Thế bế tắc của 5 quốc gia châu Âu trong ván bài tên lửa Patriot

Tình trạng khan hiếm tên lửa đánh chặn cho hệ thống Patriot đang trở thành bài toán hóc búa không chỉ với Ukraine mà còn với hàng loạt quốc gia châu Âu. Việc xây dựng thế trận phòng thủ tên lửa xoay quanh hệ sinh thái của Mỹ khiến các quốc gia này rơi vào trạng thái lệ thuộc kép: vừa phụ thuộc vào năng lực sản xuất của tập đoàn Lockheed Martin, vừa chịu sự chi phối từ các ưu tiên đối ngoại của Washington.

Sự thống trị của cấu hình Patriot PAC-3 tại lục địa già

Hiện nay, cấu hình Patriot PAC-3 đóng vai trò là nòng cốt trong biên chế quân đội của Hà Lan, Đức, Ba Lan, Thụy Điển và Romania. Đây là những quốc gia đã đặt trọn niềm tin vào khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo của dòng vũ khí Mỹ. Đáng chú ý, Thụy Sĩ cũng đã ký hợp đồng vào năm 2022 nhưng đang gặp khó khăn do thời hạn bàn giao bất định, buộc nước này phải tìm kiếm các phương án dự phòng.

Trường hợp của Tây Ban Nha cũng gây chú ý khi Madrid đặt hàng 4 đại đội Patriot PAC-3 vào năm 2024. Quyết định này được đưa ra ngay cả khi quan hệ giữa Madrid và Washington có những rạn nứt liên quan đến các chiến dịch quân sự chống Iran và việc Tây Ban Nha từ chối cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ trên lãnh thổ cho mục đích này.

Rào cản về năng lực sản xuất nội địa

Dù có tới 7 quốc gia châu Âu đứng trước nhu cầu tìm kiếm giải pháp song hành để giảm sự phụ thuộc vào Mỹ, nhưng rào cản lớn nhất chính là năng lực công nghệ. Hiện tại, không quốc gia nào trong nhóm này sở hữu nền tảng tên lửa phòng thủ nội địa có khả năng tương đương Patriot trong việc chống tên lửa đạn đạo.

Đức có tập đoàn Diehl Defence với dòng IRIS-T, nhưng biến thể hiện đại nhất là SLX vẫn đang trong quá trình phát triển và chưa khẳng định được khả năng đánh chặn mục tiêu đạn đạo tầm xa. Trong khi đó, Thụy Điển và Ba Lan mạnh về các hệ thống tầm ngắn hoặc vác vai như RBS 70 và Perun. Tây Ban Nha và Hà Lan sở hữu công nghệ điện tử quân sự tiên tiến nhưng lại thiếu hụt năng lực chế tạo tên lửa hoàn chỉnh.

Các khoản đầu tư tỷ USD củng cố sự phụ thuộc

Thay vì tìm kiếm lối thoát, các quốc gia châu Âu dường như đang lún sâu hơn vào các khoản đầu tư khổng lồ cho hệ thống của Mỹ. Ba Lan dẫn đầu với việc chi khoảng 13,3 tỷ USD năm 2023 để mua thêm 6 đại đội với cấu hình tăng cường. Hà Lan và Romania cũng tiếp tục đặt hàng thêm các đơn vị hỏa lực mới để bù đắp khoảng trống sau khi chuyển giao thiết bị cho Ukraine.

Đức đang cố gắng nội địa hóa một phần bằng cách khởi động dây chuyền sản xuất dòng tên lửa PAC-2 GEM-T tại cơ sở COMLOG vào tháng 9 tới. Dự án này ngốn khoảng 250 triệu Euro tiền xây dựng nhà máy và dự chi 4,7 tỷ Euro để sản xuất 1.000 tên lửa phục vụ các đối tác châu Âu. Tuy nhiên, giới chuyên gia lưu ý rằng GEM-T không phải là dòng chuyên dụng cho nhiệm vụ đánh chặn tên lửa đạn đạo hiện đại.

Việc thay đổi chiến lược phòng không vào lúc này được coi là một rủi ro chính trị lớn. Thừa nhận cần một giải pháp thay thế đồng nghĩa với việc gián tiếp thừa nhận sai lầm trong tính toán ngân sách và quốc phòng suốt nhiều thập kỷ qua. Điều này giải thích tại sao dù khao khát quyền tự chủ, châu Âu vẫn chưa thể rời bỏ "ván bài" Patriot.