Thỏa thuận Mỹ-Trung:Obama "chọn mặt gửi vàng" hay "trao trứng cho ác"?

(Baonghean) - Hướng tới những lợi ích chiến lược, Mỹ và Trung Quốc đang thể hiện những nỗ lực xây dựng và duy trì mối quan hệ hài hòa - Một nước cờ chung nhưng với ẩn ý riêng của mỗi nhà lãnh đạo.

Ngày 12/11, Tổng thống Mỹ Barack Obama và Chủ tịch nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa Tập Cận Bình đã ký kết vào thỏa thuận về biến đổi khí hậu. Theo đó, hai quốc gia gây ô nhiễm hàng đầu thế giới này cam kết sẽ cắt giảm lượng khí nhà kính. Đây chỉ là một trong số các kết quả của buổi gặp gỡ đặc biệt long trọng mà Chủ tịch Tập dành cho chủ nhân của Nhà Trắng. Được biết, Barack Obama đã được mời đến dùng bữa tối tại "Tử cấm thành" của Đảng cộng sản Trung Quốc, một ngoại lệ đối với các lãnh đạo nước ngoài. Tại đây, Mỹ và Trung Quốc cũng đã đạt được thỏa thuận về việc xuất khẩu các công nghệ tin học Mỹ và hứa hẹn sẽ thiết lập mạng lưới thông tin giữa quân đội hai nước nhằm tránh tình trạng căng thẳng tại Tây Thái Bình Dương.

Tổng thống Mỹ Barack Obama (trái) và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong buổi họp báo tổ chức tại Đại Lễ đường Nhân dân, Bắc Kinh (Trung Quốc) ngày 12/11. Ảnh AP

Về phía Trung Quốc, tiến triển tốt đẹp của mối quan hệ Trung - Mỹ được truyền thông Trung Quốc tung hô như là "một dạng quan hệ mới giữa các thế lực hàng đầu" - trong khi người Trung Quốc đặc biệt nhấn mạnh khái niệm này, thì người Mỹ lại tỏ ra dè dặt và kín đáo hơn. Trên thực tế, ý tưởng về cặp đôi G2 cùng với Trung Quốc từng được đề cập đến từ đầu nhiệm kỳ của Tổng thống Obama, nhưng không được người Mỹ hưởng ứng. Còn Trung Quốc thì ngược lại, đó là cơ hội để khẳng định "chế độ chính trị" và các "lợi ích chiến lược" của quốc gia này là đúng đắn, bởi nhận được sự đồng tình của một bên thứ hai. Tập Cận Bình cũng định nghĩa "lợi ích chiến lược" đối với Trung Quốc bao gồm tất cả những hoạt động trên biển của quốc gia này, đồng thời, nhắc nhở rằng mối quan hệ mới giữa hai nước phải dựa trên sự tôn trọng hệ thống chính trị, chủ quyền, lãnh thổ và tránh hành động đi ngược lại với "lợi ích chiến lược" của nhau.

Đối với Mỹ, cụ thể là đối với Tổng thống Barack Obama, có lẽ bước tiến mới trong mối quan hệ với Trung Quốc là minh chứng cho sự đúng đắn của chiến lược "cân bằng trở lại" - thuật ngữ dùng để chỉ việc "chuyển hướng" sang Thái Bình Dương. Thất bại ngày 4/11 của Đảng Dân chủ và của Tổng thống Mỹ là hồi chuông báo động về sự tín nhiệm mà người Mỹ dành cho Obama với các chính sách đối nội, đối ngoại trong nửa nhiệm kỳ qua. Bằng cách thắt chặt mối quan hệ với chủ nhân mới của Trung Quốc, Mỹ sẽ ràng buộc được "ngôi sao đang lên" của Tây Thái Bình Dương vào các trách nhiệm với hành tinh này. Đặc biệt là những vấn đề môi trường đã và đang bế tắc vì thiếu sự thỏa thuận của hai nền kinh tế hàng đầu thế giới (và cũng là những tác nhân gây ô nhiễm hàng đầu).

