Tiếp nối công trình Bia chứng tích cống Hiệp Hòa
Trung tuần tháng 6, từ thành phố Hồ Chí Minh, người thương binh tuổi 75 Nguyễn Bá Bình gửi cho chúng tôi bản phô tô phiếu xin ý kiến cộng đồng, tổ chức về “Kiểu dáng, kích thước Bia chứng tích cống Hiệp Hòa” của UBND xã Văn Hiến. Qua điện thoại, giọng ông rung rung đầy xúc cảm: Như vậy là công trình tưởng niệm những người hy sinh ở cống Hiệp Hòa vẫn đang được tiếp nối...
Nhật Lân - Võ Hải | Trình bày: Hữu Quân • 06/07/2026
Trung tuần tháng 6, từ Thành phố Hồ Chí Minh, người thương binh tuổi 75 Nguyễn Bá Bình gửi cho chúng tôi bản phô tô phiếu xin ý kiến cộng đồng, tổ chức về “Kiểu dáng, kích thước Bia chứng tích cống Hiệp Hòa” của UBND xã Văn Hiến. Qua điện thoại, giọng ông rung rung đầy xúc cảm: Như vậy là công trình tưởng niệm những người hy sinh ở cống Hiệp Hòa vẫn đang được tiếp nối...
Chúng tôi biết cựu chiến binh, thương binh Nguyễn Bá Bình dịp tháng 5/2023 thông qua lá đơn của ông kiến nghị việc xây dựng Bia chứng tích cống Hiệp Hòa. Ông Bình sinh ra trên vùng đất Cát Văn, huyện Thanh Chương (cũ), hiện sống tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ở tai nạn sập cống Hiệp Hòa ngày 3/1/1978, trong 98 lao động đã hy sinh, có em gái của ông.
Luôn thương nhớ em gái, day dứt về sự ra đi của 98 lao động ở độ tuổi thanh xuân, ông Bình đã viết cuốn “Hồi ức Hiệp Hòa”. Và bởi luôn hy vọng sẽ có một ngày Đảng và Nhà nước công nhận những người đã khuất là liệt sĩ, cho xây dựng một công trình nhà tưởng niệm bên dòng kênh nơi họ đã hy sinh, nên ông đã viết đơn kiến nghị gửi đến các cấp cùng các cơ quan báo chí. Thế rồi, thương binh Nguyễn Bá Bình trở thành nhân vật trong bài viết “Hiệp Hòa, lời hứa chưa thành” trên baonghean.vn ngày 14/5/2023.
Từ kiến nghị của thương binh Nguyễn Bá Bình, chúng tôi đã khớp nối thông tin liên quan của nhiều thời kỳ, để trong bài viết “Hiệp Hòa, lời hứa chưa thành” bày tỏ đến các cơ quan có thẩm quyền rằng, nguyện vọng của thương binh Nguyễn Bá Bình cũng là niềm mong của thân nhân 98 người đã khuất ngày 3/1/1978 và của đông đảo các tầng lớp trong xã hội, rất chính đáng và cần thiết. Qua đó, kiến nghị sớm quan tâm xem xét, có phương án giải quyết.
Thế rồi may mắn, kiến nghị đã được xem xét. Sáng 20/6/2023, cuộc họp bàn phương án thực hiện công trình Bia chứng tích cống Hiệp Hòa được UBND tỉnh tổ chức. Trong kết luận của chủ trì cuộc họp hôm đó (đồng chí Bùi Đình Long - Phó Chủ tịch UBND tỉnh), đã khẳng định về sự cần thiết xây dựng công trình Bia chứng tích cống Hiệp Hòa. Nguyên văn lời phát biểu của nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bùi Đình Long như sau: “Sự cần thiết của công trình để có sự đầu tư là điều không còn cần phải bàn. Đến thời điểm này, công trình phải được thực hiện và phải thực hiện nhanh. Huyện Đô Lương là địa phương có công trình đứng chân trên địa bàn. Khi công trình được thực hiện, ngoài việc an ủi vong linh và thân nhân của 98 người đã khuất thì đây sẽ là một điểm đến lịch sử tâm linh và du lịch của huyện Đô Lương. Trước cuộc họp, tôi cũng suy nghĩ nhiều đến việc giao cho đơn vị nào để có thể thuận lợi trong kêu gọi huy động vốn xã hội hóa để cùng với ngân sách thực hiện; bên cạnh đó, nghĩ về việc bảo quản, phát huy giá trị sau này. Qua cân nhắc thì thấy giao cho huyện Đô Lương làm chủ đầu tư là phù hợp, là lựa chọn tối ưu. Vì vậy, sau cuộc họp này, giao Văn phòng UBND tỉnh phối hợp với huyện Đô Lương có văn bản báo cáo Ban Cán sự Đảng UBND tỉnh, trình Ban Thường vụ Tỉnh ủy phương án giao huyện Đô Lương làm chủ đầu tư. Tỉnh đoàn, các Sở NN&PTNT, VH&TT, LĐ-TB&XH có trách nhiệm phối hợp cùng chủ đầu tư thực hiện...”.
