Tăng lương tối thiểu: Đừng để giá cả 'ăn mòn' thu nhập
Trao đổi với phóng viên, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp Trường Đại học Kinh tế Quốc dân nhận định phương án tăng lương tối thiểu 9,8% phù hợp hơn mức 8,5% trong bối cảnh hiện nay.
Tuy nhiên, để người lao động thực sự được hưởng lợi, điều quan trọng là phải giữ ổn định mặt bằng giá và có thêm các chính sách an sinh đi kèm.
Tăng gần 10% vẫn khó bù đắp tăng giá
- Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đề xuất hai phương án tăng lương tối thiểu vùng từ ngày 1/1/2027 là 8,5% và 9,8%. Ông đánh giá thế nào về hai phương án này?
Ở góc độ người lao động, trong bối cảnh giá cả nhiều mặt hàng vẫn tăng, ai cũng mong mức điều chỉnh lương càng cao càng tốt để cải thiện thu nhập. Ngược lại, doanh nghiệp luôn kỳ vọng chi phí đầu vào, trong đó có chi phí lao động, ở mức hợp lý nhằm giảm áp lực sản xuất, kinh doanh. Đây là lợi ích khác nhau và hoàn toàn dễ hiểu.
Theo tôi, trong bối cảnh thị trường lao động Việt Nam hiện nay, việc điều chỉnh lương tối thiểu chủ yếu nhằm bù đắp phần nào chi phí sinh hoạt tăng lên, chứ chưa thể phản ánh đầy đủ giá trị sức lao động như ở các thị trường lao động phát triển.
Vì vậy, cả hai phương án tăng 8,5% và 9,8% đều có cơ sở. Tuy nhiên, xét trong bối cảnh hiện nay, phương án tăng gần 10% là phù hợp hơn, góp phần cải thiện thu nhập và giảm bớt áp lực chi phí sinh hoạt cho người lao động.
- Sau khi lương tối thiểu tăng 7,2% từ đầu năm 2026, nhiều ý kiến cho rằng mức tăng vẫn chưa theo kịp chi phí sinh hoạt. Nếu tiếp tục tăng 9,8% từ năm 2027, khoảng cách này có được thu hẹp?
Thời gian qua, nhiều chi phí thiết yếu như điện, năng lượng, y tế, nhà ở, thực phẩm và đi lại đều tăng, đặc biệt tại Hà Nội và TPHCM. Vì vậy, mức điều chỉnh lương tối thiểu hiện nay vẫn khó bù đắp đầy đủ áp lực chi phí sinh hoạt của người lao động.
Tuy nhiên, nếu đặt trong tương quan với mặt bằng thu nhập và năng lực của nền kinh tế Việt Nam hiện nay, mức tăng khoảng 10% là hợp lý và cần được xem xét.
Việt Nam đã bước vào nhóm nước có thu nhập trung bình cao. Nếu mục tiêu là duy trì tăng trưởng kinh tế hai con số trong những năm tới thì thu nhập của người lao động cũng cần được cải thiện tương xứng, qua đó bảo đảm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và an sinh xã hội.
- Theo ông, khi xác định mức tăng lương tối thiểu, yếu tố nào cần được ưu tiên?
Theo tôi, yếu tố quan trọng nhất vẫn là mức sống của người lao động. Mục tiêu của việc điều chỉnh lương tối thiểu là bảo đảm thu nhập thực tế không bị bào mòn bởi lạm phát, qua đó giúp người lao động ổn định cuộc sống.
Khi thu nhập được cải thiện, người lao động sẽ yên tâm làm việc, nâng cao năng suất và gắn bó lâu dài với doanh nghiệp. Vì vậy, việc bảo đảm và nâng cao thu nhập thực tế cần được ưu tiên, từ đó tạo nền tảng để cải thiện năng suất lao động.
Nếu nền kinh tế tăng trưởng cao nhưng thu nhập của người lao động không tăng tương xứng, thành quả tăng trưởng sẽ khó được phân bổ hài hòa và mục tiêu phát triển bền vững cũng khó đạt được.
Giữ được mặt bằng giá, tăng lương mới thực sự có ý nghĩa
- Nếu phương án tăng 9,8% được thông qua, người lao động sẽ được hưởng lợi như thế nào?
Điều đó còn phụ thuộc rất lớn vào diễn biến giá cả.
Nếu lương tăng nhưng giá điện, xăng dầu, thực phẩm, học phí, viện phí... cũng đồng loạt tăng thì thu nhập danh nghĩa của người lao động sẽ cao hơn, nhưng thu nhập thực tế gần như không được cải thiện.
Ngược lại, nếu giữ được mặt bằng giá ổn định, việc tăng lương sẽ phát huy hiệu quả rõ rệt, giúp người lao động có thêm nguồn lực để trang trải các nhu cầu thiết yếu và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Vì vậy, tăng lương cần đi cùng các giải pháp kiểm soát lạm phát, bình ổn giá và tăng cường an sinh xã hội, như hỗ trợ chi phí giao thông công cộng, y tế, giáo dục hoặc giữ ổn định giá các mặt hàng thiết yếu. Chỉ khi đó, người lao động mới thực sự được hưởng lợi từ việc tăng lương.
- Theo ông, cơ chế điều chỉnh lương tối thiểu hiện nay đã phù hợp chưa?
Theo tôi, cơ chế điều chỉnh hiện nay về cơ bản là phù hợp, nhất là khi mặt bằng giá tương đối ổn định.
Tuy nhiên, trong trường hợp thị trường biến động mạnh, không nhất thiết phải liên tục điều chỉnh lương tối thiểu, bởi điều này có thể làm gia tăng áp lực chi phí đối với doanh nghiệp và nền kinh tế. Thay vào đó, Nhà nước nên áp dụng các giải pháp linh hoạt hơn như bình ổn giá, trợ giá một số dịch vụ thiết yếu hoặc hỗ trợ trực tiếp cho người lao động.
Về dài hạn, nếu Việt Nam duy trì được tốc độ tăng trưởng cao trong khoảng 5 năm tới, tôi tin mục tiêu đưa lương tối thiểu tiến gần mức sống tối thiểu của người lao động vào khoảng năm 2030 là hoàn toàn khả thi.
- Xin cảm ơn ông!
