Thắp sáng khát vọng tri thức nơi biên giới:Kỳ 3: Thỏa nỗi ước mong
Những năm qua, với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương, sự học của học sinh các xã miền núi của Nghệ An nói chung, học sinh các xã biên giới nói riêng đã dần khởi sắc... Con đường tìm tri thức của hàng nghìn học sinh vùng phên dậu sẽ thực sự bước sang trang mới khi chủ trương xây dựng trường liên cấp biên giới được thông qua và chính thức thực hiện từ năm học này.

Nhóm P.V / Trình bày: Hồng Toại •
07/03/2006
Những năm qua, với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương, sự học của học sinh các xã miền núi Nghệ An nói chung, học sinh các xã biên giới nói riêng đã dần khởi sắc... Con đường tìm tri thức của hàng nghìn học sinh vùng phên dậu sẽ thực sự bước sang trang mới khi chủ trương xây dựng trường liên cấp biên giới được thông qua và chính thức thực hiện từ năm học này.

Hơn nửa thế kỷ trước, gia đình ông Nguyễn Văn Châu từ xã Ngọc Sơn (huyện Đô Lương cũ) lên bản Cao Vều (xã Anh Sơn) lập nghiệp. Vùng đất giáp tỉnh Bolykhamxay (Lào) ngày ấy hoang sơ đến mức đi từ bản ra trung tâm xã phải mất cả ngày. Mặc dù đời sống rất khó khăn song vợ chồng ông Châu vẫn quyết tâm cho con cái đến trường ở vùng trung tâm. Đây là một sự lựa chọn táo bạo và “thức thời” vào thời điểm nhiều gia đình còn quen với việc để con em “biết chữ là được”... Nhờ sự quyết tâm đó mà 3 người con của ông Châu đều có công ăn việc làm ổn định. Trong đó có 2 cháu là giáo viên, 1 cháu kinh doanh dịch vụ vận tải.

Nói về chặng đường nuôi con khôn lớn, trưởng thành, ông Nguyễn Văn Châu tâm tình: “Bản thân tôi từ bé, lớn lên chỉ làm nông, làm vườn, không được học hành nhiều. Tuy nhiên, tôi đã được các bạn bè ở quê là những người công chức, giáo viên tư vấn phải đầu tư cho con học hành, cho các cháu có kiến thức mới đỡ nghèo, đỡ khổ. Nghe theo những lời khuyên chí lý, chí tình của bạn, vợ chồng tôi đã cố gắng lao động sản xuất để các con được học tập đầy đủ, dạy bảo các con không ngừng vượt khó để học tập”.
Là tấm gương của bản làng về phát triển kinh tế hộ, nuôi con giỏi, dạy con ngoan, ông Nguyễn Văn Châu đã được bà con ở bản Vều 1 tín nhiệm, bầu làm Trưởng bản. Những năm qua, dù bản Vều 1 đã có nhiều đổi thay nhưng bản thân ông vẫn không nguôi sự day dứt khi thấy sự học của trẻ em Cao Vều vẫn còn thiệt thòi.

Ông Châu cho biết: Bản Cao vều có đủ điểm trường của 3 cấp mầm non, tiểu học và THCS nhưng cơ sở vật chất, điều kiện dạy và học ở điểm trường còn thiếu hụt, không thể so sánh với trường chính ở trung tâm xã. Vậy nên, ở bản, nhà nào khá giả thì đưa con xuống trung tâm học. Như nhà tôi có 4 đứa cháu, không ai cho học điểm lẻ. Con út của tôi ra trung tâm xã Anh Sơn thuê nhà cho con trọ học ở trường trung tâm.
Khi biết trên địa bàn xã sẽ được xây dựng trường liên cấp bán trú tiểu học và THCS, Trưởng bản Nguyễn Văn Châu mừng lắm. Ông gọi đó là “chủ trương lớn” và là cơ hội để “thay đổi tương lai cho con cháu của bản”. Chia sẻ niềm vui, ông Châu bày tỏ: Sắp tới, Nhà nước xây dựng trường, con em của bản có cơ hội để được hưởng thụ giáo dục một cách toàn diện nhất. Muốn công trình này phát huy hiệu quả, phụ huynh phải thay đổi nhận thức, phải hiểu rằng sự trưởng thành của một đứa trẻ là kết quả của sự chăm lo từ gia đình tới nhà trường và cả cộng đồng. Bản thân tôi sẽ đi từng nhà để tuyên truyền cho bà con hiểu về chủ trương, chính sách hết sức nhân văn này. Lan tỏa câu chuyện của gia đình để vận động bà con nỗ lực chăm lo việc học cho con cháu.