Tham dự cuộc họp hôm đó, đại diện của huyện Đô Lương (cũ), ông Bùi Duy Đông - Bí thư Huyện ủy đã phát biểu: “Đô Lương sẵn sàng nhận nhiệm vụ nếu được giao nhiệm vụ”. Vì rằng, việc xây dựng Bia chứng tích cống Hiệp Hòa là cần thiết, đáp ứng mong mỏi nhiều năm của người thân những người đã khuất, của xã hội; và đã được Tỉnh ủy đồng ý chủ trương từ năm 2018...
Dù vậy, quy trình lập một dự án tâm linh gắn với văn hóa du lịch đòi hỏi cao về kỹ, mỹ thuật và còn về vấn đề kinh phí thực hiện. Thế nên, đến phiên họp thường kỳ tháng 7/2024 (tổ chức chiều 29/7/2024), việc thực hiện công trình Bia chứng tích cống Hiệp Hòa mới chính thức được báo cáo, xin ý kiến Ban Thường vụ Tỉnh ủy. Ngày 31/7/2024, Tỉnh ủy Nghệ An có Thông báo số 1498-TB/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy đồng ý chủ trương đầu tư dự án xây dựng Bia chứng tích cống Hiệp Hòa (Đô Lương).
Đây là cơ sở để hơn 1 tuần sau, vào ngày 9/8/2024, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 2032/QĐ-UBND phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án "Xây dựng Bia chứng tích cống Hiệp Hòa, huyện Đô Lương". Dự án Công trình Bia chứng tích cống Hiệp Hòa có tổng mức đầu tư 5 tỷ đồng, với các hạng mục: Bia chứng tích (bia, bậc cấp và sân đặt bia), diện tích khoảng 300m2; Bậc thang và lối cho người khuyết tật lên xuống bia, diện tích khoảng 188m2; Bến thả hoa đăng và bậc thang lên xuống bến diện tích khoảng 142m2; Các hạng mục hạ tầng kỹ thuật và phụ trợ: san nền, kè đá, sân đường nội bộ, bãi đỗ xe, bồn hoa...
Huyện Đô Lương (cũ) sau đó đã tập trung hoàn thiện hồ sơ thiết kế, lập báo cáo kinh tế kỹ thuật dự án... để tiến tới tổ chức đấu thầu lựa chọn đơn vị thi công theo quy định.
Dù vậy, công việc đã phải tạm dừng, bởi ở bước vào năm 2025, Đô Lương cùng cả nước thực hiện cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy chính quyền địa phương, từ 3 cấp sang 2 cấp để giảm tầng nấc trung gian, nâng cao hiệu lực hành chính và chất lượng phục vụ nhân dân, doanh nghiệp...
Từ thông tin của thương binh Nguyễn Bá Bình, chúng tôi biết Dự án Bia chứng tích cống Hiệp Hòa đã và đang được cấp ủy, chính quyền xã Văn Hiến tiếp nối thực hiện. Xem phiếu xin ý kiến cộng đồng dân cư, tổ chức về “Kiểu dáng, kích thước Bia chứng tích cống Hiệp Hòa”, trên đó có phối cảnh bia kèm lời thuyết minh về ý nghĩa của việc tạo hình. Bia gồm 13 khối có hình vòng cung dày 0,6m, giật cấp lên cao dần; cao độ thấp nhất 3m và cao nhất 10,5m so với nền bia. Bia tưởng niệm hoàn thiện sẽ có 2 gam màu chủ đạo xám và xanh.
Ý nghĩa hình tượng là: “Lấy hình ảnh từ những dòng nước mềm mại nhưng cuộn trào, gợi nhớ đến công trình thủy lợi Hiệp Hòa - nơi 98 thanh niên xung phong đã hy sinh trong quá trình xây dựng công trình thủy lợi Hiệp Hòa. Những đường cong khép lại như vòng tay dịu dàng của mẹ ôm lấy 98 người con đã mãi mãi đi xa giữa tuổi thanh xuân. Đây không chỉ là tưởng niệm một mất mát lớn lao mà còn là lời tri ân đối với tinh thần cống hiến, lòng dũng cảm và sự hy sinh cao đẹp vì cuộc sống bình yên và ấm no của nhân dân...”.
Đọc lời thuyết minh này, thấy mừng. Vì như thế, xã Văn Hiến cùng đơn vị tư vấn đã bám rất sát chỉ đạo của tỉnh, cố gắng để Bia tưởng niệm khắc họa được phần nào sự mất mát ngày 3/1/1978, cũng như những đóng góp của 98 thanh niên xung phong, tạo được dấu ấn riêng cho một công trình văn hóa tâm linh.
