vắng các cam kết mua sắm là dấu hiệu cho thấy sức hấp dẫn thực tế của dự án đang ở mức rất thấp.

Thị trường tiêm kích hiện đại: giá không còn là yếu tố quyết định

Theo phân tích của ông Latham, trong bối cảnh thế giới đa cực hiện nay, việc mua sắm máy bay chiến đấu tiên tiến không còn là thị trường bị chi phối chủ yếu bởi giá ban đầu. Ông cho rằng ba yếu tố then chốt để các quốc gia phòng ngừa rủi ro khi chọn mua máy bay chiến đấu là: hỗ trợ lâu dài, quyền tự chủ chương trình và quan hệ đối tác công nghiệp.

Hỗ trợ lâu dài liên quan tới khả năng bảo đảm vận hành, bảo dưỡng, nâng cấp trong nhiều năm. Quyền tự chủ chương trình đề cập đến mức độ chủ động của nước mua trong việc sử dụng, cải tiến và kiểm soát hệ thống. Quan hệ đối tác công nghiệp phản ánh việc lôi kéo các doanh nghiệp trong nước tham gia sản xuất, chuyển giao công nghệ và bảo đảm chuỗi cung ứng.

Theo ông Latham, những yếu tố này mới là tiêu chí quyết định đối với nhiều khách hàng, hơn là chỉ nhìn vào giá thành ban đầu của máy bay. Từ góc độ đó, ông đánh giá Su-75 chưa chứng minh được rằng chương trình có thể đáp ứng trọn vẹn những yêu cầu trên.

Trọng tâm đổi mới của công nghiệp quốc phòng Nga

Ông Latham cho rằng sự đổi mới thực sự của ngành công nghiệp quốc phòng Nga hiện nay nằm ở các sản phẩm có giá tương đối phải chăng, như máy bay không người lái, hệ thống tác chiến điện tử và đạn dược không điều khiển. Những loại vũ khí này phù hợp với cách đánh tiêu hao, đòi hỏi số lượng lớn và chi phí trên mỗi đơn vị phải thấp.

Theo nhận xét của ông, Moscow vẫn "cố gắng bám vào logic tiêu hao kiểu cũ" – tấn công dồn dập, làm suy yếu và trấn áp. Cách tiếp cận đó đặt trọng tâm vào mật độ hỏa lực và số lượng phương tiện tiêu hao, hơn là đầu tư triệt để cho các nền tảng phức tạp, đắt đỏ như một chương trình tiêm kích thế hệ mới quy mô lớn.

Su-75: nguyên mẫu hay màn trình diễn truyền thông?

Nhà phê bình được NSJ trích dẫn cho rằng Su-75 có thể sẽ tiếp tục xuất hiện tại các triển lãm hàng không trong nhiều năm tới, nhưng "vai trò thực sự" của nó đã được bộc lộ. Theo ông, "đây không phải là nguyên mẫu. Đây là một màn trình diễn". Điều này hàm ý Su-75 hiện được sử dụng chủ yếu như một công cụ trình diễn công nghệ và truyền thông, hơn là dấu hiệu cho thấy một chương trình phát triển đang tiến gần tới giai đoạn sản xuất.

Nguồn tin cũng nhận xét, tiêm kích thế hệ 5 hạng nhẹ Su-75 Checkmate đang bị xem chỉ là một chiến dịch truyền thông, khi thiếu các bước đi cụ thể ở cấp độ kỹ thuật – công nghiệp như thử nghiệm bay, hợp đồng đặt mua hay lộ trình sản xuất rõ ràng được công khai.

Khoảng cách giữa kế hoạch và thực tế của các "vũ khí kỳ diệu"

Trước Su-75, nhà báo Jack Buckby của tạp chí 19FortyFive đã lưu ý rằng một loạt "vũ khí kỳ diệu" được Nga quảng bá – gồm xe tăng T-14 Armata, máy bay chiến đấu tàng hình Su-57, tiêm kích hạng trung MiG-35 và oanh tạc cơ chiến lược PAK DA – đang gặp vấn đề về sự khác biệt giữa kế hoạch đã đề ra và việc thực hiện thực tế.

Theo Buckby, khoảng cách này thể hiện qua việc các chương trình được giới thiệu với tham vọng rất lớn nhưng tiến độ triển khai và mức độ hiện diện thực tế lại không tương xứng với những tuyên bố ban đầu. Việc ông xếp Su-75 vào cùng bối cảnh các dự án trên cho thấy hoài nghi của một bộ phận giới quan sát về khả năng Nga hiện thực hóa đồng loạt nhiều chương trình vũ khí thế hệ mới.

Quan điểm trái chiều: Su-75 vẫn được đánh giá là đầy hứa hẹn

Dù vậy, không phải tất cả các nhà phân tích phương Tây đều bi quan với Su-75. Vào tháng 11, ông Joseph Trevithick – nhà bình luận của ấn phẩm The War Zone (Mỹ) – nhận xét rằng dự án Su-75 "có vẻ đầy hứa hẹn". Ông cho rằng bản kế hoạch về loại máy bay chiến đấu này, do Giám đốc điều hành Tập đoàn Công nghệ Nhà nước Rostec, ông Sergei Chemezov công bố, "nhìn chung là chính xác".

Nhận định của Trevithick cho thấy vẫn tồn tại quan điểm tin tưởng rằng Su-75 có nền tảng khái niệm hợp lý và nếu được triển khai đúng như kế hoạch, chương trình có thể mang lại một lựa chọn cạnh tranh trên thị trường tiêm kích tàng hình hạng nhẹ. Tuy nhiên, các chi tiết kỹ thuật cụ thể về lộ trình thực hiện, năng lực sản xuất hay gói hỗ trợ đi kèm chưa được phía nhà sản xuất công bố đầy đủ.

Tổng hợp: Su-75 giữa tham vọng và khả năng hiện thực hóa

Các nguồn phân tích cho thấy tranh luận xoay quanh ba điểm chính liên quan tới Su-75 Checkmate: dự án đang kéo dài ở giai đoạn thiết kế và thiếu cam kết mua sắm cụ thể; thị trường tiêm kích hiện đại đòi hỏi gói hỗ trợ, quyền tự chủ và quan hệ đối tác công nghiệp chặt chẽ; và Nga cùng lúc theo đuổi nhiều chương trình vũ khí tham vọng khác nhau.

Những ý kiến hoài nghi nhấn mạnh nguy cơ Su-75 chỉ dừng ở mức mô hình trình diễn, phục vụ mục đích truyền thông. Ngược lại, ý kiến tích cực coi kế hoạch mà Rostec đưa ra là hợp lý, cho rằng nếu được triển khai đúng lộ trình, Su-75 vẫn có thể trở thành một sản phẩm thực tế.

Từ góc độ kỹ thuật – công nghiệp, tương lai của Su-75 sẽ phụ thuộc vào việc chương trình có chuyển được từ "màn trình diễn" sang một nguyên mẫu bay được, thu hút được khách hàng bằng các gói hỗ trợ dài hạn và mức độ tham gia công nghiệp đủ hấp dẫn hay không. Cho tới khi những bước tiến cụ thể được công bố, Su-75 Checkmate vẫn sẽ là chủ đề gây tranh luận giữa các nhà phân tích quân sự.