Tạo dấu ấn Nghệ An trên không gian số

Khi di sản tìm công chúng trên nền tảng số

Những ngày tháng Tám, dân ca ví, giặm không chỉ hiện diện trên sân khấu. Hình ảnh các thí sinh Cuộc thi “Tìm kiếm tài năng Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh” năm 2026 xuất hiện liên tục qua bài viết, ảnh, video, nội dung giới thiệu thí sinh, phần thi và những câu chuyện bên lề. Một tiết mục sau khi kết thúc trên sân khấu vẫn tiếp tục tìm kiếm người xem mới trên Facebook, TikTok, YouTube.

Ngay từ vòng sơ khảo, yếu tố số đã gắn với cuộc thi khi thí sinh gửi video giọng hát để ban giám khảo chấm tuyển. Cuộc thi cũng xây dựng bộ nhận diện riêng với hình tượng cánh sen, dòng Lam, con thuyền và nhịp đối đáp ví, giặm, tạo sự thống nhất về hình ảnh trong quá trình truyền thông.

Điều đáng chú ý không chỉ là đưa một cuộc thi truyền thống lên môi trường mạng. Cách tổ chức nội dung đã tạo thêm nhiều “điểm chạm” giữa di sản và công chúng.

Người xem có thể biết tới thí sinh trước đêm thi, theo dõi tiết mục, bình luận, chia sẻ rồi gặp lại những trích đoạn biểu diễn trên các nền tảng khác. Vòng chung kết tiếp tục được truyền hình trực tiếp trên nền tảng số, đưa cuộc thi vượt ra ngoài không gian trường quay.

Cách tiếp cận này cũng xuất hiện trong nhiều hoạt động văn hóa khác.

Tại cuộc thi “Tìm hiểu di sản văn hóa Nghệ An năm 2025” dành cho học sinh THCS ở Yên Thành, các em tự làm video giới thiệu di sản quê hương, đăng lên mạng xã hội và sử dụng lượt thích, chia sẻ như một phần của nội dung thi. Thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức, học sinh trở thành người trực tiếp kể chuyện về quê hương mình.

Ở Bảo tàng Nghệ An – Xô viết Nghệ Tĩnh, truyền thông số cũng cho thấy khả năng chuyển từ sự quan tâm trên màn hình thành hành động ngoài đời thực.

Theo bà Phan Thị Hà Long - Phó Giám đốc Bảo tàng, sau khi thông tin và đường dẫn đăng ký các chương trình trải nghiệm như “Hoa của đất”, “Có hẹn với Ông Trăng”, “Hương sắc vùng cao” được đưa lên fanpage, hàng trăm người đã đăng ký trong thời gian ngắn.

Hiệu quả của truyền thông số, vì thế, không nhất thiết chỉ nằm ở những con số lượt xem lớn. Quan trọng hơn là khả năng đưa công chúng từ việc nhìn thấy một nội dung trên mạng tới tham gia một hoạt động cụ thể.

Theo báo cáo tại Hội thảo khoa học “Quảng bá giá trị địa phương trên hệ sinh thái truyền thông số” do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An phối hợp với Học viện Ngoại giao tổ chức ngày 14/8, hai chiến dịch truyền thông này đạt hàng triệu lượt xem, phần lớn đến từ những tài khoản trước đó chưa theo dõi trang.

Từ một cuộc thi ví, giặm, một hoạt động của bảo tàng đến những sự kiện lớn, không gian số đang giúp các giá trị văn hóa, điểm đến của Nghệ An vượt ra ngoài phạm vi địa phương và tiếp cận những nhóm công chúng mới.

Cách truyền thông cũng chuyển dần từ cung cấp thông tin đơn thuần sang tạo nội dung để công chúng xem, tương tác, chia sẻ và tham gia.

Từ “được nhìn thấy” đến “được lựa chọn”

Lượt xem, lượt thích hay chia sẻ là những con số dễ thấy nhất sau mỗi chiến dịch truyền thông. Nhưng một video có một triệu lượt xem không có nghĩa từng đó người sẽ nhớ Nghệ An, càng chưa chắc khiến họ muốn tìm hiểu hay lựa chọn điểm đến.

Nghệ An có nhiều chất liệu để kể: Quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh, Dân ca ví, giặm, biển Cửa Lò, Pù Mát, văn hóa miền Tây, di tích cách mạng, làng nghề, ẩm thực và con người xứ Nghệ. Vấn đề không phải thiếu câu chuyện, mà là những câu chuyện ấy có kết nối được thành một hình ảnh đủ rõ, đủ khác biệt về Nghệ An hay không.

