Thượng đỉnh Mỹ-Trung: Tương lai nào cho cuộc chiến thương mại?

Lạc quan thận trọng

Những ngày qua, một số chi tiết của thỏa thuận dự kiến giữa 2 nhà lãnh đạo Mỹ-Trung đã được hé lộ liên quan đến việc tránh leo thang căng thẳng. Nhưng đây được đánh giá chưa phải là những điều khoản có thể đảo ngược cuộc chiến thương mại mà Tổng thống Trump vốn đã phát động trong nhiệm kỳ đầu tiên và mở rộng đáng kể từ khi trở lại nắm quyền nhiệm kỳ 2. Theo các nhà phân tích, bất kể ông Trump và ông Tập Cận Bình có đạt được thỏa thuận gì bên lề Diễn đàn APEC tại Gyeongju, thì không có gì nghi ngờ rằng, Washington và Bắc Kinh sẽ tiếp tục đối đầu khi hai bên vẫn đang tranh giành ảnh hưởng trong một trật tự quốc tế thay đổi nhanh chóng.

Theo thông tin được Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tiết lộ, ông kỳ vọng Trung Quốc sẽ hoãn các hạn chế đối với đất hiếm và đổi lại, mức thuế 100% mà ông Trump đe dọa áp đặt đối với hàng hóa Trung Quốc “về cơ bản sẽ được loại bỏ”. Ông Bessent cũng dự đoán rằng, phía Trung Quốc sẽ đồng ý tăng cường mua đậu nành trồng tại Mỹ, tăng cường hợp tác với Washington để ngăn chặn dòng chảy hóa chất được sử dụng để sản xuất fentanyl, đồng thời, hoàn thiện thỏa thuận liên quan đến TikTok. Mặc dù những chi tiết này của thỏa thuận có thể ngăn chặn sự leo thang căng thẳng hơn nữa trong quan hệ Mỹ-Trung, nhưng cơ bản vẫn giữ nguyên một loạt các loại thuế quan, lệnh trừng phạt và kiểm soát xuất khẩu cản trở thương mại và kinh doanh giữa hai bên.

Nhìn lại, kể từ khi Washington và Bắc Kinh đạt được thỏa thuận tạm ngừng một phần trong cuộc chiến thuế quan “ăn miếng trả miếng” vào tháng 5, mức thuế trung bình của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc vẫn ở mức hơn 55%, trong khi mức thuế trung bình của Trung Quốc đối với các sản phẩm của Mỹ dao động khoảng 32%. Mỹ đã đưa hàng trăm công ty Trung Quốc vào danh sách đen vì bị coi là rủi ro an ninh quốc gia, cấm xuất khẩu chip tiên tiến và thiết bị sản xuất quan trọng liên quan đến trí tuệ nhân tạo. Ngược lại, Trung Quốc đã thêm hàng chục công ty Mỹ vào danh sách “thực thể không đáng tin cậy”, tiến hành điều tra chống độc quyền đối với các tập đoàn hàng đầu như Nvidia và Qualcomm, và hạn chế xuất khẩu hơn một chục nguyên tố đất hiếm và kim loại, bao gồm gallium và dysprosium. Một thực tế nữa là hợp tác thương mại Mỹ-Trung đã giảm mạnh kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng. Xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ giảm 27% trong tháng 9 vừa qua - tháng thứ 6 giảm liên tiếp, ngay cả khi xuất khẩu nói chung tăng lên nhờ mở rộng thương mại với Đông Nam Á, Mỹ Latinh, châu Âu và châu Phi. Trong khi đó, nhập khẩu hàng hóa của Mỹ vào Trung Quốc cũng giảm 16%, tiếp tục xu hướng giảm kể từ tháng Tư.

Khó đột phá

Các nhà phân tích cho rằng, với việc Mỹ không có lựa chọn thay thế nào khác ngoài đất hiếm và khoáng sản của Trung Quốc trong ngắn hạn, Washington và Bắc Kinh trước mắt có thể gạt bỏ những khác biệt trong thời gian lâu hơn so với các thỏa thuận ngừng chiến thương mại trước đây. Điều này có nghĩa, “rủi ro tiêu cực” trong quan hệ Mỹ-Trung sẽ giảm bớt ít nhất trong 1 năm, hoặc lâu hơn. Nhưng một số ý kiến cho rằng, hội nghị thượng đỉnh lần này dù sẽ mang lại “kết quả chiến thuật” tích cực, nhưng sẽ không thể đánh dấu sự kết thúc của cuộc chiến thương mại Trung-Mỹ. Cũng có nghĩa, một thỏa thuận thương mại toàn diện vẫn chưa thể đạt được! Thay vào đó, kết quả thượng đỉnh lần này được kỳ vọng sẽ mở ra các cuộc đàm phán tiếp theo cho một thỏa thuận lâu dài, bền vững hơn - nếu Tổng thống Donald Trump đến thăm Trung Quốc vào năm tới.

Dự báo này xuất phát từ ngôn ngữ mà các nhà lãnh đạo Mỹ-Trung thời gian qua thường sử dụng khi nói về mối quan hệ song phương, cho thấy sự khác biệt lớn giữa hai bên. Trong khi ông Trump thường phàn nàn về việc Mỹ bị Trung Quốc “lợi dụng”, thì ông Tập Cận Bình lại nhiều lần kêu gọi mối quan hệ giữa 2 nước phải được định nghĩa bằng “sự tôn trọng lẫn nhau” và “hợp tác cùng có lợi”. Các chuyên gia Trung Quốc cũng cho rằng, Mỹ nên đối xử với Trung Quốc theo cách mà Bắc Kinh coi là tôn trọng. Chưa hết, dù có thỏa thuận hay không, hơn ai hết, chính quyền Washington hiểu rằng, Trung Quốc vẫn nắm giữ lợi thế thống trị về khoáng sản đất hiếm. Trong khi đó, hàng loạt vấn đề tồn đọng vẫn còn đó và khó có thể được đề cập thẳng thắn - chứ chưa nói là giải quyết trong cuộc gặp thượng đỉnh tại Hàn Quốc. Có thể kể đến sự mất cân bằng thương mại, năng lực sản xuất dư thừa của Trung Quốc, an ninh ở Biển Đông hay cạnh tranh trong công nghệ.

Thực tế, cả hai bên được cho sẽ không có đủ thời gian để đàm phán một thỏa thuận ngay trong cuộc gặp lần này; thay vào đó sẽ là những thỏa thuận về các gói vấn đề nhỏ hơn. Nguyên nhân cốt lõi là hai bên vẫn thiếu sự tin tưởng lẫn nhau, luôn trong trạng thái cảnh giác với bất kỳ “đòn bí mật” bất ngờ nào từ phía đối phương. Điều đó bắt nguồn từ những mâu thuẫn mang tính hệ thống tồn tại từ lâu giữa Trung Quốc và Mỹ vẫn chưa được giải quyết. Thậm chí có ý kiến lo ngại, nếu 2 nhà lãnh đạo Mỹ-Trung không chuẩn bị thật kỹ cả về tâm lý và các con bài mặc cả, quan hệ đôi bên sẽ lại tăng nhiệt; và khi đó sẽ khó kiểm soát và “thậm chí sẽ còn tồi tệ hơn”. Ở đó, quan trọng nhất là sức mạnh của Trung Quốc được cho đang tăng lên và với nhiều lợi thế vượt trội, không loại trừ khả năng sẽ vượt qua Mỹ trong tương lai!.