Tấn công mạo danh bằng AI trở thành “ác mộng” an ninh mạng năm 2026

Theo cảnh báo mới từ Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI) đang khiến các chiêu trò lừa đảo trực tuyến trở nên tinh vi và khó phát hiện hơn bao giờ hết, đẩy rủi ro an ninh mạng vượt xa mã độc tống tiền và ảnh hưởng trực tiếp tới cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng.

Khảo sát của WEF cho thấy, 73% CEO thừa nhận họ hoặc người trong mạng lưới cá nhân, công việc đã từng bị ảnh hưởng bởi gian lận trực tuyến trong năm 2025. Con số này phản ánh một sự dịch chuyển rõ rệt từ các cuộc tấn công mã độc tống tiền phức tạp sang những chiêu lừa dựa trên AI dễ triển khai nhưng cực kỳ khó nhận diện.

Ông Jeremy Jurgens, Giám đốc điều hành WEF, nhận định thách thức hiện nay không chỉ là hiểu mối đe dọa, mà là hành động tập thể. “Để xây dựng khả năng chống chịu an ninh mạng, cần sự phối hợp giữa chính phủ, doanh nghiệp và các công ty công nghệ nhằm bảo vệ niềm tin và sự ổn định trong một thế giới ngày càng phụ thuộc vào AI”, ông nhấn mạnh.

Không chỉ doanh nghiệp, người tiêu dùng cũng cảm nhận rõ áp lực. Theo tập đoàn toàn cầu chuyên về dữ liệu và phân tích tín dụng Experian, có trụ sở chính tại Ireland, 68% người dân xem đánh cắp danh tính là mối lo lớn nhất, thậm chí vượt qua nỗi lo bị lộ thông tin thẻ tín dụng.

Số liệu từ Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC) càng củng cố mối lo này khi thiệt hại do gian lận tiêu dùng năm 2024 lên tới 12,5 tỷ USD, tăng 25% so với năm trước.

AI khiến lừa đảo “dễ làm, khó phát hiện”

WEF cho biết, 62% lãnh đạo doanh nghiệp từng đối mặt với các vụ lừa đảo qua email, giọng nói hoặc tin nhắn, trong khi 37% báo cáo gian lận hóa đơn, thanh toán và 32% ghi nhận các trường hợp đánh cắp danh tính.

Nguyên nhân chính là AI tạo sinh đang hạ thấp rào cản cho tội phạm mạng. Giờ đây, kẻ gian có thể nhanh chóng:

- Cá nhân hóa email lừa đảo theo từng nạn nhân.

- Sao chép giọng nói người quen hoặc lãnh đạo.

- Tạo tin nhắn, cuộc gọi mạo danh trông như thật.

WEF cũng cảnh báo AI làm gia tăng rủi ro cho trẻ em và phụ nữ, những nhóm ngày càng bị nhắm tới trong các vụ mạo danh và lạm dụng hình ảnh giả mạo.

Báo cáo cho thấy nhiều tổ chức thiếu nhân lực và chuyên môn an ninh mạng, trong khi việc triển khai AI không đúng cách lại có thể mở ra các lỗ hổng mới, thay vì tăng cường bảo vệ.

Ở góc độ người tiêu dùng, báo cáo Scamplified (5/2025) của Liên đoàn người tiêu dùng Mỹ cảnh báo rằng, các công cụ AI đang xóa nhòa những “dấu hiệu nhận biết lừa đảo” truyền thống, khiến email, giọng nói và cảnh báo giả mạo ngày càng khó phân biệt.

Người dùng nên làm gì để tự bảo vệ mình?

Các chuyên gia khuyến cáo những nguyên tắc đơn giản nhưng cực kỳ quan trọng sau:

- Chậm lại và đặt câu hỏi trước các cuộc gọi, tin nhắn, email tạo cảm giác khẩn cấp.

- Không chia sẻ thông tin cá nhân, tài chính hay mật khẩu từ những liên hệ không được yêu cầu.

- Tự xác minh bằng cách tra cứu số điện thoại, website chính thức thay vì tin vào liên kết có sẵn.

- Sử dụng mật khẩu mạnh, duy nhất cho mỗi dịch vụ, bật xác thực đa yếu tố.

- Báo cáo các vụ lừa đảo nghi ngờ cho cơ quan chức năng khi cần thiết.

Tóm lại, khi các chiêu trò lừa đảo dựa trên AI tiếp tục phát triển trong năm 2026 và xa hơn, sự cảnh giác của người dùng vẫn là tuyến phòng thủ đầu tiên và quan trọng nhất. Công nghệ có thể thay đổi nhanh chóng, nhưng thói quen kiểm tra, xác minh và bảo vệ thông tin cá nhân vẫn là chìa khóa để tránh trở thành nạn nhân trong kỷ nguyên AI./.