“Thôn, xóm thông minh”, hạt nhân của “ nông thôn số ”
Nông thôn Nghệ An hiện đang đẩy mạnh chuyển đổi số đến cấp thôn, xóm. Xây dựng nông thôn số với mô hình thôn, xóm thông minh là một phần của chương trình Nông thôn mới giai đoạn 2026-2030. Việc xây dựng các thôn, xóm thông minh sẽ là nền tảng để xây dựng nông thôn số 4.0 ở Nghệ An, phát triển nông thôn theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.
Hoàng Việt Anh - Kỹ thuật: Hồng Toại • 23/10/2025
------------------o0o------------------
Nông thôn Nghệ An hiện đang đẩy mạnh chuyển đổi số đến cấp thôn, xóm. Xây dựng nông thôn số với mô hình thôn, xóm thông minh là một phần của chương trình nông thôn mới giai đoạn 2026-2030. Việc xây dựng các thôn, xóm thông minh sẽ là nền tảng để xây dựng nông thôn số 4.0 ở Nghệ An, phát triển nông thôn theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.
------------------o0o------------------
Theo Quyết định 319 ngày 8/3/2022 của Thủ tướng Chính phủ quy định xã nông thôn mới kiểu mẫu giai đoạn 2021-2025 phải có ít nhất 1 mô hình thôn, xóm thông minh.
Tiêu chí thôn, xóm thông minh dựa trên nền tảng là xã đã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu, có tỷ lệ người dân sử dụng điện thoại thông minh cao, chính quyền địa phương cam kết nguồn lực để triển khai mô hình.
Tại Nghệ An, xã Nam Giang (cũ) nay là xã Kim Liên là địa phương đầu tiên trên toàn tỉnh thí điểm xây dựng "xã nông thôn mới thông minh".
Từ năm 2024 đến nay, mô hình "thôn xóm thông minh"đã phát huy hiệu quả rõ nét, góp phần thực hiện mục tiêu nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại và nông dân văn minh.
Tại nhà văn hóa xóm 2, xã Kim Liên, có một chiếc bảng tin đặc biệt xuất hiện từ hơn 1 năm nay. Không còn là tấm bảng thông báo giấy như trước, mà giờ đây, mỗi ô thông tin là một mã QR được cài đặt sẵn. Chỉ một cú chạm nhẹ trên màn hình điện thoại, người dân có thể cập nhật nhanh chóng các thông tin về kinh tế, chính trị, văn hóa của địa phương, cũng như những ứng dụng số phục vụ đời sống hằng ngày.
Ở một làng quê thuần nông như Kim Liên, sự xuất hiện của “bảng tin số” được xem là bước chuyển mình đáng kể trên hành trình xây dựng thôn, xóm thông minh. Bà Phan Thị Châu năm nay 65 tuổi, phấn khởi nói: “Từ khi có cái bảng tin số đó, bà con trong xóm luôn biết được các thông báo của xóm, xã, tỉnh, rồi cả Trung ương rất nhanh. Ngày nào tôi với mấy bà trong xóm cũng ra nhà văn hóa quét để coi tin mới, vô cùng thuận tiện. Cán bộ xóm với xã thường xuyên hướng dẫn cho nữa nên người lớn tuổi như tôi cũng đều biết cách dùng điện thoại để xem”.
Để các ứng dụng số có thể đi vào đời sống một cách hiệu quả, chính quyền địa phương đã phát huy nguồn lực sẵn có - khi hơn 90% người dân sử dụng điện thoại thông minh. Từ nền tảng ấy, các tổ công nghệ số cộng đồng dễ dàng tiếp cận, “cầm tay chỉ việc” cho bà con cách cài đặt ứng dụng, quét mã QR, hay thanh toán không dùng tiền mặt. Dần dần, việc dùng điện thoại để tra cứu thông tin, đăng ký thủ tục hành chính, hay mua bán nông sản trực tuyến đã trở nên quen thuộc - kể cả với những người lớn tuổi.
