Tên lửa Oreshnik trực chiến tại Belarus: góc kỹ thuật

Belarus xác nhận hệ thống tên lửa Oreshnik đã được đưa vào trạng thái trực chiến trên lãnh thổ nước này từ ngày 17 tháng 12. Động thái do Tổng thống Alexander Lukashenko công bố diễn ra trong bối cảnh Minsk nhấn mạnh hợp tác quân sự với Nga như một trụ cột răn đe chiến lược, đồng thời duy trì kênh đối thoại với Mỹ.

Tổng quan việc triển khai Oreshnik tại Belarus

Trong bài phát biểu ngày 18 tháng 12 trước toàn dân và quốc hội tại phiên họp của Hội đồng Nhân dân toàn Belarus ở Minsk, Tổng thống Alexander Lukashenko cho biết các vị trí phòng thủ chiến đấu đầu tiên đã được trang bị hệ thống tên lửa Oreshnik. Ông nói Belarus nhận hệ thống này "ngày hôm qua" và hiện nó đang ở trong "trạng thái sẵn sàng chiến đấu".

Ông Lukashenko nhấn mạnh hợp tác quân sự với Nga đóng vai trò then chốt trong bảo đảm phòng thủ chiến lược. Theo ông, Belarus và Nga đang triển khai một loạt "biện pháp răn đe chiến lược", trong đó có việc triển khai thành phần Nga của một nhóm quân khu vực trên lãnh thổ Belarus.

Nhà lãnh đạo Belarus cho hay, trong trường hợp xung đột leo thang, lực lượng vũ trang với hàng chục nghìn binh sĩ ở miền tây nước Nga sẽ ngay lập tức tham chiến như lực lượng hỗ trợ. Belarus sẽ là bên hành động trước, còn Nga sẽ tiếp tục hỗ trợ, theo mô tả của ông.

Ông đồng thời kêu gọi duy trì sự gắn kết với Moscow, nhấn mạnh cần "trân trọng tình hữu nghị" với Nga và cảnh báo việc chạy theo các "thông điệp nước ngoài" có thể dẫn tới nguy cơ suy yếu nhà nước Belarus.

Oreshnik: vũ khí răn đe siêu vượt âm đa đầu đạn

Nga lần đầu tiên sử dụng tên lửa Oreshnik vào tháng 11 năm 2024 trong một cuộc tập kích nhằm vào thành phố Dnipro, miền trung Ukraine. Giới chức Nga tuyên bố Oreshnik đạt tốc độ trên 10 lần tốc độ âm thanh, tương đương gần 11.000 km/h.

Với tốc độ siêu vượt âm, thời gian bay của tên lửa tới mục tiêu bị rút ngắn đáng kể, làm giảm khoảng thời gian hệ thống phòng không đối phương có thể phát hiện, theo dõi và đánh chặn. Tốc độ cao cũng tạo ra điều kiện bay khắc nghiệt, đòi hỏi thân tên lửa, lớp bảo vệ nhiệt và hệ thống điều khiển quỹ đạo phải được thiết kế cho môi trường nhiệt – cơ rất lớn.

Theo tuyên bố từ phía Nga, Oreshnik còn được trang bị công nghệ phương tiện hồi quyển tấn công đa mục tiêu độc lập (MIRV), cho phép mỗi tên lửa mang tới 36 đầu đạn. MIRV là cấu hình trong đó nhiều đầu đạn được gắn trên một phương tiện mang duy nhất, nhưng có khả năng tách ra và bay theo quỹ đạo độc lập đến các mục tiêu khác nhau.

Cấu trúc MIRV làm tăng độ phức tạp cho hệ thống phòng thủ đối phương: thay vì phải đối phó với một đầu đạn duy nhất, radar và tên lửa đánh chặn phải xử lý đồng thời nhiều mục tiêu nhỏ hơn, xuất hiện gần như cùng lúc. Khi kết hợp giữa tốc độ siêu vượt âm và tải trọng nhiều đầu đạn, một hệ thống như Oreshnik, nếu đúng như công bố, sẽ có giá trị răn đe cao trong môi trường xung đột cường độ lớn.

Tổng thống Nga Vladimir Putin được dẫn lời cho rằng không có hệ thống phòng không nào của phương Tây có thể đánh chặn loại tên lửa này. Đây là một tuyên bố chính trị – quân sự thể hiện mức độ tự tin của Moscow vào năng lực xuyên phá phòng thủ của Oreshnik.