Ngày 18/7/2025, Bộ Chính trị có Thông báo Kết luận số 81-TB/TW về thống nhất chủ trương đầu tư xây dựng các trường học nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại 248 xã biên giới, tập trung thí điểm xây mới hoặc cải tạo 100 trường trong năm 2025. Đây là một quyết sách lớn, có ý nghĩa chính trị - xã hội và nhân văn sâu sắc, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước đối với đồng bào, chiến sĩ, đặc biệt là các cháu học sinh tại vùng phên dậu của Tổ quốc.
Tại Nghệ An, thực hiện Kết luận của Bộ Chính trị, toàn tỉnh sẽ có 21 trường liên cấp được xây mới.
Cụ thể, gồm các Trường PTDT liên cấp TH - THCS nằm trên địa bàn các xã Na Ngoi, Thông Thụ, Nhôn Mai, Môn Sơn, Keng Đu, Sơn Lâm, Nậm Cắn, Tri Lễ, Mường Típ, Tam Quang, Hạnh Lâm, Bắc Lý, Mỹ Lý, Na Loi, Tam Thái, Tiền Phong, Mường Xén, Châu Khê, Quế Phong, Anh Sơn, Kim Bảng.
Dự kiến, sau khi hoàn thành, các trường sẽ có 1.029 lớp (trong đó, có 549 lớp ở bậc tiểu học và 480 lớp bậc THCS) với hơn 39.000 học sinh và 1.736 giáo viên. Dự kiến sẽ có hơn 30.000 học sinh ở nội trú. Tổng kinh phí đầu tư cho 21 trường là hơn 5.000 tỷ đồng.
.png)
Trên địa bàn xã Tam Hợp hiện có 2 trường THCS, trong đó chỉ mới có Trường PT DTBT THCS Tam Hợp là trường bán trú. Trong khi đó, Trường THCS Tam Thái, hiện có gần 100% học sinh là người dân tộc thiểu số, nhiều em đang ở xa nhưng do chưa tổ chức bán trú nên học sinh gặp khó khăn khi đến trường.

Nhà em Kha Hiền Dịu - học sinh lớp 8B, Trường THCS Tam Thái, ở bản Khởi, cách trường gần 10 km. Bố đi làm ăn xa, mẹ bận em nhỏ, ông bà đã lớn tuổi nên em không có người đưa đón. Hơn 1 năm nay, Dịu xin đến ở nhờ một người quen gần trường để không bị gián đoạn việc học. Hàng ngày, một buổi Dịu đi học, buổi còn lại, em phụ bán hàng tạp hóa để đỡ đần cho chủ nhà vì không mất tiền trọ.
Em Kha Hiền Dịu chia sẻ, dù vất vả hơn các bạn nhưng đây là cách duy nhất để em vẫn có thể đến trường. "Em không muốn phải bỏ học giữa chừng, rồi kết hôn sớm, sinh con như chị của mình. Mục tiêu của em là thi đậu vào trường THPT DTNT của tỉnh" - Dịu nói thêm.

Những học sinh có hoàn cảnh như Kha Hiền Dịu không phải là hiếm. Thầy giáo Võ Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường THCS Tam Thái nói thêm: Trường chúng tôi từng có nhiều năm nằm trong tốp cuối của huyện Tương Dương (cũ) về chất lượng giáo dục. Nếu trường đủ điều kiện để xây dựng trường bán trú thì học sinh sẽ thuận lợi hơn, các em sẽ đi học chuyên cần, không phải lo cái ăn, cái mặc, không phải lo chuyện ăn ở đi lại.
Từ khó khăn trên, bước vào năm học 2025-2026, đón nhận thông tin Nhà nước đầu tư xây dựng các trường học nội trú liên cấp trên địa bàn xã Tam Hợp, các giáo viên Trường THCS Tam Thái đều rất vui mừng. Ngôi trường mới không chỉ góp phần thay đổi điều kiện dạy và học mà còn thay đổi nhận thức và cách nhìn của người dân về việc học của con em mình. Lúc đó, trường không chỉ là nơi gieo mầm tri thức, trường còn mở ra cánh cửa hy vọng cho tương lai của cả bản làng.

Thầy giáo Võ Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường THCS Tam Thái bày tỏ: Việc xây dựng trường phổ thông nội trú tiểu học và THCS trên địa bàn sẽ giải quyết được nhiều bất cập hiện có của các trường học trên địa bàn xã.
Trước đó, xã Tam Thái được sáp nhập từ xã Tam Hợp và xã Tam Thái (cũ) của huyện Tương Dương và trên địa bàn đang có 4 trường tiểu học và THCS với tổng hơn 1.300 học sinh. Điều đáng nói, xã có 2 trường THCS nhưng quy mô trường rất nhỏ chỉ có từ 7, 8 lớp nên số học sinh ít, đội ngũ giáo viên có nhiều môn, mỗi môn chỉ có 1 giáo viên như Tin học, tiếng Anh, Địa lý, Lịch sử, vì vậy việc trao đổi, nâng cao chất lượng đội ngũ là rất hạn hữu. Về phía học sinh, hiện chỉ có học sinh ở xã Tam Hợp (cũ) là được hưởng trường bán trú. Trong khi đó, học sinh ở xã Tam Thái (cũ), nhiều em ở nhà xa trường nhưng lại không được hưởng chế độ nên rất thiệt thòi.