Ông Trần Thanh Hải - Phó Chủ tịch UBND xã Kim Liên cho biết: “Xã đã tập trung đầu tư hệ thống mạng internet, modem wifi 4G, 5G ở nhà văn hóa xóm phục vụ người dân. Bên cạnh đó, chúng tôi là khuyến khích người dân sử dụng hệ thống điện thoại thông minh để thực hiện xóm thông minh trên nền tảng số”.
Từ những đổi thay trong cách nghĩ, cách làm của người dân, hành trình chuyển đổi số ở xã Kim Liên càng trở nên rõ nét hơn với vai trò nòng cốt của “tổ công nghệ số cộng đồng”.
Trên nền tảng các ứng dụng như Zalo, Messenger, kênh giao tiếp giữa Ban cán sự xóm và người dân được thiết lập. Nhờ đó, khoảng cách giữa chính quyền và người dân dường như được rút ngắn lại, các chủ trương, chính sách được phổ biến nhanh hơn, hiệu quả hơn. Và quan trọng hơn cả, người dân cảm thấy mình thực sự là chủ thể trong công cuộc chuyển đổi số ở làng quê.
Bà Hoàng Thị Mậu - Bí thư, Xóm trưởng xóm 2 xã Kim Liên chia sẻ: “Trong thời gian đầu, chúng tôi gặp nhiều khó khăn vì tiền thì không có, quỹ xóm thì cũng chưa thu được. Nhưng sau khi chúng tôi thông báo trên loa truyền thanh xóm thì được nhiều mạnh thường quân ủng hộ. Rồi cấp trên cũng đồng hành cùng với tổ công nghệ số để hướng dẫn cho bà con, giúp cho tổ công nghệ số của xóm hoàn thành được nhiệm vụ”.
.png)
Còn tại xóm Bắc Kim Hòa, xã Trung Lộc có điểm nổi bật là trên mỗi bảng tên đường ở đầu ngõ xóm đều được gắn mã QR định vị. Chỉ cần quét mã, thông tin, vị trí căn nhà, số lượng hộ dân đang sinh sống tại xóm đều được hiển thị rõ ràng giúp người dân thuận tiện hơn trong đời sống. Ông Nguyễn Văn Minh - xóm Bắc Kim Hòa, xã Trung Lộc nhận xét: “Đối với bà con nhân dân, tôi thấy công nghệ số rất hiệu quả. Bản thân tôi làm việc giờ cũng không cần đi đến các cơ sở để làm việc nữa mà ở nhà cũng có thể làm việc trên mạng, mang lại nhiều thuận lợi cho người dân”.
Hiện tại, xóm có điểm phát Wifi miễn phí; 100% hộ dân đều biết sử dụng mã QR để giao dịch, 100% người dân trong độ tuổi lao động được phổ cập kỹ năng số để thực hiện các thủ tục hành chính trên môi trường mạng. Từ mô hình này, chất lượng xử lý, điều hành công việc của thôn, xóm, của chính quyền được nâng cao, đồng thời, góp phần đẩy nhanh mục tiêu chuyển đổi số tại địa phương.
Chị Nguyễn Thị Trang - Trưởng ban Công tác Mặt trận xóm Bắc Kim Hòa, xã Trung Lộc thông tin thêm: “Chúng tôi đã thành lập các tổ để tuyên truyền, vận động bà con. Ví dụ như thành lập tổ để hướng dẫn bà con cập nhật VneID. Rồi tổ hướng dẫn người dân sử dụng hình thức thanh toán không dùng tiền mặt mà sử dụng qua các App ngân hàng. Và như thế giúp người dân có thể áp dụng chuyển đổi số trong cuộc sống nhanh chóng hơn”.
.png)
Một tiêu chí quan trọng trong mô hình “thôn, xóm thông minh” là tăng cường ứng dụng khoa học – công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số trong sản xuất nông nghiệp, hướng tới nông thôn mới thông minh. Điểm nhấn của tiêu chí này chính là việc đưa các sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu của từng thôn, xóm lên sàn thương mại điện tử, mở rộng thị trường, góp phần phát triển kinh tế số nông thôn.