Qua khảo sát một số video quảng bá du lịch, Làng Sen và đặc sản Nghệ An trên mạng xã hội, TS. Tạ Bích Loan - giảng viên Khoa Truyền thông và Văn hóa đối ngoại, Học viện Ngoại giao nhận xét, nhiều sản phẩm đã biết khai thác cảm xúc, sử dụng hình ảnh ấn tượng, nhịp điệu gần với giới trẻ. Tuy nhiên, một số nội dung vẫn chưa có thông điệp sắc nét, còn thiên về số liệu, thuyết minh thay vì nhân vật, trải nghiệm; nhận diện hình ảnh giữa các sản phẩm chưa đồng bộ.

Theo PGS.TS Nguyễn Ngọc Oanh - Trưởng khoa Quan hệ Quốc tế, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, bài toán không phải quảng bá Nghệ An nhiều hơn mà là quảng bá có chiến lược hơn: Đúng giá trị, đúng thông điệp, đúng kênh, đúng công chúng và có thể đo lường. Với công chúng quốc tế, nội dung cũng cần phù hợp với từng thị trường và tạo được đường dẫn từ nhận biết đến tìm hiểu, trải nghiệm, lựa chọn.

Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là làm thế nào để một video được xem nhiều, mà là Nghệ An muốn công chúng nhớ điều gì. Người quan tâm lịch sử có thể bắt đầu từ quê Bác; người thích trải nghiệm văn hóa tìm đến ví, giặm, ẩm thực, làng nghề; người yêu thiên nhiên quan tâm Pù Mát và miền Tây. Cùng một vùng đất có thể được kể theo nhiều cách, phù hợp với những mối quan tâm khác nhau.

Tuy nhiên, nhiều cách kể vẫn cần có những điểm chung. TS. Trần Thu Thủy - Giảng viên Học viện Ngoại giao cho rằng, truyền thông địa phương cần đi từ “được biết đến” tới “được ghi nhớ” và “được lựa chọn”. Nếu những hình ảnh về lịch sử, văn hóa, thiên nhiên và con người xuất hiện rời rạc, công chúng sẽ khó nhận ra điều gì làm nên nét riêng của Nghệ An.

Câu chuyện ấy cũng không nên chỉ dừng ở những giá trị của quá khứ. Bên cạnh Làng Sen, ví, giặm, các di tích hay cảnh quan thiên nhiên còn có một Nghệ An đang đổi thay về đô thị, hạ tầng, dịch vụ; có người trẻ tìm cách mới để kể chuyện quê hương và những cộng đồng đang tạo ra sản phẩm, trải nghiệm mới. Một hình ảnh vừa có chiều sâu truyền thống, vừa phản ánh sức sống hôm nay sẽ gần hơn với công chúng.

Ở góc độ di sản, bà Hoàng Thị Khánh - Phó Trưởng Ban Quản lý Di tích Nghệ An cho biết, đơn vị đề xuất xây dựng bộ nhận diện và triển khai các chiến dịch truyền thông chung, thống nhất về thông điệp, hình ảnh, hashtag và chủ đề theo từng thời điểm. Đồng thời, người dân, nhất là người trẻ, được khuyến khích tham gia kể chuyện về di tích, phong tục, dân ca, nghề truyền thống, nhân vật lịch sử và đời sống quê hương.

Cách tổ chức nội dung ở Cuộc thi “Tìm kiếm Tài năng Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh” năm nay phần nào cho thấy hướng tiếp cận đó: Có một diện mạo chung, nhưng mỗi thí sinh vẫn mang đến một gương mặt, một giọng hát và câu chuyện riêng.

Với du lịch, truyền thông số cũng cần tạo được những “đường dẫn” cụ thể hơn. Một video về miền Tây có thể đưa người xem tới thông tin về tuyến đi, nơi lưu trú, trải nghiệm cộng đồng; một câu chuyện về ví, giặm có thể nối với không gian diễn xướng, làng quê và những điểm đến gần đó. Khi người xem biết tiếp theo có thể đi đâu, trải nghiệm gì, khoảng cách từ “xem” tới “đi” mới được rút ngắn.

Để làm được điều đó, câu chuyện Nghệ An cần được kể bởi nhiều chủ thể, từ cơ quan quản lý, báo chí, đơn vị văn hóa, doanh nghiệp, người làm du lịch đến chính người dân. Mỗi chủ thể có cách kể riêng, nhưng cần cùng góp phần tạo nên một hình ảnh chung đủ rõ để công chúng nhận diện.

Công nghệ, AI hay thuật toán có thể giúp nội dung đi nhanh hơn, chuyển ngữ thuận lợi hơn và đến đúng người hơn, nhưng không thể thay thế một câu chuyện hấp dẫn và trải nghiệm thực tế. Bởi vậy, đích đến không phải là Nghệ An xuất hiện dày hơn trên màn hình điện thoại, mà là từ một clip ví, giặm, một câu chuyện ở Làng Sen, hình ảnh Cửa Lò hay trải nghiệm miền Tây, người xem có thể nhận ra những sắc thái khác nhau của cùng một vùng đất, từ đó hiểu Nghệ An rõ hơn, nhớ lâu hơn và có thêm lý do để đến Nghệ An.