Syria hợp tác chống khủng bố với Mỹ: Dấu hiệu tái lập trật tự Trung Đông

IS vẫn là mối đe dọa dai dẳng

Trong tuần này, Syria chính thức trở thành thành viên thứ 90 của Liên minh Toàn cầu chống IS. Động thái này được các nhà quan sát chính trị Trung Đông mô tả là khoảnh khắc "siêu thực".

Tổng thống lâm thời Syria, Ahmad al-Sharaa được Tổng thống Mỹ Donald Trump đón tiếp tại Nhà Trắng. Càng siêu thực hơn khi cựu thành viên al-Qaeda này lại ký kết đưa đất nước mình tham gia vào liên minh chống lại IS, vốn ban đầu là một nhánh của al-Qaeda ở Iraq.

Tuy nhiên, các chuyên gia phân tích rằng, bước đi này hoàn toàn có logic. Lực lượng dân quân mà ông al-Sharaa thành lập sau này, Hayat Tahrir al-Sham (HTS), đã tách khỏi al-Qaeda từ năm 2016 và tập trung chống lại chính quyền của Tổng thống Bashar Assad, đồng thời cũng chiến đấu chống IS ngay bên trong lãnh thổ Syria suốt nhiều năm.

Việc Syria tham gia liên minh là động thái hợp lý bởi IS vẫn là mối đe dọa thường trực bên trong quốc gia này. Kể từ khi ông Assad bị lật đổ cách đây 1 năm, khoảng 2.500 đến 3.000 phần tử trung thành với IS vẫn hoạt động tích cực tại Syria. Nhà nghiên cứu Tanya Mehra từ Trung tâm Quốc tế về chống khủng bố (ICCT) nhận định: "IS phát triển mạnh nhờ sự bất ổn và hỗn loạn".

Nhóm này đã lợi dụng tình trạng hỗn loạn an ninh để tái thiết lập sự hiện diện ở những khu vực mà chúng từng rút lui. Chiến lược mới của IS là chuyển sang "trạng thái ngủ linh hoạt", tập trung vào sự bền bỉ và gây rối hơn là kiểm soát lãnh thổ. Chúng hoạt động bằng các nhóm nhỏ khoảng 10 chiến binh, tiến hành các cuộc phục kích ban đêm, đặt thiết bị nổ tự chế, sử dụng các cuộc tấn công "sói đơn độc" và tống tiền để kiếm tiền, thậm chí còn tuyển mộ thành viên mới với mức lương 400 USD/tháng.

Ý nghĩa vượt ngoài chống khủng bố

Việc Syria gia nhập liên minh chống IS có ý nghĩa lớn hơn nhiều so với cuộc chiến đang diễn ra. Động thái này sẽ tác động đến các nhóm người Kurd Syria - đối tác quan trọng nhất của Mỹ trong cuộc chiến chống IS (Lực lượng Dân chủ Syria (SDF)) - hiện kiểm soát các khu vực phía Bắc Syria.

Các nhà nghiên cứu tại Viện Trung Đông (MEI) lập luận rằng, việc Chính phủ Syria chính thức tham gia chống IS sẽ "làm suy yếu vị thế độc quyền của SDF" trong vai trò đối tác chính thức duy nhất của liên minh, từ đó làm giảm đòn bẩy của SDF trong các cuộc đàm phán với Damascus.

Tuy nhiên, nhà nghiên cứu Mehra (ICCT) lại nhìn nhận đây là cơ hội thúc đẩy quan hệ tốt hơn giữa Damascus và SDF. Bà hy vọng Chính phủ Syria sẽ "dựa vào các chiến binh SDF đã được hợp nhất, những người có kinh nghiệm đáng kể trong việc chống IS".

Dấu hiệu của trật tự khu vực do Mỹ dẫn dắt

Các tin đồn và dấu hiệu gần đây cho thấy động thái này có thể mở đường cho sự hiện diện quân sự trực tiếp của Mỹ ở Syria. Có tin đồn Mỹ có thể thiết lập một căn cứ gần Damascus.

Theo các nhà quan sát, một căn cứ quân sự Mỹ mới sẽ giúp trấn an những nghi ngờ về mối liên hệ trước đây của ông al-Sharaa với các nhóm cực đoan, đồng thời làm giảm ảnh hưởng của các nước khác như Iran, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ.

Marc Lynch - Giáo sư khoa học chính trị tại Đại học George Washington nhận định: "Tất cả các dấu hiệu đều hướng đến một tầm nhìn của Mỹ nhằm tích hợp Syria mới một cách vững chắc vào trật tự khu vực do Washington dẫn dắt". Ông Lynch thậm chí đánh giá đây là "một trong những điều khôn ngoan nhất mà chính quyền Trump đã thực hiện ở Trung Đông.

"Tuy nhiên, có hai trở ngại chính cho trật tự mới này là: Khả năng của ông al-Sharaa trong việc điều hướng sự chia rẽ cộng đồng (bao gồm cả với SDF) và quan trọng nhất là Israel. Israel hiện đang đứng ngoài sự ủng hộ của Mỹ đối với các nỗ lực xây dựng nhà nước của ông al-Sharaa. Nếu Mỹ thiết lập căn cứ ở Damascus, họ sẽ buộc phải đối phó với thực tế rằng, mối đe dọa bên ngoài gây bất ổn lớn nhất đối với Syria lại chính là Israel. Điều này có thể gây ra những hệ lụy sâu rộng đối với trật tự khu vực.