Tại xã Hợp Minh, mô hình “thôn, xóm thông minh” được triển khai ở xóm Phan Thanh đang mang lại hiệu quả rõ rệt. Nhờ quảng bá sản phẩm lươn chế biến sẵn trên các nền tảng số, sản lượng tiêu thụ của làng nghề đã tăng gấp 10 lần so với trước đây, đạt khoảng 2 tấn mỗi ngày.
Anh Nguyễn Văn Hiến - Giám đốc HTX Làng nghề lươn Phan Thanh, xã Hợp Minh: “Từ khi mà biết đến công nghệ số tất cả các hộ kinh doanh, doanh doanh nghiệp lươn ở làng nghề này ai cũng phấn khởi. Họ đã quảng bá sản phẩm và xuất đi các tỉnh, thành trong nước. Một số hộ đã mạnh dạn đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế, giúp gia tăng lợi nhuận, cũng như quảng bá làng nghề cho nhiều người biết đến”.
Từ chỗ chỉ bán quanh vùng, giờ đây sản phẩm lươn Hợp Minh đã có mặt ở nhiều tỉnh, thành trong cả nước. Trong thành công đó có phần đóng góp không nhỏ của những người nông dân đã biết đưa công nghệ vào từng công đoạn sản xuất và quảng bá sản phẩm.
đang quảng bá sản phẩm lươn lên mạng.
Ảnh: Hoàng Việt Anh
Hơn 2 năm nay, ngoài việc chế biến lươn quen thuộc, chị Nguyễn Thị Liêm ở xóm Phan Thanh, xã Hợp Minh còn đảm nhận thêm một “công đoạn đặc biệt”: Tự chụp ảnh, quay video và đăng lên mạng xã hội. Những thao tác tưởng chừng đơn giản ấy đã giúp chị kết nối với khách hàng khắp mọi miền, đưa đặc sản quê hương Hợp Minh vươn xa hơn bao giờ hết. “Từ khi được đi tham dự các lớp tập huấn về công nghệ số, tôi bắt đầu mày mò các cách rồi đăng tải lên các trang zalo, các trang facebook. Tôi thấy hàng hóa bán được nhiều hơn, tạo việc làm cho từ 7 - 10 lao động hằng ngày. Tôi hy vọng có thêm nhiều người tiếp cận để giúp ngành nghề ngày càng phát triển hơn, tạo nhiều việc làm cho nhiều lao động”, Chị Nguyễn Thị Liêm phấn khởi cho biết.
Có thể thấy, khi công nghệ được đưa về tận thôn, xóm – người dân không chỉ thay đổi trong cách tiếp cận thông tin, mà còn thay đổi trong cách nghĩ, cách làm để phát triển kinh tế, nâng cao đời sống.
Câu chuyện của ông Nguyễn Tất Khương - xã Văn Hiến là một ví dụ điển hình. Dù đã lớn tuổi và gắn bó cả đời với nghề chăn nuôi, nhưng nhờ học cách sử dụng điện thoại thông minh, ông Khương đã thay đổi hoàn toàn tư duy làm kinh tế. Chiếc điện thoại giờ không chỉ để liên lạc, mà còn giúp ông tra cứu kiến thức, học hỏi kỹ thuật mới, kết nối bạn hàng và quảng bá sản phẩm: “Hội nông dân mở lớp hướng dẫn, mình được phát sách, vở, tài liệu, học còn bày cho mình cách tiếp cận nên mình nắm bắt nhanh hơn. Hiện tại thì nhờ internet, nhờ điện thoại thông minh mình tiếp cận dễ dàng hơn. Thứ hai là mình nắm bắt được thị trường, cần chăn nuôi gì, buôn bán gì cũng dễ dàng hơn nhiều”.