Thầy giáo Võ Anh Tuấn cũng tâm sự rất chân thành: Từ 4 trường, xã chúng tôi chỉ còn lại 1 trường nội trú nên chắc chắn sẽ có nhiều hiệu trưởng, hiệu phó sẽ không còn làm vai trò lãnh đạo. Nhưng tôi và các hiệu trưởng khác không hề băn khoăn về điều này. Khi có trường nội trú, chúng tôi được rất nhiều, đó là chất lượng học sinh được nâng cao, chế độ chính sách cho các em được đảm bảo. Ở đây, phần lớn phụ huynh đi làm ăn xa, các con ở với ông bà nên nhờ có môi trường nội trú, phụ huynh sẽ yên tâm hơn vì có trường, có thầy cô hỗ trợ.
Nói về mô hình trường bán trú, thầy giáo Hồ Đức Quảng - Hiệu trưởng Trường PT DTBT THCS Tri Lễ, xã Tri Lễ cũng khẳng định, đây là mong muốn của đông đảo phụ huynh và học sinh vùng biên.

Thầy giáo Hồ Đức Quảng cho biết; Trường chúng tôi có 903 học sinh nhưng chỉ có 361 học sinh thuộc diện bán trú, chủ yếu là học sinh người Mông, người Khơ Mú đến từ các bản xa xôi như: Pả Khốm, Huồi Mới, Mường Lòng. Nhu cầu học sinh muốn được ở bán trú luôn cao hơn điều kiện thực tế của nhà trường. So với học sinh ở các trường bình thường, học sinh ở các trường bán trú được hưởng nhiều chế độ chính sách hỗ trợ như chế độ ăn, ở theo Nghị định 66, chính sách miễn, giảm học phí và hỗ trợ chi phí học tập theo Nghị định 86 và được hỗ trợ học tập các chương trình tăng cường theo Nghị quyết 17 của HĐND tỉnh Nghệ An. Ở đây các em được học cả ngày ở trường, được giáo viên hỗ trợ phụ đạo thêm vào buổi đêm nên có nhiều cơ hội được phát triển bồi dưỡng. Nhiều em nhờ đó đã đậu vào Trường DTNT của tỉnh, đạt học sinh giỏi các cấp.
Cũng theo Hiệu trưởng Trường PT DTBT THCS Tri Lễ, hiện trên địa bàn xã sau sáp nhập có 5 trường với hơn 2000 học sinh, phần lớn các em bố mẹ đều đi làm ăn xa, ở nhà với ông bà. Vì thế, khi tất cả học sinh của xã được tập trung vào một trường nội trú, các em sẽ có cơ hội được phát triển toàn diện, giúp phụ huynh yên tâm khi gửi gắm con em đến trường và trường sẽ được đầu tư quy mô, đồng bộ.
Mô hình nội trú liên cấp giúp giải quyết căn bản vấn đề phân tán học sinh và manh mún mạng lưới trường lớp. Thay vì duy trì quá nhiều điểm trường nhỏ với sĩ số thấp, thiếu giáo viên và điều kiện dạy học hạn chế, việc tập trung học sinh về một trung tâm liên cấp (tiểu học - THCS, thậm chí THPT) tạo điều kiện tổ chức dạy học quy mô, đồng bộ và chuyên nghiệp hơn. Đây là tiền đề để nâng cao chất lượng giáo dục, giảm tình trạng dạy ghép lớp, thiếu giáo viên bộ môn và hạn chế học sinh bỏ học giữa chừng.
Nội trú liên cấp giải quyết bài toán tiếp cận giáo dục cho học sinh vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện địa hình chia cắt khiến việc đi học hằng ngày trở thành thách thức lớn. Khi học sinh được ăn ở tập trung tại trường, quãng đường đi lại được rút ngắn, nguy cơ tai nạn giao thông, lũ quét, sạt lở, mưa rét… được giảm thiểu đáng kể. Quan trọng hơn, nội trú giúp đảm bảo tính liên tục của quá trình học tập, đặc biệt trong mùa mưa lũ - thời điểm nhiều em phải nghỉ học dài ngày nếu ở bán trú hoặc học tại điểm lẻ.
---------o0o--------
(Còn nữa)