Liên hệ đến UBND xã Văn Hiến, các cán bộ ở đây cho hay, thời gian qua, dự án xây dựng Bia chứng tích cống Hiệp Hòa đã được Sở Xây dựng và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho ý kiến lần cuối. Trong đó, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch có một số góp ý khá cụ thể về một số hạng mục công trình thuộc dự án để UBND xã Văn Hiến hướng dẫn đơn vị tư vấn thiết kế điều chỉnh; đồng thời, đề nghị UBND xã cần lấy ý kiến của các cơ quan, đơn vị liên quan để tạo sự đồng thuận trước khi triển khai. Từ những góp ý Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, UBND xã Văn Hiến đã đề nghị đơn vị tư vấn nghiên cứu điều chỉnh quy mô diện tích, chỉnh sửa kiểu dáng, kiến trúc các cụm công trình cho phù hợp hơn; và đã tổ chức lấy ý kiến các tổ chức, cộng đồng dân cư.
UBND xã Văn Hiến cũng gửi cho chúng tôi xem Báo cáo kinh tế kỹ thuật dự án. Ở đó, UBND xã Văn Hiến tin tưởng khi Bia chứng tích cống Hiệp Hòa được xây dựng hoàn thành, sẽ tạo được hiệu quả lợi ích về kinh tế và xã hội, như: “Bảo tồn phát huy và gìn giữ các di sản văn hóa; tỏ lòng tri ân các bậc tiền nhân, người có công với dân với nước và đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa tâm linh của người dân địa phương; để tưởng nhớ công ơn của những người đã tử nạn trong quá trình xây dựng công trình cống Hiệp Hòa; đáp ứng nguyện vọng của thân nhân những người tử nạn và phát huy truyền thống 'Uống nước nhớ nguồn' của dân tộc Việt Nam”.
Ngày 1/7/2026, trả lời câu hỏi của chúng tôi về việc chuyển giao dự án trong bối cảnh xã đang bộn bề công việc sau khi chuyển đổi chính quyền địa phương 2 cấp, ông Trần Văn Hiến - Chủ tịch UBND xã Văn Hiến cho biết: Trên cơ sở UBND tỉnh giao rà soát các công trình, dự án nằm trên địa bàn xã thuộc địa phương làm chủ đầu tư, chúng tôi thấy có công trình Bia chứng tích cống Hiệp Hòa. Xét thấy đây là một công trình văn hóa tâm linh gắn với du lịch nên UBND xã đã lựa chọn đơn vị tư vấn có đủ năng lực để tiếp nối các phần việc huyện Đô Lương (cũ) đã thực hiện. Ý thức được tầm quan trọng của dự án, trong quá trình thực hiện, UBND xã cũng đã xin ý kiến của các sở, ban, ngành liên quan, đặc biệt là Sở Xây dựng và Sở Văn hóa, Thể Thao và Du lịch. Về việc lấy ý kiến cộng đồng dân cư, vì đây là một công trình tôn vinh thế hệ đi trước đã hy sinh khi thi công cống Hiệp Hòa, đồng thời, có ý nghĩa giáo dục các thế hệ trẻ mai sau, nên nhân dân rất đồng tình. Ngày 29/6/2026, Ban Thường vụ Đảng ủy xã Văn Hiến đã tổ chức họp, đi đến thống nhất với phương án kiến trúc Dự án Bia chứng tích cống Hiệp Hòa.
Chủ tịch UBND xã Văn Hiến Trần Văn Hiến trao đổi: “Với những phần việc đã thực hiện, tới đây, UBND xã sẽ tiếp tục chỉ đạo các đơn vị tư vấn hoàn thiện báo cáo chi tiết kỹ thuật để phê duyệt, sau đó tổ chức lựa chọn đấu thầu các nhà đầu tư. Dự kiến, trong tháng 7 này sẽ hoàn thiện, phê duyệt báo cáo kinh tế kỹ thuật, để đến tháng 8, sẽ tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà thầu đúng theo quy định...”.
Rời xã Văn Hiến, chúng tôi trở lại nơi 98 thanh niên xung phong đã hy sinh ngày 3/1/1978. Nguồn nước sông Lam dẫn qua Ba-ra Đô Lương vẫn ngày ngày cuộn chảy qua đây để tưới mát cho hàng chục vạn héc-ta đất nông nghiệp vùng Diễn – Yên – Quỳnh. Ngôi miếu nhỏ cheo leo trên vách đá ven kênh dường như luôn có người chăm sóc.
Cùng chúng tôi thắp nén tâm hương, ông Đặng Anh Dũng - nguyên Phó Bí thư Thường trực Huyện ủy Thanh Chương (cũ) thầm thì với những người đã khuất việc xã Văn Hiến đang tiếp nối xây dựng công trình Bia chứng tích cống Hiệp Hòa.
Rằng dù muộn thì Bia chứng tích cống Hiệp Hòa cũng sẽ được thực hiện, vì đây là công trình tri ân sâu sắc, là nghĩa tình của cán bộ và nhân dân tỉnh nhà đối với những người đã hy sinh vì sự giàu mạnh của quê hương...
