Tạm hoãn không kích Iran trong 2 tuần, Tổng thống Mỹ yêu cầu mở lại eo biển Hormuz

Sau hơn 5 tuần Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công dữ dội nhằm vào Iran, Tổng thống Donald Trump rạng sáng ngày 8/4 (giờ Việt Nam) thông báo ông đã chấp nhận một đề xuất do Pakistan làm trung gian nhằm gia hạn tối hậu thư đối với Tehran. Dù vậy, người đứng đầu Nhà Trắng tiếp tục gây áp lực về vấn đề eo biển Hormuz.

Điều kiện phút chót và kế hoạch 10 điểm

Trên nền tảng mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Trump cho biết ông đã trao đổi với các nhà lãnh đạo Pakistan - những người đã "yêu cầu tôi tạm dừng lực lượng hủy diệt dự kiến được triển khai tới Iran vào tối nay".

"Và với điều kiện nước Cộng hòa Hồi giáo Iran đồng ý MỞ CỬA TOÀN DIỆN, NGAY LẬP TỨC và AN TOÀN eo biển Hormuz, tôi đồng ý đình chỉ việc ném bom và tấn công Iran trong khoảng thời gian 2 tuần", ông Trump viết.

Lý giải cho quyết định này, ông Trump khẳng định Mỹ "đã đạt và vượt mọi mục tiêu quân sự", đồng thời đang tiến rất gần đến một thỏa thuận dứt khoát về hòa bình lâu dài với Iran cũng như toàn bộ khu vực Trung Đông. Ông cũng tiết lộ Tehran đã gửi cho Mỹ một kế hoạch gồm 10 điểm mà ông đánh giá là "khả thi" để tiến hành đàm phán.

Ngay sau các phát biểu của ông Trump, giá dầu thế giới đã giảm mạnh. Kể từ khi xung đột bùng phát, chi phí nhiên liệu tăng vọt đã tạo ra áp lực chính trị nặng nề lên chính quyền Washington.

Hiện chưa có phản ứng chính thức từ phía Iran hay Israel. Trước đó, Tehran tuyên bố đã sẵn sàng cho mọi tình huống và kiên quyết từ chối mở lại eo biển Hormuz - tuyến đường bị nước này phong tỏa để trả đũa cuộc tấn công diễn ra vào ngày 28/2.

Vai trò của Pakistan và phản ứng quốc tế

Pakistan, quốc gia đang đóng vai trò trung gian then chốt trong cuộc xung đột, cho biết họ đã đề xuất việc gia hạn 2 tuần, đồng thời kêu gọi Iran mở lại eo biển Hormuz trong khoảng thời gian tương ứng như một "cử chỉ thiện chí". Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif nhấn mạnh: "Các nỗ lực ngoại giao nhằm giải quyết hòa bình cuộc chiến đang tiến triển vững chắc, mạnh mẽ và có tiềm năng mang lại kết quả thực chất trong tương lai gần".

Quyết định đình chỉ được đưa ra trong bối cảnh các phát ngôn trước đó của ông Trump làm dấy lên sự lo ngại sâu sắc từ cộng đồng quốc tế. Tổng thống Mỹ từng đe dọa phá hủy toàn bộ các nhà máy điện và cầu đường trên khắp đất nước 90 triệu dân này.

"Cả một nền văn minh sẽ biến mất đêm nay và không bao giờ có thể quay trở lại. Tôi không muốn điều đó xảy ra, nhưng rất có thể nó sẽ xảy ra", ông Trump từng viết.

Nhiều ý kiến cảnh báo các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng dân sự có thể cấu thành tội ác chiến tranh. Giáo hoàng Leo XIV đã lên tiếng phản đối gay gắt, gọi những lời đe dọa nhằm vào người dân Iran là "thực sự không thể chấp nhận được".

Hạ tầng bị tàn phá và dân thường lo sợ

Bất chấp việc hoãn tối hậu thư, Mỹ và Israel trước đó đã tiến hành không kích nhiều cơ sở hạ tầng trọng yếu. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu xác nhận các cuộc tấn công nhằm vào mạng lưới đường sắt và cầu cống mà ông cho là "được Lực lượng Vệ binh Cách mạng sử dụng".

Chính quyền Iran hôm 7/4 báo cáo các cuộc không kích của Mỹ - Israel đã đánh trúng một cây cầu ở ngoại ô thành phố Qom và một cầu đường sắt ở miền trung Iran, khiến 2 người thiệt mạng. Ngoài ra, hãng thông tấn Mehr của Iran đưa tin đảo Kharg - trung tâm quan trọng của ngành công nghiệp dầu mỏ nước này cũng bị tấn công, dù truyền thông Mỹ khẳng định mục tiêu chỉ là các cơ sở quân sự. Quân đội Israel cũng đưa ra một tuyên bố bày tỏ sự tiếc nuối sau khi thừa nhận đã gây hư hại cho một giáo đường Do Thái ở Tehran trong nỗ lực nhắm vào một chỉ huy cấp cao của Iran.

Không khí căng thẳng đang bao trùm đất nước. Metanat, một nữ sinh viên đại học 27 tuổi có bạn cùng lớp thiệt mạng trong một cuộc tấn công 2 tuần trước, chia sẻ với AFP: "Một số người nghĩ những lời đe dọa là trò đùa, nhưng cái chết thì không phải chuyện đùa". Truyền thông nhà nước Iran đã đăng tải nhiều hình ảnh cho thấy người dân tạo thành các hàng rào sống để bảo vệ các nhà máy điện.

Cục diện phức tạp tại Liên hợp quốc và khu vực

Mỹ và Israel tuyên bố mục tiêu tấn công Iran là nhằm làm suy yếu năng lực quân sự của nước này. Ông Trump cáo buộc Tehran đang tiến gần đến việc chế tạo bom nguyên tử, tuy nhiên, nhận định này không được Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) và phần lớn giới quan sát ủng hộ.

Tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, Nga và Trung Quốc đã phủ quyết một nghị quyết về việc mở lại eo biển Hormuz. Văn bản này trước đó đã được lược bỏ các nội dung "bật đèn xanh" cho các quốc gia Vùng Vịnh sử dụng vũ lực nhằm bảo vệ tuyến đường biển quan trọng này.

Cuộc xung đột hiện đã lan rộng ra khu vực. Iran đã đáp trả bằng cách tấn công các quốc gia Arập ở Vùng Vịnh có đặt căn cứ quân sự của Mỹ. Trong khi đó, Israel mở một chiến dịch quy mô lớn vào Lebanon, thề sẽ kiểm soát các vùng lãnh thổ mà lực lượng Hezbollah (do Iran hậu thuẫn) sử dụng để bắn rocket.