Tại xã Văn Hiến, những câu chuyện như ông Nguyễn Tất Khương – người nông dân thay đổi nhờ công nghệ giờ đây không còn là chuyện hiếm. Và chắc chắn, trên nhiều vùng quê ở Nghệ An, điện thoại thông minh, mạng internet và các ứng dụng số đã trở thành một phần trong đời sống thường ngày của người dân.
Nhờ sự thay đổi ấy, diện mạo nông thôn mới đang dần hình thành – nơi công nghệ trở thành nhịp cầu kết nối cộng đồng, giúp nâng cao chất lượng đời sống và cách quản trị ở cơ sở.
Bí thư kiêm Xóm trưởng xóm Tân Sơn 6, xã Văn Hiến, ông Trần Ngọc Cảnh cho biết thêm: “ Khi có cuộc họp hay thông tin gì cần trao đổi, chúng tôi đưa lên nhóm Zalo là bà con nhanh nhanh nắm bắt được thông tin ngay. Cho nên, các cuộc họp chi bộ hay là họp Mặt trận, giờ không phải thông báo trên loa nữa, chúng tôi chỉ nhắn vào nhóm nên bà con tiếp cận rất nhanh”.
Những đổi thay cho thấy, chuyển đổi số là con đường nhanh nhất để vượt qua rào cản về không gian và thời gian, tạo ra cơ hội bình đẳng trong việc tiếp cận thông tin, tri thức, dịch vụ và các hoạt động kinh tế - xã hội. Ông Phạm Quang Sáng - Phó Chủ tịch UBND xã Hợp Minh, khẳng định: “Xã cũng đang cố gắng nhân rộng mô hình này, trong đó, tập trung xây dựng nền tảng số, tăng cường tập huấn để người dân nắm rõ hơn về mô hình cũng như phối, kết hợp với các đơn vị liên quan. Đặc biệt là tập huấn áp dụng khoa học, công nghệ, tăng cường xây dựng website bán hàng và livestream sản phẩm để tiếp tục phát triển mô hình này ở địa phương”.
Hiện nay, tất cả các thôn, xóm thông minh trên địa bàn tỉnh Nghệ An đều có mạng wifi miễn phí phục vụ người dân tại nhà văn hóa xóm; trên 90% người dân sử dụng điện thoại thông minh 4G, 5G, trên 70% người dân được bồi dưỡng, tập huấn phổ biến kiến thức, nâng cao kỹ năng số và tham gia sử dụng các nền tảng số, ứng dụng di động và dịch vụ trực tuyến do cơ quan Nhà nước cung cấp.
Toàn tỉnh Nghệ An hiện có 16 xã đạt nông thôn mới kiểu mẫu, trong đó, 14 xã có “thôn, xóm thông minh”. Việc triển khai mô hình “thôn, xóm thông minh” bước đầu đã đạt nhiều kết quả, tạo sự chuyển biến mạnh trong phong trào xây dựng nông thôn mới, từng bước hướng tới nông thôn mới thông minh ở tỉnh Nghệ An trong thời gian tới.
Ông Hoàng Đình Ngọc - Văn phòng Điều phối Chương trình Mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới, Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn tỉnh Nghệ An cho biết: “Nghệ An cũng xác định các giải pháp, thứ nhất, là tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người dân về chuyển đổi số trong xây dựng nông thôn mới thông minh. Thứ hai, là xây dựng chính quyền số với từng nội dung từ quy hoạch, kế hoạch cho đến thẩm tra, thẩm định. Thứ ba, là năng cao năng lực của người dân về sử dụng và ứng dụng công nghệ thông tin, gắn liền với chuyển đổi số của ngành nông nghiệp, nông thôn”.
Chuyển đổi số trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Nghệ An vừa là cơ hội, đồng thời là thách thức to lớn. Trong bối cảnh chuyển đổi số là xu hướng tất yếu, việc xây dựng mô hình “thôn, xóm thông minh” - hạt nhân của "nông thôn số" sẽ góp phần đẩy nhanh ứng dụng công nghệ số, góp phần giải quyết những khó khăn trong quá trình xây dựng nông thôn mới ở Nghệ An.