Vai trò của Oreshnik trong cấu trúc răn đe Belarus – Nga

Phát biểu của ông Lukashenko cho thấy Minsk xem sự hiện diện của Oreshnik như một phần trong "các biện pháp răn đe chiến lược" đang được triển khai cùng Nga. Việc bố trí hệ thống trên lãnh thổ Belarus, song song với sự hiện diện của thành phần Nga trong nhóm quân khu vực, tạo nên một cấu trúc răn đe liên kết, trong đó Belarus là tuyến triển khai tiền phương, còn Nga là lực lượng hậu thuẫn quy mô lớn.

Trong kịch bản xung đột leo thang được ông Lukashenko mô tả, Belarus sẽ là bên "hành động đầu tiên", còn lực lượng Nga với "hàng chục nghìn binh sĩ" ở miền tây nước này đóng vai trò lực lượng tăng viện. Trong bối cảnh đó, một hệ thống tên lửa có tốc độ siêu vượt âm, nhiều đầu đạn như Oreshnik được kỳ vọng củng cố thêm năng lực tấn công tầm xa trong bộ công cụ răn đe chung.

Cách diễn đạt của nhà lãnh đạo Belarus cho thấy trọng tâm là phòng thủ và răn đe, thay vì mô tả nhiệm vụ tấn công cụ thể. Ông đặt Oreshnik trong cùng mạch lập luận về bảo vệ chủ quyền, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của quan hệ quân sự – chính trị với Nga.

Đối thoại với Mỹ và thông điệp của Minsk

Bên cạnh hợp tác quân sự với Nga, ông Lukashenko cho biết Belarus cũng đang xây dựng quan hệ mang tính xây dựng với Mỹ. Ông mô tả đây là cuộc đối thoại giữa "các bên mạnh với nhau", đồng thời khẳng định không có gì mâu thuẫn khi vừa duy trì quan hệ chiến lược với Nga và Trung Quốc, vừa mở kênh trao đổi với một trong những "trung tâm quyền lực" quan trọng là Mỹ.

Theo ông, lợi ích của Belarus là trọng tâm trong mọi cuộc đàm phán với Washington. Tổng thống Belarus nhấn mạnh ông không chấp nhận để đất nước ở vào thế yếu trong bất kỳ khuôn khổ đối thoại nào, và nói đã nêu rõ với phía Mỹ rằng Minsk có những lợi ích riêng cần được tôn trọng.

Ông Lukashenko cho biết thêm, ngoại trừ những cuộc gặp ban đầu, phía Mỹ "chưa bao giờ" nêu vấn đề hợp tác giữa Belarus và Nga trong các cuộc đàm phán sau này. Ông nói đã khẳng định với đối tác Mỹ rằng "Nga là thiêng liêng" đối với Belarus.

Theo nhà lãnh đạo Belarus, ông đã đạt được thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin về việc hai bên sẽ hỗ trợ lẫn nhau vì lợi ích của nhân dân hai nước. Qua đó, Minsk tìm cách thể hiện vừa gắn bó chặt chẽ với Moscow trong lĩnh vực an ninh – quốc phòng, vừa duy trì kênh trao đổi với Washington trên cơ sở đặt lợi ích quốc gia của Belarus lên trên hết.

Nhận định tổng quan

Việc Belarus đưa hệ thống tên lửa Oreshnik vào trạng thái trực chiến từ ngày 17 tháng 12 đánh dấu bước tăng cường đáng kể trong năng lực răn đe của cấu trúc an ninh Belarus – Nga. Các thông số được Nga công bố về tốc độ siêu vượt âm và khả năng mang nhiều đầu đạn cho thấy hệ thống này được thiết kế cho vai trò răn đe chiến lược, với ưu tiên là khả năng xuyên phá phòng thủ.

Song song, những tuyên bố của ông Lukashenko về đối thoại với Mỹ cho thấy Minsk tìm cách định vị mình vừa là đồng minh quân sự quan trọng của Nga, vừa là một chủ thể đối thoại độc lập, nhấn mạnh lợi ích riêng. Trong bức tranh đó, Oreshnik không chỉ là một hệ thống vũ khí mới mà còn là một công cụ thể hiện định hướng an ninh – quân sự của Belarus trong giai đoạn hiện nay.