Tất nhiên, lấy thỏa thuận về khí hậu mà hai nhà lãnh đạo ký kết với nhau ra để ăn mừng là những người mơ mộng và có phần lạc quan thái quá. Bởi, cụ thể, Mỹ cam kết giảm từ 26 đến 28% lượng khí CO2 thải ra từ nay đến năm 2025 so với năm 2005; còn Trung Quốc cam kết muộn nhất từ sau năm 2030 sẽ giảm lượng khí nhà kính thải ra. Đồng thời, Trung Quốc cũng sẽ tăng lượng năng lượng có thể tái tạo được trong cơ cấu năng lượng của mình lên 20%. Những cam kết trên chắc chắn không đủ để giữ mức tăng nhiệt độ toàn cầu ở dưới 2 độ C trong suốt thế kỷ XXI. Vậy thì ý nghĩa thực sự của thỏa thuận này là gì, ngoài sự bắt tay "làm hòa" của 2 cường quốc hàng đầu hành tinh?

Trước tiên, đối với cộng đồng quốc tế, đây là sự kiện đặc biệt quan trọng, bởi đây là lần đầu tiên Trung Quốc cam kết giảm khí thải với con số cụ thể. Có nghĩa là Trung Quốc đã bắt đầu nhìn nhận trách nhiệm của mình trên cương vị một quốc gia có ảnh hưởng lớn đến toàn cầu. Trên thực tế, có lẽ Trung Quốc chấp nhận "đóng yên cương", bởi vị trí chủ nhân mới của Bắc Kinh vẫn chưa thực sự vững chắc. Tập Cận Bình hẳn đang tính đến nước cờ "nhún nhường" hơn để tranh thủ sự đồng tình từ nước ngoài nhằm củng cố quyền lực của mình trước những vấn đề nội địa ở Tân Cương và trong cả cuộc tranh chấp biển đảo với các quốc gia láng giềng. Đối với Mỹ, việc làm hòa với Trung Quốc có lẽ là điều không tránh khỏi, bởi như một giáo sư của Đại học Nhân dân Bắc Kinh phân tích: Trung Quốc và Mỹ không thể loại trừ được nhau trong khu vực Thái Bình Dương và không còn cách nào khác ngoài việc cùng tồn tại. "Tất nhiên, Trung Quốc cần có sự đồng tình của Mỹ trong một vài lĩnh vực để có thể thực hiện được các kế hoạch của mình. Nhưng thực ra nhu cầu này đến từ cả hai phía: cả hai đều cần đạt được thỏa thuận với nhau trong một số chủ đề". Có thể ngầm hiểu Triều Tiên và Syria là một vài trong số các chủ đề được ám chỉ đến.

Thỏa thuận này có thực sự là điều đáng vui mừng đối với người Mỹ? Thời gian sắp tới chưa hẳn sẽ dễ dàng với Tổng thống Obama, khi mà quyết định ký cam kết giảm khí thải vào thứ Tư ngày 12/11 tại Bắc Kinh đã bị Quốc hội và Đảng Cộng hòa kịch liệt lên án. Chỉ còn 2 năm nữa là kết thúc nhiệm kỳ của ông. Nếu như Nhà Trắng sẽ đổi chủ và rơi vào tay Đảng Cộng hòa, thì việc cắt giảm khí thải sẽ trở thành gánh nặng: Đảng Cộng hòa chưa bao giờ xem việc đấu tranh chống lại thay đổi khí hậu toàn cầu là ưu tiên hàng đầu trong các chủ trương của mình. Người phát ngôn của Hạ viện John Boehner đã lên án thỏa thuận mới nhất giữa Mỹ và Trung Quốc như một mối đe dọa đến nền công nghiệp của Mỹ. Việc tự ý quyết định mà không cần sự đồng tình của Quốc hội cũng là một trong những lý do khiến Quốc hội "Cộng hòa" bất mãn với Obama. Tất nhiên Obama có quyền sử dụng vũ khí tối ưu của Tổng thống là quyền phủ quyết hoàn toàn ý kiến của Quốc hội. Nhưng đây liệu có phải là một nước cờ liều lĩnh của chủ nhân Nhà Trắng? Nếu mối quan hệ với Trung Quốc xảy ra sự cố, 2 năm "chung sống" với Quốc hội "Cộng hòa" chắc chắn sẽ còn khó khăn hơn nữa với vị Tổng thống của Đảng Dân chủ này. Còn phải chờ xem liệu Obama có đặt niềm tin đúng chỗ không, khi bắt tay với Tập Cận Bình - chủ nhân đầy tham vọng của con rồng châu Á.

Thục Anh